Thủ tướng Armenia cho biết nước này coi đường sắt là tài sản quốc gia và không loại trừ các thủ tục pháp lý hoặc trọng tài về việc nhượng quyền khai thác Đường sắt Nam Caucasus.
"Armenia phải được phép sử dụng tuyến đường sắt này theo cách mà chúng tôi thấy phù hợp. Tôi muốn nói rõ vấn đề này: không có lựa chọn nào khác", ông Pashinyan tuyên bố.
Tờ AzerNews nhận định, những phát biểu mới nhất của Thủ tướng Pashinyan về đường sắt Armenia rất sắc bén và hoàn toàn nhất quán với đường lối mà chính phủ của ông đã theo đuổi trong nhiều tháng qua. Ông nói rằng Armenia phải có khả năng sử dụng cơ sở hạ tầng đường sắt của mình theo cách mà họ thấy phù hợp, ngay cả khi cơ sở hạ tầng đó vẫn nằm dưới sự điều hành của Nga.
Ông Pashinyan đã nói rõ rằng Yerevan muốn giải quyết vấn đề với Nga một cách hòa bình. Đồng thời, ông cảnh báo rằng nếu những bất đồng không thể được giải quyết thông qua đàm phán, Armenia sẵn sàng đưa vấn đề ra trọng tài quốc tế.
"Hiện nay, chủ yếu là phe đối lập đang bàn tán nhiều về khả năng giá cả một số mặt hàng. Nhưng hóa ra lại có thể xảy ra đối với một thứ đã miễn phí ở Armenia trong 30 năm, Armenia sẽ bắt đầu yêu cầu chi trả 2 tỷ USD. Tôi không ám chỉ đường sắt; Tôi nói thẳng rằng đây là tài sản của Cộng hòa Armenia và không có lựa chọn nào khác", ông Pashinyan nhấn mạnh.
Theo AzerNews, lập trường của Thủ tướng Pashinyan phản ánh niềm tin ngày càng lớn trong chính phủ Armenia rằng việc nhượng quyền khai thác mạng lưới đường sắt nước này hiện tại cho Nga đã trở nên không tương thích với kế hoạch của Armenia nhằm mở lại các tuyến vận tải khu vực và hội nhập vào các hành lang thương mại đông - tây đang nổi lên.
Tranh chấp bắt nguồn từ ngày 13/2/2008, khi Armenia ký kết thỏa thuận nhượng quyền chuyển giao quyền quản lý công ty Đường sắt Armenia thuộc sở hữu nhà nước cho Đường sắt Nam Kavkaz - một công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn của công ty Đường sắt Nga. Theo thỏa thuận này, nhà điều hành Nga nắm quyền kiểm soát cơ sở hạ tầng và hoạt động đường sắt của Armenia.
Mâu thuẫn lợi ích giữa Armenia và Nga về mạng lưới đường sắt nảy sinh vì cùng một cơ sở hạ tầng hiện đang phục vụ hai tầm nhìn chiến lược rất khác nhau. Đối với Nga, việc nhượng quyền này giúp duy trì ảnh hưởng lâu dài của Moscow đối với một huyết mạch quan trọng trong nền kinh tế và cấu trúc an ninh của Armenia. Còn đối với Armenia, đặc biệt là dưới thời Thủ tướng Pashinyan, hệ thống đường sắt ngày càng giống như một tài sản bị mắc kẹt.
Trong nhiều năm, vấn đề đường sắt của Armenia tương đối trì trệ vì biên giới giữa nước này với Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan vẫn đóng cửa, khiến phần lớn mạng lưới đường sắt trở nên kém hiệu quả về mặt thương mại. Nếu các tuyến giao thông với Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan được mở lại, Armenia có thể trở thành một phần trong các chuỗi vận chuyển quá cảnh đông - tây và bắc - nam mới. Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát chính sách đường sắt sẽ trở thành trọng tâm trong chiến lược nhà nước của Armenia.
