Theo trang tin The Guardian, sự nghiệp ổn định, nhà cửa đủ đầy, hôn nhân và những mối quan hệ tưởng như đáng giá. Nhưng với không ít đàn ông, đến lúc đạt được tất cả, họ lại phát hiện mình không hề hạnh phúc như từng nghĩ.
Những người đàn ông thường có những suy nghĩ: “Tôi đã có sự nghiệp mình muốn, nhưng đến lúc này thì tôi chẳng còn màng tới nữa” hay “Tôi không hiểu tại sao mình lại dễ cáu giận đến vậy”, “Tôi có bạn bè, nhưng chúng tôi thực sự chẳng trò chuyện nhiều.”
Đây không phải những lời phàn nàn của một người đàn ông thất bại. Ngược lại, họ thường là những người đã làm khá tốt những gì xã hội kỳ vọng.
Họ có công việc tốt, một căn nhà tiện nghi, người bạn đời và những mối quan hệ ổn định. Họ đã làm việc chăm chỉ, xây dựng sự nghiệp, chăm sóc gia đình và cố gắng trở thành phiên bản “đúng đắn” của một người đàn ông trưởng thành.
Nhưng rồi một ngày, tất cả những thứ ấy không còn tạo ra cảm giác thỏa mãn.
Đối với họ, công việc từng là mục tiêu trở nên vô nghĩa. Hôn nhân đáng lẽ là nơi bình yên lại không còn đem đến cảm giác kết nối. Những người bạn vẫn ở đó, nhưng các cuộc trò chuyện ngày càng hời hợt. Còn bên trong, một cảm giác khó gọi tên cứ lớn dần, đó là trống rỗng, cáu giận, mệt mỏi và cô lập.
Trong phòng trị liệu, những biểu hiện ấy thường được nhìn thấy trước tiên. Nhưng càng đi sâu, vấn đề lại không hẳn nằm ở công việc hay các mối quan hệ.
Nhiều người đàn ông thực chất đang trải qua một dạng mất mát mà họ chưa bao giờ được dạy cách gọi tên. Đó là nỗi buồn.
Thành công không phải lúc nào cũng dẫn tới cuộc sống từng được hứa hẹn
Có một “giao kèo” vô hình mà nhiều người đàn ông mang theo từ nhỏ: hãy học hành, làm việc chăm chỉ, xây dựng sự nghiệp, có một gia đình ổn định và trở thành người có trách nhiệm. Đổi lại, một cuộc sống có ý nghĩa và mãn nguyện sẽ đến.
Vấn đề là không ai nói cho họ biết phải làm gì nếu ngày ấy thực sự đến nhưng hạnh phúc lại không xuất hiện.
Không có một biến cố cụ thể. Không có đám tang. Không có nghi lễ để mọi người cùng thừa nhận rằng một điều quan trọng đã mất đi. Vì thế, sự mất mát này thường không được gọi tên.
Chuyên gia tư vấn tâm lý Kenneth Doka gọi đó là “nỗi buồn không được thừa nhận” (disenfranchised grief), tức những mất mát không được xã hội công nhận hoặc không đi kèm các nghi thức thông thường.
Với đàn ông, đây có thể là một vấn đề đặc biệt khó nhận diện.
Từ nhỏ, nhiều bé trai đã được dạy rằng tổn thương là yếu đuối, còn khả năng chịu đựng và giữ bình tĩnh mới là sức mạnh. Họ học cách nuốt cảm xúc xuống trước cả khi đủ khả năng hiểu mình đang cảm thấy gì.
Bởi vậy, khi cuộc sống trưởng thành bắt đầu lệch khỏi kỳ vọng, nỗi buồn có thể không xuất hiện dưới hình dạng nước mắt.
Nó có thể xuất hiện dưới dạng một cơn giận, hoặc sự thờ ơ, hoặc những ngày làm việc kéo dài vô tận để không phải suy nghĩ, hoặc hàng giờ chơi game, liên tục lướt tin tức tiêu cực hay tìm đến chất kích thích để tạm thời thoát khỏi cảm giác mất kiểm soát.
Đáng chú ý, thành tựu càng gắn chặt với giá trị bản thân, cú va chạm càng mạnh khi thành tựu không còn đem lại ý nghĩa.
Một người đàn ông có thể dành nhiều năm theo đuổi sự nghiệp vì tin rằng thành công sẽ mang lại cảm giác được công nhận, an toàn và xứng đáng được yêu thương. Nhưng khi đạt tới vị trí mong muốn, anh ta chỉ nhận lại sự trống rỗng.
Khi đó, câu hỏi không còn là “Tôi có thành công hay không?”, mà là “Tại sao thành công lại không khiến tôi hạnh phúc?”.
Và câu hỏi ấy dễ kéo theo hổ thẹn.
Nếu đã làm mọi thứ đúng mà vẫn không ổn, một người có thể đi đến kết luận rằng vấn đề nằm ở chính mình. Và khi xấu hổ xuất hiện, việc thừa nhận mình đang đau buồn càng trở nên khó khăn.
Một số người đàn ông nhớ lại rằng cha mẹ hoặc người chăm sóc từng đặt sự nghiệp lên hàng đầu, khiến họ hình thành cảm giác phải nỗ lực mới có được sự quan tâm và tình yêu. Khi trưởng thành, họ tiếp tục chạy theo thành tích để chứng minh giá trị của bản thân.
Nhưng thành tích không thể giải quyết một nhu cầu tình cảm được hình thành từ nhiều năm trước.
