Gần 49 năm sau khi được phóng lên vũ trụ bằng tên lửa Titan III, Voyager 2 vẫn tiếp tục nhận được các lệnh điều khiển từ NASA. Lần này, một bản cập nhật phần mềm mới đã được truyền tới con tàu khi nó đang cách Trái Đất gần 13,3 tỷ dặm, tương đương khoảng 21,4 tỷ km.
Trong suốt nhiều năm qua, NASA đã nhiều lần gửi các bản cập nhật phần mềm tới Voyager 2. Phần lớn những cập nhật này nhằm giảm hoặc vô hiệu hóa hoạt động của một trong 10 thiết bị khoa học trên tàu. Khi một thiết bị được tắt, Voyager 2 sẽ tiêu thụ ít điện năng hơn, qua đó kéo dài thời gian con tàu có thể tiếp tục hoạt động.
Bản cập nhật mới nhất được NASA đặt tên là "Big Bang". Thay vì đơn thuần tắt thêm một thiết bị, bản cập nhật này đồng thời tắt một số bộ phận đang tiêu thụ điện và thay thế chúng bằng các giải pháp tiêu thụ ít năng lượng hơn. Cách làm này vừa giúp tiết kiệm điện, vừa đảm bảo Voyager 2 duy trì đủ nhiệt độ để tiếp tục hoạt động trong môi trường chân không cực lạnh của không gian.
Voyager 1 và Voyager 2 đều sử dụng máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ để cung cấp năng lượng. Hệ thống này chuyển đổi nhiệt sinh ra từ quá trình phân rã plutonium thành điện năng. Tuy nhiên, lượng plutonium trên tàu liên tục suy giảm, khiến mỗi tàu mất khoảng 4 W công suất mỗi năm.
Sau gần nửa thế kỷ hoạt động, biên độ năng lượng còn lại của Voyager 2 đã trở nên "cực kỳ mong manh". Đội ngũ NASA vì vậy phải liên tục tìm cách cắt giảm mức tiêu thụ điện để duy trì hoạt động của con tàu lâu hơn.
NASA cho biết nếu không thực hiện bản cập nhật "Big Bang", cơ quan này sẽ phải tắt hoàn toàn thêm một thiết bị khoa học trên Voyager 2. Trong khi đó, những thay đổi mới dự kiến giúp tiết kiệm đủ năng lượng để duy trì hoạt động của 3 thiết bị còn lại trong ít nhất một năm nữa.
NASA cũng lên kế hoạch thực hiện bản cập nhật tương tự trên Voyager 1. Con tàu này hiện ở xa Trái Đất hơn Voyager 2 dù được phóng muộn hơn vài tuần. Nguyên nhân là quỹ đạo của Voyager 1 giúp nó nhận được lực đẩy lớn hơn từ trường hấp dẫn của Sao Mộc và Sao Thổ, nhờ đó đạt tốc độ cao hơn trong thời gian ngắn hơn.
Ngày 10/12/2018, Voyager 2 trở thành một trong hai vật thể nhân tạo duy nhất từng đi vào không gian liên sao, khu vực nằm giữa các ngôi sao. Thời điểm đó, con tàu cách Mặt Trời khoảng 11 tỷ dặm.
Quỹ đạo chậm hơn của Voyager 2 lại cho phép con tàu thực hiện một hành trình đặc biệt qua cả 4 hành tinh khổng lồ bên ngoài Hệ Mặt Trời gồm Sao Mộc, Sao Thổ, Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương. Voyager 2 hiện vẫn là tàu vũ trụ duy nhất từng ghé thăm Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương.
Những hình ảnh nổi tiếng mà Voyager 2 gửi về Trái Đất được thực hiện nhờ hệ thống camera Imaging Science System. Đây là những camera kiểu truyền hình được tùy chỉnh để quét hình ảnh màu từng dòng một cách chậm rãi.
Trong hành trình của mình, Voyager 2 đã ghi dấu nhiều phát hiện quan trọng. Con tàu phát hiện mặt trăng thứ 14 của Sao Mộc, 10 mặt trăng mới cùng một cặp vành đai mới của Sao Thổ, cũng như 5 mặt trăng, 4 vành đai và "Great Dark Spot" trên Sao Hải Vương.
Voyager 1 từng nổi tiếng với bức ảnh "Pale Blue Dot", nhưng cả hai tàu Voyager đều đã ghi lại những hình ảnh quan trọng và mở ra một giai đoạn mới trong việc nghiên cứu các hành tinh.
Giờ đây, khi Voyager 2 đã hoạt động gần 49 năm và đang ở cách Trái Đất hơn 21 tỷ km, NASA vẫn tiếp tục tìm cách duy trì con tàu bằng những điều chỉnh phần mềm từ khoảng cách chưa từng có. Với "Big Bang", ba thiết bị khoa học còn lại của Voyager 2 có thể tiếp tục hoạt động thêm ít nhất một năm, trước khi đội ngũ NASA phải tìm đến những biện pháp tiết kiệm năng lượng tiếp theo.
M.Đức
