Những ngày gần đây, mạng xã hội chia sẻ nhiều bài đăng test màu với tiêu đề “bức ảnh test khả năng nhận diện màu đang viral 10m view”. Đó là một bức ảnh gồm các dải màu hồng, tím,... đặt cạnh nhau. Người thấy 4 màu, người đếm được hơn 10 sắc độ, thậm chí có người khẳng định nhìn ra hơn 20 màu khác nhau.
Từ Threads, bài đăng nhanh chóng được repost sang TikTok, Facebook và nhiều diễn đàn mạng xã hội khác. Không ít người còn rủ bạn bè, đồng nghiệp hay người yêu cùng “test mắt” xem ai nhìn được nhiều màu hơn.
“Sao tui chỉ thấy có 4 màu ha”, “Tui thấy đủ 12 màu này”, “Khó phân biệt quá, nhìn hồi bị rối ấy”, “Minh chứng cho chuyện một nội dung mà có nhiều đáp án nè”,... là những bình luận của netizen.
Sau khi được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội thì nguồn gốc của bài đăng này cũng nhanh chóng được quan tâm, tìm kiếm.
Theo tìm hiểu, bức ảnh test khả năng nhận diện màu này đã viral từ nhiều năm trước trên Twitter (nay là X), sau đó liên tục được đăng lại qua nhiều thế hệ mạng xã hội với đủ phiên bản caption khác nhau. Qua mỗi lần viral, cư dân mạng lại tiếp tục lao vào tranh cãi xem rốt cuộc bức ảnh này có bao nhiêu màu.
Con số “10 triệu view” mà mạng xã hội đang chia sẻ nhiều ngày gần đây cũng không có cơ sở cụ thể từ một bài đăng nào. Nhiều khả năng, con số này là cách cư dân mạng gọi chung cho độ phủ của trend sau khi hàng loạt bài repost cộng dồn lượt xem trên nhiều nền tảng khác nhau.
Theo Science Times, bức ảnh này từng gây tranh cãi trên Twitter (nay là X) từ khoảng năm 2020 - 2021.
Một trong những bài đăng được lan truyền mạnh nhất thuộc về tài khoản Jade (@0UTR0EG0), với câu hỏi: “How many colors do you see? I see 3” đăng tải vào tháng 2/2021.
Bài đăng nhanh chóng thu hút hàng chục nghìn bình luận. Người thấy 11 màu, người thấy 17, thậm chí có người khẳng định họ đếm được gần 40 sắc độ khác nhau.
Không dừng lại ở việc “đếm màu”, internet còn bắt đầu tranh luận xem đâu mới là đáp án đúng. Nhiều người chỉnh contrast màn hình, thêm filter, zoom ảnh hay phân tích từng pixel để chứng minh lập luận của mình.
Theo ScienceAlert, hiện tượng phía sau bức ảnh này được cho là liên quan tới “Mach Bands Illusion” - một dạng ảo giác thị giác nổi tiếng do nhà vật lý người Áo Ernst Mach nghiên cứu từ những năm 1860.
Ernst Mach vốn là giáo sư toán học tại Đại học Graz, đồng thời cũng là người đặt nền móng cho nhiều nghiên cứu về thị giác và âm học. Ông nhận ra rằng khi các sắc độ gần giống nhau được đặt sát cạnh nhau, mắt người sẽ dễ cảm nhận sự khác biệt hơn rất nhiều so với khi chúng tách rời.
Sau này, các nhà nghiên cứu xác nhận hiện tượng này liên quan tới cơ chế “ức chế bên” (lateral inhibition) của võng mạc. Hiểu đơn giản, khi mắt tiếp nhận ánh sáng, các tế bào cảm quang sẽ tác động lẫn nhau để làm nổi bật ranh giới giữa các vùng sáng - tối hoặc các sắc độ gần nhau. Vì vậy, não bộ đôi khi tự “cường điệu hóa” sự khác biệt màu sắc, khiến chúng ta cảm giác như đang nhìn thấy nhiều dải màu hơn thực tế.
Đó cũng là lý do cùng một bức ảnh nhưng mỗi người lại đưa ra một đáp án khác nhau.
Ngoài ra, thiết bị hiển thị cũng ảnh hưởng rất lớn tới kết quả. Độ sáng màn hình, tấm nền điện thoại, chế độ sáng/tối hay ánh sáng môi trường xung quanh đều khiến trải nghiệm nhìn màu khác nhau. Đây cũng là lý do cùng một bức ảnh nhưng người dùng iPhone, Android hay màn hình laptop có thể cho ra kết quả hoàn toàn khác.
Tuy nhiên, điều thú vị nhất nằm ở chính mắt người.
Khả năng nhận diện màu sắc ở mỗi người vốn đã rất khác nhau. Nguyên nhân đến từ số lượng tế bào hình nón (cone cells) bên trong mắt - loại tế bào có nhiệm vụ cảm nhận ánh sáng và màu sắc. Những tế bào này hoạt động như “bộ cảm biến màu” của mắt người.
Số lượng và độ nhạy của tế bào hình nón ở mỗi người không hoàn toàn giống nhau, nên khả năng phân biệt sắc độ màu cũng khác biệt. Có người dễ dàng nhận ra sự chuyển đổi rất nhỏ giữa các gam hồng - tím, trong khi người khác chỉ nhìn thấy vài mảng màu lớn.
Michael J. Proulx - nhà thần kinh học và chuyên gia về nhận thức tại Đại học Bath - từng giải thích rằng đa số con người có ba loại tế bào hình nón để nhìn màu sắc. Tuy nhiên, một số người bị mù màu chỉ có hai loại tế bào nên khả năng phân biệt màu bị hạn chế.
Ngược lại, cũng tồn tại hiện tượng gọi là “tetrachromacy” - khi một người có nhiều tế bào cảm nhận màu hơn bình thường, giúp họ nhìn ra nhiều sắc độ hơn người khác. Theo một số nghiên cứu, tình trạng này xuất hiện ở nữ giới nhiều hơn nam giới.
Chưa kể, tuổi tác, độ mỏi mắt hay thời gian sử dụng màn hình điện tử cũng có thể ảnh hưởng tới cách não bộ xử lý màu sắc. Vì vậy, những bài test kiểu này thường không có “đáp án tuyệt đối”.
Một điểm thú vị khác là nhiều cư dân mạng đang nhầm lẫn giữa “color” (màu) và “shade” (sắc độ màu). Trên thực tế, ảnh có thể chỉ gồm vài nhóm màu chính, nhưng được chia thành nhiều cấp độ đậm nhạt khác nhau.
Dù vậy, chính sự mơ hồ này lại là yếu tố khiến trend tiếp tục viral sau nhiều năm. Chỉ với một câu hỏi ngắn, bài đăng có thể kéo hàng chục nghìn lượt bình luận vì ai cũng muốn chứng minh “mắt mình đúng”.
Còn bạn, bạn thấy có bao nhiêu màu?
Trần Hà.
