Một kiến trúc sư phần mềm đang chi 800 USD mỗi tháng để sử dụng các công cụ AI lập trình. Anh đăng ký tới 4 tài khoản Claude Max, nhưng mỗi cửa sổ sử dụng kéo dài 5 giờ thường cạn sạch chỉ sau 30-45 phút. Khi hết lượt, anh lại chuyển qua lại giữa các bảng điều khiển để kiểm tra tài khoản nào sắp được cấp lượt mới.
Đó là câu chuyện Alexey Pelykh chia sẻ trên DEV Community hồi tháng 4/2026. Anh mô tả cảm giác lo lắng mỗi khi hết token, bởi trong đầu luôn xuất hiện suy nghĩ rằng những người khác vẫn đang miệt mài tạo sản phẩm, còn mình thì bị bỏ lại phía sau.
Nghe qua, câu chuyện có vẻ giống một người quá say mê công việc. Nhưng nếu thay những cửa sổ Claude bằng màn hình Facebook, TikTok hay Instagram, chúng ta có thể nhận ra một điểm tương đồng khá thú vị: cảm giác luôn muốn tiếp tục, dù chưa chắc mình đang tìm kiếm điều gì ở lần tiếp theo.
Các nền tảng mạng xã hội từ lâu đã được ví như những chiếc máy đánh bạc thu nhỏ. Mỗi lần vuốt màn hình, người dùng không biết chính xác thứ gì sẽ xuất hiện: một video thú vị, một bình luận bất ngờ, một tin nhắn mới hay chẳng có gì đáng chú ý. Chính sự khó đoán ấy khiến họ muốn thử thêm một lần nữa.
Tristan Harris, cựu chuyên gia đạo đức thiết kế tại Google, từng ví điện thoại thông minh như một chiếc máy đánh bạc mà hàng tỷ người đang mang theo trong túi. Cơ chế này xuất hiện ngay cả trong những thao tác quen thuộc như kéo xuống để làm mới trang. Người dùng không biết nội dung mới có gì hấp dẫn, nhưng vẫn muốn chờ xem.
Vibecoding, hình thức xây dựng phần mềm bằng cách mô tả yêu cầu để AI viết mã, cũng có một vòng lặp tương tự. Mỗi câu lệnh gửi đi giống như một lần kéo cần máy đánh bạc. Có lúc AI tạo ra tính năng hoạt động hoàn hảo chỉ trong vài giây. Có lúc kết quả lại sai hoàn toàn, buộc người dùng phải thử lại. Nhưng đôi khi, thứ nhận được còn vượt xa kỳ vọng ban đầu.
Một bài viết trên Guokr/36Kr ngày 20/7/2026 liên hệ trải nghiệm này với cơ chế sai số dự đoán phần thưởng, khái niệm được nghiên cứu trong khoa học thần kinh. Hiểu đơn giản, khi kết quả thực tế khác với điều não bộ dự đoán, hệ thống xử lý phần thưởng có thể phản ứng với sự chênh lệch đó. Sự bất ngờ vì thế cũng có thể trở thành một phần khiến trải nghiệm thêm hấp dẫn.
Tuy nhiên, vibecoding có một điểm khác biệt lớn so với việc lướt mạng xã hội: người dùng không chỉ tiêu thụ nội dung mà còn thực sự tạo ra thứ gì đó.
Một người có thể bắt đầu bằng ý tưởng làm ứng dụng nhỏ, sau đó nhờ AI xây dựng giao diện, bổ sung tính năng, sửa lỗi và kết nối các dịch vụ. Mỗi lần hoàn thành một công đoạn, họ lại nhìn thấy thành quả cụ thể trước mắt. Cảm giác tiến triển ấy khiến việc tiếp tục làm dự án trở nên hấp dẫn, đôi khi hơn cả việc dành thời gian cho những trò giải trí quen thuộc.
Hồi tháng 4/2026, Naval Ravikant nhận xét vibecoding gây nghiện hơn bất kỳ trò chơi điện tử nào từng được làm ra, miễn là người dùng biết mình muốn xây gì. Đây cũng là điểm khiến trải nghiệm này đặc biệt: thay vì ngồi hàng giờ xem video ngắn, người dùng có thể dành từng ấy thời gian để biến ý tưởng thành một sản phẩm thực sự.
Nhưng chính cảm giác mình đang làm ra thứ hữu ích lại khiến ranh giới giữa say mê sáng tạo và khó dừng lại trở nên mong manh. Trên diễn đàn Reddit r/vibecoding, một người kể rằng trước đây họ thường phải dừng lại để đọc tài liệu hoặc tự tìm cách giải quyết vấn đề. Giờ đây, AI có thể lập tức đưa ra phương án tiếp theo, khiến mạch làm việc gần như không bị ngắt quãng. Một người khác thậm chí viết đoạn mã tự động tắt cửa sổ dòng lệnh và khóa laptop lúc 11 giờ đêm vì không tin mình có thể tự dừng lại.
Những câu chuyện này có thể khiến người ta liên tưởng đến một số biểu hiện thường được nhắc đến khi nghiên cứu hành vi nghiện: liên tục muốn tiếp tục, khó kiểm soát thời gian sử dụng, cảm thấy bồn chồn khi không thể tiếp tục hoặc để hoạt động đó ảnh hưởng đến sinh hoạt cá nhân.
Một nghiên cứu kéo dài 8 tháng tại một công ty công nghệ Mỹ với khoảng 200 nhân viên, được Harvard Business Review công bố ngày 3/3/2026, cũng ghi nhận một vòng lặp đáng chú ý khi AI được đưa vào công việc. Nhân viên hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn, nhưng đồng thời nhận thêm việc và kéo dài thời gian làm việc. Tốc độ tăng lên khiến kỳ vọng về tốc độ cũng tăng, từ đó thúc đẩy nhân viên sử dụng AI nhiều hơn. Một vòng lặp gần như không lối thoát.
Có lẽ vì thế mà vibecoding tạo ra một kiểu cuốn hút khá đặc biệt. Người dùng không nhất thiết cảm thấy mình đang dành quá nhiều thời gian cho một trò giải trí. Họ có thể nghĩ mình chỉ đang sửa thêm một lỗi nhỏ, thử thêm một tính năng hoặc hoàn thiện nốt ý tưởng vừa xuất hiện. Và lần nào cũng có một lý do nghe rất hợp lý để tiếp tục.
Còn với Pelykh, sau khi chia sẻ câu chuyện về 4 tài khoản Claude và khoản chi 800 USD mỗi tháng, anh không đưa ra bài học nào gọn ghẽ. Anh gập laptop lại, ra biển ở miền nam nước Pháp và nhắn người đọc rằng nếu cần tìm mình, lượt sử dụng của anh sẽ được cấp lại lúc 6 giờ chiều.
Nguyễn Hải