Với những người thường xuyên cáu giận với bạn đời hoặc người thân, câu chuyện cũng có thể bắt nguồn từ tuổi thơ đầy kỳ vọng, nơi tình cảm dường như phụ thuộc vào việc họ có đáp ứng được những tiêu chuẩn đặt ra hay không.
Khi trưởng thành, sự gắn kết hoặc nhu cầu tình cảm của người khác vì thế đôi khi bị cảm nhận như áp lực thay vì kết nối.
Và khi mất việc, mất một mối quan hệ hoặc đánh mất một phần quan trọng của cuộc sống, họ không nhất thiết nhìn đó là một mất mát cần được tiếc thương. Thậm chí, họ cảm thấy như chính bản thân mình đang bị tấn công.
Cơn giận đôi khi chỉ là lớp giáp bên ngoài
Nỗi buồn không được gọi tên không biến mất. Nó chỉ tìm một cách khác để tồn tại.
Với nhiều người đàn ông, tức giận và tê liệt cảm xúc trở thành lớp giáp quen thuộc. Chúng giúp họ tránh phải đối diện với những cảm xúc quá lớn, đồng thời tạo ra ảo giác rằng mình vẫn đang kiểm soát được tình hình.
Đó là lý do lời khuyên kiểu “hãy nói chuyện với ai đó” hoặc “cứ khóc đi, không sao cả” đôi khi không mang lại nhiều tác dụng.
Muốn tháo bỏ lớp giáp ấy, trước hết phải hiểu tại sao nó tồn tại. Trong trị liệu, thay vì cố gắng loại bỏ cơn giận hoặc sự thờ ơ, các thân chủ được khuyến khích tò mò về chúng.
Các vấn đề được tò mò như: Cơn giận đang bảo vệ mình khỏi điều gì? hay Nếu không còn tức giận, mình sẽ phải cảm nhận điều gì?
Câu trả lời có thể là sự bất lực. Là yếu đuối. Là cảm giác vô dụng. Là nỗi sợ mình không đáng được yêu thương. Hoặc đơn giản là một nỗi đau chưa từng có tên. Đối với nhiều người, đây mới là điểm bắt đầu của quá trình thay đổi.
Khi hiểu rằng cơn giận hay sự tê liệt cảm xúc từng đóng vai trò tự vệ, họ có thể bắt đầu nhìn những phản ứng ấy bằng sự tò mò thay vì tiếp tục chiến đấu với chính mình.
Và khi không còn phải dành quá nhiều năng lượng để chống lại cảm xúc, họ có thể bắt đầu kết nối với người khác.
Khi đó, tình bạn trở nên dễ xây dựng hơn, đời sống cộng đồng có thêm ý nghĩa. Việc tìm kiếm sự hỗ trợ không còn giống một dấu hiệu của thất bại. Sự sáng tạo và cảm giác thuộc về cũng có thêm không gian để xuất hiện.
Dữ liệu từ Công ty tư vấn và phân tích của Mỹ Gallup tháng 5/2025 cho thấy 25% nam giới Mỹ trong độ tuổi 15-34 cho biết họ cảm thấy cô đơn trong ngày, so với 18% ở nữ giới, đồng thời cũng cho thấy nam giới ít có khả năng tìm đến các mối quan hệ xã hội để nhận hỗ trợ hơn đáng kể, dù cô đơn là trải nghiệm có ở cả hai giới.
Những con số này đặt vấn đề vào một bối cảnh rộng hơn: đối với nhiều đàn ông, việc tự mình gánh chịu khó khăn vẫn là một phản xạ rất mạnh.
Trong khi đó, áp lực kinh tế, sự bấp bênh nghề nghiệp và chi phí sinh hoạt gia tăng trong những năm gần đây càng khiến “giao kèo” cũ về thành công trở nên mong manh.
Không phải đàn ông có lỗi vì đã được xã hội hóa theo cách đó. Nhưng họ vẫn có trách nhiệm nhận ra khuôn mẫu ấy và tìm cách bước ra khỏi nó. Bởi mục tiêu cuối cùng không nhất thiết là từ bỏ tham vọng, sự nghiệp hay những thành tựu đã mất nhiều năm xây dựng.
Điều quan trọng hơn là hiểu mình đang làm tất cả những điều đó vì điều gì. Một người đàn ông có thể tiếp tục thành công mà không cần dùng thành công để chứng minh rằng mình xứng đáng được yêu thương. Anh ta có thể xây dựng sự nghiệp mà không biến công việc thành toàn bộ danh tính. Đồng thời, có thể yêu thương người khác mà không xem nhu cầu tình cảm là một mối đe dọa.
Và có thể thừa nhận rằng mình đang buồn mà không coi đó là dấu hiệu của sự yếu đuối. Đôi khi, vấn đề không phải là người đàn ông ấy đã chọn sai cuộc đời. Anh ta chỉ chưa từng được dạy cách sống trong cuộc đời mà mình đã mất nhiều năm để xây dựng.
Khi lớp phòng vệ cuối cùng được hạ xuống, điều chờ đợi phía sau có thể không phải là sự thất bại, mà là khả năng lần đầu tiên cảm nhận đầy đủ ý nghĩa của chính cuộc sống ấy.
Làm mọi thứ đúng đắn không đảm bảo một người sẽ tìm thấy hạnh phúc. Nhưng việc hiểu mình đang thực sự cần gì có thể giúp anh ta không còn phải sống chỉ để chứng minh rằng mình đã làm đúng.
* Nguồn: The Guardian
Vũ Hoàng
