Ngày 7/8, Bloomberg đưa tin Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ, cơ quan phụ trách thực thi kiểm soát xuất khẩu chip, đang rà soát cách các công ty AI Trung Quốc tiếp cận chip Nvidia đặt ở nước ngoài. Theo Bloomberg, BIS đang lập hai danh sách song song. Danh sách thứ nhất gồm các nước tồn tại thị trường chợ đen đưa chip Nvidia bị hạn chế vào lãnh thổ Trung Quốc bằng đường vật lý, thuộc đúng phạm vi thực thi thông thường của cơ quan này. Danh sách thứ hai, mang tính bất thường hơn, liệt kê các nước nơi doanh nghiệp Trung Quốc truy cập chip từ xa mà không cần đưa phần cứng qua biên giới. Với cách này, chip vẫn nằm nguyên tại chỗ, chỉ có khối lượng công việc tính toán di chuyển qua mạng.
Trung tâm dữ liệu chứa chip Nvidia tại Đông Nam Á
Nguyên nhân trực tiếp khiến BIS mở đợt rà soát là sự xuất hiện của Kimi K3, mô hình AI mã nguồn mở lớn nhất từng được phát hành, do công ty Trung Quốc Moonshot AI ra mắt ngày 17/7. Kimi K3 có 2.800 tỷ tham số, đạt điểm số gần ngang các hệ thống hàng đầu của Anthropic và OpenAI trên nhiều bài đo hiệu năng. Ngày 22/7, Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, viết trên mạng xã hội X rằng Moonshot AI đã mua các máy chủ trang bị chip GB300 thuộc dòng Blackwell của Nvidia, dòng chip bị cấm bán cho Trung Quốc, đồng thời truy cập từ xa các máy chủ GB300 đặt tại Thái Lan để huấn luyện mô hình. Michael Kratsios cũng cáo buộc Moonshot AI vận hành một nền tảng nội bộ để chưng cất dữ liệu quy mô lớn từ mô hình Fable của Anthropic, luân phiên nhiều cách truy cập khác nhau nhằm tránh bị phát hiện.
Mô hình Kimi K3 mạnh mẽ vừa được Moonshot AI giới thiệu thời gian qua
Cần phân biệt cáo buộc trên với phần lớn năng lực tính toán thực tế của Kimi K3. Theo Bloomberg, phần chính cụm máy chủ huấn luyện các mô hình Kimi sử dụng khoảng 20.000 chip Nvidia dòng H200 thuộc thế hệ Hopper, do Alibaba, cổ đông nắm khoảng 36% cổ phần Moonshot AI theo báo cáo thường niên chính Alibaba công bố, cung cấp qua dịch vụ điện toán đám mây. H200 là dòng chip được phép bán cho khách hàng Trung Quốc đã qua thẩm định kèm mức thuế nhập khẩu 25%, khác hoàn toàn với chip GB300 Blackwell bị cấm tuyệt đối mà Michael Kratsios cáo buộc Moonshot AI tiếp cận trái phép tại Thái Lan.
Cách thức né lệnh cấm không chỉ dừng ở Moonshot AI. Bloomberg dẫn tài liệu cho thấy Alibaba tiếp cận chip Nvidia đặt tại Malaysia thông qua Megaspeed, công ty có trụ sở Singapore đang bị Mỹ điều tra vì nghi ngờ chuyển hướng chip trái phép. Hai bên không giao dịch trực tiếp mà thông qua một công ty vỏ bọc tại Singapore, do một pháp nhân đăng ký tại quần đảo Cayman và cuối cùng thuộc sở hữu của Alibaba kiểm soát.
Về mặt pháp lý, quyền hạn của BIS từ trước đến nay được xây dựng để kiểm soát việc di chuyển hàng hóa vật lý, nên chưa rõ cơ quan này có đủ thẩm quyền giám sát các giao dịch điện toán đám mây hay không. Hạ viện Mỹ đã thông qua một dự luật lưỡng đảng nhằm trao thêm thẩm quyền này cho BIS, nhưng dự luật vẫn cần vượt qua Thượng viện. Ngay cả khi luật được thông qua, Nvidia và các hãng chip khác nhiều khả năng sẽ phản đối bất kỳ giới hạn nào áp lên hoạt động truy cập trung tâm dữ liệu ở nước ngoài. Nvidia từng tuyên bố các lệnh kiểm soát xuất khẩu khiến hãng mất thị trường thương mại lớn thứ hai thế giới vào tay đối thủ nước ngoài, và cảnh báo nước Mỹ không thể để mất luôn cả châu Á.
Trụ sở Nvidia tại Santa Clara, California
Đây không phải lần đầu Bộ Thương mại Mỹ xử lý lỗ hổng liên quan đến chip Nvidia đặt ở nước ngoài. Cuối tháng 5, cơ quan này đã ra hướng dẫn buộc doanh nghiệp phải xin giấy phép khi xuất khẩu chip cao cấp cho bất kỳ pháp nhân nào có trụ sở tại Trung Quốc, kể cả khi pháp nhân đó đặt văn phòng ở nước khác như Malaysia, nhằm bịt lỗ hổng cho phép chip vật lý được chuyển thẳng ra nước ngoài trước khi về tay công ty con của doanh nghiệp Trung Quốc. Đợt rà soát công bố ngày 7/8 nhắm vào một lỗ hổng khác, không liên quan đến việc di chuyển chip vật lý mà là quyền truy cập từ xa, vốn nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của các quy định hiện hành. Bộ Thương mại Mỹ chưa công bố thời hạn hoàn thành đợt rà soát hay biện pháp cụ thể sẽ áp dụng sau khi có kết quả.
Thế Duyệt
