Khi những đốm trắng đầu tiên xuất hiện
Một đốm trắng nhỏ trên bàn tay, vùng mặt hay cổ thường không khiến nhiều người lo lắng. Không đau, không ngứa, không ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày nên không ít người chọn cách bỏ qua. Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Đỗ Thị Thu Hiền, Trưởng Khoa Điều trị bệnh da tổng hợp, Trưởng Nhóm chuyên môn Bạch biến và Bệnh da giảm sắc tố, Bệnh viện Da liễu Trung ương, đó có thể là dấu hiệu khởi phát sớm của bệnh bạch biến.
Bạch biến là bệnh mất sắc tố mắc phải ở da và niêm mạc, đặc trưng bởi các dát hoặc mảng da trắng rõ ranh giới. Bệnh xuất hiện khi hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện nhầm và tấn công chính các tế bào sắc tố melanin.
Không giống nhiều bệnh da liễu khác, vùng da bạch biến hoàn toàn nhẵn mịn, không bong vảy, không đau và thường không ngứa. Chính sự "im lặng" này khiến nhiều trường hợp phát hiện muộn, khi các mảng trắng đã lan rộng ra nhiều vị trí trên cơ thể.
Các chuyên gia cho biết, bệnh có thể liên quan đến yếu tố di truyền, tình trạng căng thẳng kéo dài, tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc đồng mắc các bệnh tự miễn khác. Điều đáng nói là ngay cả khi đã điều trị phục hồi sắc tố hoàn toàn, nguy cơ tái phát vẫn tồn tại do cơ chế tự miễn của bệnh chưa thể loại bỏ triệt để.
Nỗi đau lớn nhất không nằm trên làn da
Nếu nhìn từ góc độ y khoa, bạch biến không phải căn bệnh nguy hiểm đến tính mạng. Nó không gây suy tạng, không gây đau đớn dữ dội và cũng không làm giảm tuổi thọ.
Thế nhưng, điều khiến nhiều bệnh nhân khổ sở lại nằm ở một khía cạnh khác.
Những mảng da trắng xuất hiện trên mặt, bàn tay hay các vùng dễ nhìn thấy thường khiến người bệnh trở thành tâm điểm của những ánh mắt tò mò. Không ít người bị từ chối cơ hội việc làm, ngại giao tiếp, thu mình khỏi các hoạt động xã hội hoặc rơi vào trạng thái mặc cảm kéo dài.
Theo các nghiên cứu được các chuyên gia da liễu dẫn chứng, gánh nặng tâm lý của người mắc bạch biến có thể tương đương với nhiều bệnh lý ác tính. Những ảnh hưởng này tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, cơ hội học tập, công việc và cả hạnh phúc cá nhân.
Đáng tiếc, sự kỳ thị ấy phần lớn xuất phát từ những hiểu lầm.
Một trong những quan niệm phổ biến nhất hiện nay là cho rằng bạch biến có thể lây qua tiếp xúc, ăn uống hoặc sinh hoạt chung. Trên thực tế, đây là nhận định hoàn toàn sai.
"Bạch biến không phải bệnh nhiễm trùng, không do vi khuẩn, virus hay nấm gây ra nên không thể lây từ người này sang người khác", PGS Hiền khẳng định.
Người bệnh hoàn toàn có thể học tập, làm việc và sinh hoạt bình thường mà không gây bất kỳ nguy cơ nào cho cộng đồng.
Không nguy hiểm nhưng không nên xem nhẹ
Việc chủ quan trước những dấu hiệu ban đầu của bạch biến có thể khiến người bệnh bỏ lỡ "giai đoạn vàng" điều trị.
Các chuyên gia cho biết, điều trị sớm thường mang lại khả năng phục hồi sắc tố tốt hơn đáng kể so với những trường hợp bệnh đã tồn tại nhiều năm. Khi không được kiểm soát, các mảng mất sắc tố có thể lan rộng, gây ảnh hưởng lớn đến ngoại hình và tâm lý.
Không chỉ vậy, vùng da mất sắc tố cũng mất đi lớp melanin có vai trò bảo vệ tự nhiên trước tia cực tím. Điều này khiến người bệnh dễ bị bỏng nắng, viêm da kích ứng và tổn thương da kéo dài khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
Một nguy cơ khác ít được biết đến là mối liên hệ giữa bạch biến và các bệnh tự miễn. Người mắc bạch biến có nguy cơ cao hơn đối với viêm tuyến giáp Hashimoto, bệnh Graves, suy tuyến thượng thận Addison hoặc đái tháo đường type 1. Một số trường hợp còn có thể xuất hiện các vấn đề ở mắt và thính giác.
Bởi vậy, việc theo dõi định kỳ không chỉ nhằm điều trị các tổn thương trên da mà còn giúp phát hiện sớm những bất thường miễn dịch toàn thân.
Từ căn bệnh từng "bó tay" đến những bước tiến điều trị
Trong nhiều năm, bạch biến từng được xem là một trong những bệnh da liễu khó điều trị nhất. Tuy nhiên, những tiến bộ của y học hiện đại đang dần thay đổi quan niệm này.
Theo PGS Hiền, dù hiện nay chưa có phương pháp nào có thể cam kết chữa khỏi hoàn toàn và ngăn tái phát vĩnh viễn, nhưng các phác đồ điều trị mới đã giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn rất nhiều.
Các phương pháp đang được áp dụng gồm thuốc bôi điều hòa miễn dịch tại chỗ, thuốc uống trong những trường hợp tiến triển nhanh và liệu pháp ánh sáng bằng tia UVB dải hẹp hoặc laser Excimer 308nm. Đây được xem là nền tảng trong điều trị bạch biến hiện nay với khả năng phục hồi sắc tố cao.
Đối với những trường hợp bệnh ổn định kéo dài, các kỹ thuật ghép da thượng bì, ghép tế bào hắc tố tự thân hoặc ghép nang tóc đang mang lại những kết quả thẩm mỹ khả quan.
Đặc biệt, sự xuất hiện của nhóm thuốc điều trị trúng đích ức chế Janus Kinase (JAK) được đánh giá là bước tiến quan trọng. Các loại thuốc này hoạt động như một "công tắc" ngăn chặn quá trình hệ miễn dịch phá hủy tế bào sắc tố, mở ra hy vọng mới cho những trường hợp bệnh lan rộng hoặc kháng trị.
Điều người bệnh cần nhất là sự thấu hiểu
Cho đến nay, chưa có biện pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn bạch biến. Tuy nhiên, việc duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát căng thẳng, hạn chế tiếp xúc hóa chất độc hại và bảo vệ da khỏi ánh nắng có thể giúp giảm nguy cơ khởi phát hoặc làm chậm quá trình tiến triển của bệnh.
Nhưng có lẽ, điều người bệnh cần nhất không phải là những lời thương hại mà là sự thấu hiểu.
Bạch biến không lây. Những mảng da trắng không phản ánh khả năng lao động, nhân cách hay giá trị của một con người. Khi cộng đồng hiểu đúng về căn bệnh này, những ánh mắt kỳ thị sẽ được thay thế bằng sự cảm thông và tôn trọng.
Đôi khi, một lời động viên, một cái bắt tay hay sự đối xử bình thường cũng có thể trở thành "liều thuốc" giúp người bệnh vượt qua những tổn thương vô hình mà căn bệnh để lại.
Bởi điều đáng sợ nhất của bạch biến không phải là những đốm trắng trên da, mà là những khoảng cách vô hình mà sự kỳ thị tạo ra.
Ngọc Minh
