Cá chết trắng sông Lam: Những nghi ngại từ dòng nước

Cá chết hàng loạt trên sông Đào

Sáng sớm ngày 6/5, trên cây cầu Phúc Tụ bắc qua dòng sông Đào (đoạn chảy qua xã Yên Thành (Nghệ An), không khí trở nên nặng nề khác thường. Dòng sông vốn hiền hòa nay phủ kín những xác cá nổi lềnh bềnh, trắng xóa cả một khúc nước. Mùi tanh nồng, xen lẫn mùi hôi thối bốc lên khiến người đi qua không khỏi nhăn mặt.

Anh Chu Văn Dinh, một người câu cá lâu năm, đứng lặng bên bờ sông, tay vẫn cầm chiếc cần chưa kịp thả. “Chưa bao giờ tôi thấy cảnh này. Cá lớn cá bé đều chết, có con trắm, con chép nặng vài, ba ký cũng không thoát. Không hiểu chuyện gì đang xảy ra nữa…”, anh nói, giọng đầy lo lắng.

Dọc theo dòng sông Đào, từ xã Giai Lạc kéo dài đến khu vực bara Đô Lương gần hơn 20 km, cảnh tượng lặp lại. Người dân đổ ra hai bên bờ, kẻ vớt cá, người đứng nhìn, ai nấy đều chung một vẻ mặt hoang mang. Một số người có ý thức đã lặng lẽ gom cá chết, mang đi chôn để tránh ô nhiễm lan rộng.

Nước sông đổi màu, từ xanh trong quen thuộc sang một màu xanh đen đục ngầu. Mặt nước như không còn sự sống, chỉ còn lại những đợt sóng lăn tăn đẩy xác cá dạt vào bờ.

Sông Lam cá chết lan rộng

Sông Đào là một nhánh của sông Lam chảy từ bara Đô Lương cung cấp tưới tiêu cho 4 (huyện cũ) phía Bắc Nghệ An gồm Đô Lương, Yên Thành, Diễn Châu và Quỳnh Lưu. Đây là công trình thủy lợi cực kì quan trọng phục vụ đời sống và sản xuất nông nghiệp cho nhân dân.

Thực tế, tình trạng cá chết tiếp tục xuất hiện trên dòng sông Lam - mạch nước sống của cả xứ Nghệ. Theo tìm hiểu của chúng tôi, từ ngày 4/5, người dân các xã ven sông thuộc huyện Anh Sơn, Đô Lương (cũ) đã bắt đầu phát hiện cá nổi lờ đờ, rồi chết hàng loạt. Đến sáng 5/5, hiện tượng này trở nên nghiêm trọng hơn, khi từng mảng cá lớn trôi dạt vào bờ.

Trên những lồng bè nuôi cá, nỗi đau hiện rõ trên gương mặt người dân. Anh Trần Văn Huy, một hộ nuôi cá hơn 10 năm, bàng hoàng: “Sáng ra kiểm tra, cá nổi trắng cả lồng. Có con còn bơi yếu, nhưng chỉ một lúc sau là chết hết. Chưa bao giờ tôi thấy cảnh này”.

Không xa đó, ông Trần Văn Tưởng đứng bên bè cá của mình, nơi hàng trăm con cá trắm chuẩn bị đến kỳ thu hoạch giờ nằm bất động. “Ba năm chăm sóc, giờ mất trắng. Không kịp trở tay,” ông nói, mắt không rời mặt nước.

Tại nhiều lồng bè khác, người dân liên tục vớt cá chết, chất đầy thuyền rồi đưa vào bờ xử lý. Có hộ ước tính thiệt hại lên tới hàng tấn cá, tương đương hàng trăm triệu đồng.

Một dòng sông, nhiều nỗi lo

Sông Lam từ lâu được xem là “dải lụa xanh” của xứ Nghệ. Dòng sông bắt nguồn từ Lào, chảy qua Nghệ An, nuôi dưỡng bao thế hệ bằng nguồn nước dồi dào cho sinh hoạt và sản xuất. Thế nhưng, chỉ trong vài ngày, dòng sông ấy bỗng trở thành nỗi ám ảnh. Cá tự nhiên chết, cá nuôi cũng không thoát. Người dân không chỉ mất kế sinh nhai mà còn đối mặt với nỗi lo lớn hơn: nguồn nước liệu còn an toàn?

Khi chúng tôi viết những dòng này, sáng 7/5, cá trên sông Đào và sông Lam vẫn tiếp tục chết trên diện rộng.

“Mấy hôm trước nắng nóng, rồi có mưa dông. Không biết là do thời tiết hay nước bị ô nhiễm. Nhưng cá chết thế này thì bất thường quá,” anh Nguyễn Thọ Huy, một người dân ven sông, chia sẻ.

Trước tình trạng cá chết trên diện rộng, chính quyền địa phương đã tiến hành kiểm tra, lấy mẫu nước để phân tích. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, nguyên nhân cụ thể vẫn chưa được xác định.

Một cán bộ địa phương cho biết: “Chúng tôi chưa loại trừ khả năng môi trường nước có biến động bất thường. Các mẫu đang được phân tích để làm rõ.”

Trong khi chờ đợi câu trả lời, người dân vẫn thấp thỏm từng ngày. Những lồng cá còn lại được bán tháo, những mẻ cá chết được chôn vội. Dòng sông vẫn lặng lẽ trôi, mang theo không chỉ xác cá mà cả nỗi lo âu của hàng nghìn hộ dân.

Tiến Dũng - Tất Lành