Đây là lý do tại sao Thủ tướng Pashinyan liên tục lập luận rằng Armenia không thể để đường sắt của nước này trở thành "mảnh vụn sắt" và liên kết trực tiếp vấn đề này với vị thế cạnh tranh của Armenia trong trật tự khu vực hậu phong tỏa. Chính phủ của ông dường như tin rằng nếu Armenia bước vào kỷ nguyên mới của hội nhập giao thông khu vực trong khi các tài sản đường sắt quan trọng vẫn gắn liền với Nga, Armenia sẽ bỏ lỡ một cơ hội lịch sử hiếm có.
Logic vận chuyển chính theo hướng đông - tây hiện tại trong khu vực ưu tiên tuyến đường sắt Baku - Tbilisi - Kars chạy qua Azerbaijan và Georgia đến Thổ Nhĩ Kỳ. Armenia nằm ngoài hành lang đó. Tuy nhiên, về mặt địa lý, một số tuyến đường qua lãnh thổ Armenia có thể ngắn hơn; và trong điều kiện chính trị phù hợp, có thể hấp dẫn về mặt thương mại. Do đó, việc mở lại các tuyến đường sắt hướng tới Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan có thể làm thay đổi bản đồ thương mại khu vực. Nhưng điều này chỉ khả thi nếu Armenia có thể hành động đủ nhanh để khôi phục, hiện đại hóa và đưa vào hoạt động những cơ sở hạ tầng đã bị bỏ bê từ lâu.
AzerNews nhận định, Moscow khó có thể coi việc nhượng quyền này chỉ đơn thuần là một hợp đồng kinh doanh. Nó là một phần của cấu trúc hiện diện rộng lớn hơn của Nga ở Armenia, vốn từ lâu đã bao gồm các mối quan hệ phụ thuộc về an ninh, năng lượng và giao thông vận tải. Từ bỏ nhượng quyền đường sắt không chỉ có nghĩa là mất đi một chỗ đứng kinh tế. Nó còn tượng trưng cho sự suy giảm hơn nữa ảnh hưởng của Nga tại một quốc gia vốn đang xa rời Moscow về mặt chính trị.
Nga có thể đòi bồi thường từ Armenia liên quan đến các khoản đầu tư đường sắt
Theo thông tin từ hãng tin Interfax-Russia, Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nga Maxim Reshetnikov cho biết nước này có quyền đòi Armenia bồi thường nếu Yerevan đơn phương sửa đổi các nghĩa vụ của mình theo thỏa thuận Đường sắt Nam Caucasus.
Ông nhấn mạnh rằng Đường sắt Nam Kavkaz "không phải là tài sản miễn phí của một công ty Nga", mà là một dự án mà Nga đã đầu tư hơn 30 tỷ ruble (376,3 triệu USD). Do đó, ông bác bỏ những tuyên bố của Armenia về khả năng áp dụng phí thuê sử dụng mạng lưới đường sắt của nước này là vô căn cứ.
"Đường sắt Nam Kavkaz không phải là tài sản miễn phí của một công ty Nga, mà là một dự án mà chúng tôi đã đầu tư hơn 30 tỷ ruble, mua sắm toa tàu mới và phát triển cơ sở hạ tầng theo các nghĩa vụ hợp đồng. Nếu các nghĩa vụ này bị sửa đổi đơn phương và nhà đầu tư của chúng tôi chịu tổn thất, chúng tôi sẽ có cơ sở để đòi bồi thường. Những tuyên bố cho rằng Nga nên trả thêm tiền cho Armenia trong tình huống như vậy là vô căn cứ", ông Reshetnikov nói.
Trước đó, Giám đốc điều hành Đường sắt Nga Oleg Belozerov cho biết công ty dự định tuân thủ thỏa thuận nhượng quyền. Tuy nhiên, nếu phía Armenia xem xét chấm dứt hợp đồng hoặc thay đổi các điều khoản của hợp đồng, phía Nga sẽ có quyền yêu cầu hoàn trả các khoản đầu tư của mình.
Duy Nguyễn
Theo Report.az, AzerNews, Interfax-Russia
