“Chị ơi, cho em ôm chị được không?”, lời đề nghị đến bất ngờ, nhẹ như một hơi thở. Trước mặt Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương (Hà Nội) là cô gái trẻ Hoàng Thị An (25 tuổi) đã phải tự lớn lên trong hiểu lầm, tự gồng mình suốt nhiều năm để “giống người khác”.
Nữ bệnh nhân tâm sự với bác sĩ, từ thuở nhỏ đã quen với những lời so sánh quên bài là “lười”, làm mất đồ là “cẩu thả”, không tập trung là “thiếu cố gắng”. Lớn hơn, đi làm lại bị chê trách vì công việc dang dở, vì thay đổi liên tục, vì “không ổn định”. Mỗi lời trách cứ như một vết xước rất nhỏ, nhưng tích tụ suốt nhiều năm thành một vết thương lớn, âm ỉ và dai dẳng.
Mặc dù đã cố gắng rất nhiều. Cố sống kỷ luật hơn, cố gò mình vào khuôn khổ, cố tỏ ra “bình thường”. Nhưng càng cố, An càng kiệt sức. Có những lúc An nghĩ đến việc bỏ cuộc, chỉ vì cảm giác sống như thế này… mệt quá.
Rồi một ngày, khi cô biết minh có ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý), mọi mảnh ghép lộn xộn bỗng khớp lại. Những cơn quá tải trong đầu, những ý nghĩ không chịu đứng yên, những lần bỏ dở dù rất muốn cố gắng tất cả đều có lời giải.
An khóc. Nước mắt chảy dài, lặng lẽ. Trong khoảnh khắc ấy, không cần thêm lời nào. Có những lúc, im lặng chính là sự đồng cảm sâu sắc nhất.
Căn bệnh thường gắn với trẻ em đã khiến cô gái trẻ sống trong mặc cảm, tổn thương và hiểu lầm suốt 25 năm
Khi được gọi tên đúng, nỗi đau bỗng nhẹ đi
Theo BS Trần Thị Hồng Thu, rất nhiều người trưởng thành sống với ADHD mà không hề hay biết. Họ mang trong mình cảm giác tội lỗi kéo dài, tin rằng bản thân “kém cỏi”, “thiếu ý chí”, “không đủ nỗ lực”. Thực tế, vấn đề không nằm ở nhân cách, mà ở cách não bộ vận hành khác biệt.
“ADHD không phải là sự lười biếng hay yếu đuối. Đó là một đặc điểm thần kinh, ảnh hưởng đến khả năng tập trung, kiểm soát xung động và điều tiết cảm xúc. Khi không được chẩn đoán sớm, người bệnh rất dễ bị tổn thương tâm lý vì liên tục bị hiểu sai”, bà Thu chia sẻ.
Khi cô gái trẻ khẽ nói: “Lần đầu tiên em tin là mình có thể tốt hơn”, vị chuyên gia chỉ gật đầu và giải thích rằng rất nhiều người thông minh, sáng tạo, giàu cảm xúc cũng mang bộ não như em. Không ít người trong số đó từng phải chịu quá nhiều tổn thương trước khi được hiểu đúng.
Nữ bệnh nhân im lặng thật lâu. Rồi thở ra, như vừa trút được một gánh nặng đã đeo bám mình suốt nửa đời người.
Điều cô gái mong mỏi không phải là một phép màu khiến cuộc đời ngay lập tức gọn gàng hơn. ADHD không biến mất chỉ vì được gọi tên. Em vẫn sẽ quên, vẫn loay hoay, vẫn có những ngày thấy mình tụt lại phía sau. Nhưng khác với trước đây, em sẽ không còn bước đi trong bóng tối.
Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương
Theo BS Thu tăng động giảm chú ý thường chẩn đoán ở trẻ em, nhưng các triệu chứng có thể kéo dài đến người lớn. Di truyền đóng vai trò lớn (chiếm 70-80% trường hợp), cùng với các yếu tố môi trường như sinh non, chấn thương sọ não, hoặc tiếp xúc chất độc khi mang thai.
“Điều quan trọng nhất là người bệnh học được cách sống chậm lại với chính mình, chia nhỏ công việc, cho phép bản thân nghỉ khi quá tải và ngừng so sánh với những ‘đường thẳng’ của người khác”, bà Trần Thị Hồng Thu nhấn mạnh.
Sống đúng với nhịp riêng của não bộ có lúc chậm, có lúc bùng nổ, có lúc vòng vèo không phải là thất bại. Đó là một cách sống thật. Những ước mơ dang dở không phải vì thiếu cố gắng, mà vì chưa có phương pháp phù hợp.
Theo BS Thu, có những ca trị liệu không kết thúc bằng lời khuyên dài dòng, mà bằng một cái ôm đằm sâu nơi sự thật được gọi tên đúng, và con người được trao lại quyền xứng đáng yêu thương chính mình.
Theo các chuyên gia, việc nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần, đặc biệt là ADHD ở người trưởng thành, là điều vô cùng cần thiết. Bởi đôi khi, thứ một con người cần nhất không phải là bị thúc ép phải “tốt hơn”, mà là được hiểu đúng để từ đó, tự mình bước tiếp nhẹ nhõm hơn.
*Tên, tuổi nhân vật đã được thay đổi!
