Đề nghị làm rõ phạm vi khu vực TOD, ngăn nguy cơ tranh chấp ranh giới
Sáng 8/12, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù triển khai dự án lớn tại địa bàn Thủ đô và 2 dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Tp.HCM và thành phố Đà Nẵng.
Góp ý về cơ chế phát triển đô thị theo định hướng tại TP.HCM và Đà Nẵng, ĐBQH Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) bày tỏ hoàn toàn ủng hộ cho rằng đây không chỉ là một mô hình đô thị mà còn là một cơ chế tài chính chiến lược.
Đại biểu lấy ví dụ thành phố Hồ Chí Minh đang cần nguồn lực ổn định để triển khai 8 tuyến metro với nhu cầu vốn từ 25 đến 30 tỷ USD.
ĐBQH Thạch Phước Bình (Ảnh: Media Quốc hội).
Nếu không thiết kế riêng một cơ chế giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất TOD (phát triển hệ thống giao thông công cộng), Thành phố sẽ khó tạo được dòng vốn tuần hoàn cho hạ tầng giao thông công cộng.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi khu vực TOD, ngăn nguy cơ tranh chấp ranh giới, khó kiểm toán và khó triển khai đồng bộ.
Đồng thời, thành phố phải khoanh vùng nguồn thu TOD. Nguồn thu từ TOD cần được đưa vào một quỹ độc lập, chỉ chi cho metro, đường sắt đô thị và các hạ tầng kết nối, bảo đảm dòng tiền không bị phân tán và tạo nền tảng tài chính bền vững lâu dài.
Ngoài ra, đại biểu đề nghị phải kiểm soát chặt chẽ hơn với cơ chế thanh toán BT. Việc thanh toán BT bằng đất cần thực hiện theo các nguyên tắc: định giá đất tiệm cận giá thị trường, kiểm toán độc lập bắt buộc, công khai danh mục quỹ đất thanh toán, mọi giao dịch với khu vực tư nhân cần tuyệt đối minh bạch.
ĐBQH Nguyễn Tâm Hùng (đoàn Tp.HCM) hoàn toàn thống nhất tiếp tục hoàn thiện cơ chế TOD, đặc biệt là cho phép Tp.HCM sử dụng ngân sách để tổ chức bồi thường, tái định cư và tạo quỹ đất cho TOD.
Tuy nhiên, để tránh xung đột lợi ích và bảo đảm sự đồng thuận xã hội - yếu tố quyết định thành công của TOD, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí đánh giá tác động xã hội bắt buộc đối với từng khu vực TOD, bao gồm tác động lên hạ tầng xã hội, mật độ dân cư, khả năng tiếp cận dịch vụ công và không gian sống của cư dân hiện hữu.
"Đây là điều kiện cần để hạn chế rủi ro khiếu kiện và nâng cao tính khả thi của dự án", ông Hùng cho hay.
ĐBQH Nguyễn Tâm Hùng (Ảnh: Media Quốc hội).
Về tỉ lệ phân chia nguồn thu từ quỹ đất TOD, đại biểu ủng hộ rất cao chủ trương cho phép Thành phố được giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất TOD khi tự bố trí toàn bộ kinh phí giải phóng mặt bằng bởi đây là cơ chế then chốt để tạo nguồn lực cho đường sắt đô thị.
Tuy nhiên, để bảo đảm công khai, minh bạch trong định giá tài sản công, ông kiến nghị bổ sung cơ chế thẩm định giá đất TOD bởi tổ chức độc lập, kèm theo việc công bố giá khởi điểm đấu giá và kết quả định giá.
Kiểm soát chặt chẽ tránh phát sinh thất thoát
"TOD là quỹ đất có giá trị thương mại lớn nên nếu không kiểm soát chặt chẽ rất dễ phát sinh thất thoát và ảnh hưởng đến uy tín trước nhân dân", đại biểu đoàn Tp.HCM nhấn mạnh.
Tương tự với cơ chế phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) trong dự thảo Nghị quyết dành cho Đà Nẵng, đại biểu cho rằng cần bổ sung yêu cầu bảo đảm đầy đủ hạ tầng kỹ thuật – xã hội và kiểm soát mật độ dân cư, tránh phát triển tự phát.
Giải trình, làm rõ một số ý kiến đại biểu quan tâm, về việc khai thác quỹ đất theo mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng (TOD), Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết việc cho phép xây dựng kết hợp nhà ở gần các tuyến tàu, nhà ga là để tận dụng tối đa hiệu quả sử dụng đất, tránh lãng phí đất công.
Các địa phương cần ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn để bảo đảm quy trình, tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt hành lang bảo vệ an toàn công trình và cơ chế cấp phép riêng cho hoạt động xây dựng trong phạm vi bảo vệ công trình đường sắt.
Cách tiếp cận chính sách này của Nghị quyết hoàn toàn tương đồng với yêu cầu trong Luật Đất đai về hành lang an toàn và sử dụng đất đa mục đích.
Ngoài ra, dự thảo Nghị quyết quy định cho phép hai thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng được sử dụng khoản thu 100% nguồn thu từ khai quỹ đất là để thống nhất cách áp dụng pháp luật.
Đồng thời, quy định này cũng tạo điều kiện cho địa phương đảm bảo nguồn lực tập trung thực hiện dự án đường sắt địa phương và dự án giao thông thuộc tuyến TOD. Phạm vi để lại số thu từ đất không mở rộng so với quy định của Luật Đường sắt năm 2017.
