Căn bệnh "tử thần 24h"
Thông tin từ Sở Y tế tỉnh Cao Bằng, vừa qua, đơn vị ghi nhận một trường hợp mắc viêm não mô cầu tại xóm Khau Ho, xã Sơn Lộ. Bệnh nhân là trẻ T.M.K. (2 tuổi), nhập viện trong tình trạng nặng với các biểu hiện như sốt cao, ho, khó thở, tiêu chảy, co giật, kèm ban xuất huyết hoại tử và dấu hiệu cứng gáy.
Ngay khi xuất hiện triệu chứng, gia đình đã đưa trẻ đến cơ sở y tế địa phương và được chuyển tuyến khẩn cấp lên Bệnh viện Nhi Trung ương để điều trị. Kết quả xét nghiệm PCR xác định trẻ dương tính với vi khuẩn Neisseria meningitidis, tác nhân gây bệnh viêm màng não do não mô cầu.
Qua điều tra tiền sử tiêm chủng, trẻ chưa được tiêm vắc-xin phòng bệnh này. Sau quá trình điều trị tích cực, sức khỏe bệnh nhi đã ổn định và được xuất viện.
Một trường hợp khác là nam thanh niên 22 tuổi được đưa vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nguy kịch. Trước đó, người bệnh chỉ sốt nhẹ và đau đầu thoáng qua trong nhiều giờ, vẫn sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, đến sáng ngày nhập viện, bệnh nhân rơi vào tình trạng rối loạn tri giác, lơ mơ, không đáp ứng khi gọi hỏi, buộc phải nhập viện cấp cứu, thở máy và điều trị hồi sức tích cực. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân nhiễm vi khuẩn não mô cầu.
Viêm não mô cầu được mệnh danh là "tử thần 24 giờ" vì có thể khiến người bệnh không qua khỏi sau một ngày. (Ảnh: Adobe Stock/Zing).
Thông tin trên Người Lao Động, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp viêm não mô cầu vào nhóm bệnh nguy hiểm hàng đầu với hơn 2,5 triệu ca nhiễm và khoảng 240.000 ca tử vong mỗi năm. Viêm não mô cầu đặc biệt nguy hiểm, cứ 6 người nhiễm thì 1 người tử vong, nên bệnh này còn được gọi là "tử thần 24 giờ" vì có thể cướp mạng sống chỉ trong một ngày sau khởi phát.
VTC News dẫn thống kê của Bộ Y tế cho thấy, năm 2025, cả nước ghi nhận 95 ca viêm não mô cầu, tăng 74 ca so với năm 2024 và có 3 ca tử vong. Riêng tháng 11, cả nước ghi nhận 11 ca viêm não mô cầu, trong đó miền Bắc tăng 45%, phía Nam tăng 83% so với cùng kỳ.
Với sự tăng cao của bệnh sau nhiều năm rải rác, ngành Y tế cho rằng, viêm não mô cầu đang trở thành mối đe dọa rõ rệt đối với sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt trong giai đoạn giao mùa, khi thời tiết lạnh và ẩm tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
BS CKI Bùi Ngọc Trâm, Phó trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) cho biết: “Vi khuẩn Neisseria meningitidis hay còn gọi là não mô cầu là tác nhân chính gây bệnh viêm não mô cầu. Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, hệ tiêu hoá, hô hấp và có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng”.
Tiêm vắc-xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả
Viêm não mô cầu là bệnh lý nhiễm khuẩn nguy hiểm, có thể diễn tiến nhanh chóng và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh lây truyền qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng như nước bọt chứa vi khuẩn, do đó có khả năng lây lan nhanh chóng trong cộng đồng.
Bệnh viêm não mô cầu khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Trong 4 - 12 giờ đầu, người bệnh thường chỉ có các triệu chứng mơ hồ giống cảm cúm như sốt, mệt mỏi, khó chịu, đau họng nên dễ bị bỏ qua.
Sau khoảng 12 - 15 giờ, bệnh bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu gợi ý rõ hơn như ban xuất huyết, đau đầu, đau cổ, cứng gáy, buồn nôn, sợ ánh sáng. Từ 15 - 24 giờ, tình trạng có thể tiến triển nặng nhanh chóng với các biểu hiện lú lẫn, mê sảng, co giật, hôn mê và có thể tử vong.
Ngay cả khi được chẩn đoán sớm và điều trị tích cực, vẫn có khoảng 10 - 20% người bệnh tử vong, nếu không được điều trị, tỉ lệ này có thể lên tới 50%. Đặc biệt, ở thể nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu, nguy cơ tử vong có thể lên đến 40%.
Những trường hợp sống sót vẫn có thể phải đối mặt với các di chứng nặng nề như cắt cụt chi, giảm thính lực, rối loạn thần kinh, suy giảm trí nhớ, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.
Theo Tạp chí Tri thức, viêm não mô cầu có thể xuất hiện quanh năm, song thường gia tăng vào thời điểm giao mùa và ở các môi trường tập thể đông người như nhà trẻ, trường học, ký túc xá, khu nội trú hoặc nơi công cộng.
Dù có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhóm nguy cơ cao nhất là người dưới 30 tuổi, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Các chuyên gia y tế khuyến cáo, tiêm vắc-xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả và chủ động nhất, với hiệu quả bảo vệ có thể đạt tới khoảng 90%.
Hiện nay, vắc-xin phòng viêm não mô cầu chưa nằm trong Chương trình tiêm chủng mở rộng mà thuộc nhóm vắc-xin dịch vụ, vì vậy tỉ lệ bao phủ trong cộng đồng vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, bệnh có thể xuất hiện rải rác ở bất kỳ địa phương nào, không nhất thiết phải có ổ dịch.
Với vắc-xin não mô cầu A, C, Y, W, trẻ từ 9 đến 23 tháng tuổi được khuyến cáo tiêm 2 liều, liều thứ hai cách liều đầu 3 tháng. Trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên và người lớn đến 55 tuổi tiêm một liều duy nhất. Đối với vắc-xin não mô cầu BC, phòng tuýp B và C, có thể tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn đến 45 tuổi, với lịch 2 mũi, mũi sau cách mũi đầu từ 6 đến 8 tuần.
Để chủ động phòng, chống bệnh trong cộng đồng, ngành Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tiêm vắc-xin đầy đủ theo tư vấn của cơ sở y tế. Bên cạnh đó, cần giữ gìn vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, súc miệng - họng bằng dung dịch sát khuẩn thông thường, đảm bảo nơi ở, lớp học và nơi làm việc luôn thông thoáng. Người dân nên hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện bệnh đường hô hấp.
Đối với trẻ nhỏ chưa được tiêm phòng, cha mẹ và người chăm sóc cần đặc biệt thận trọng, tránh cho trẻ tiếp xúc với người nghi mắc bệnh. Trường hợp trẻ đã tiếp xúc với người bệnh, cần thông báo sớm cho cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị dự phòng theo hướng dẫn chuyên môn.
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, đau đầu, cổ cứng, co giật hoặc phát ban, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để thăm khám và điều trị kịp thời, bởi chậm trễ có thể dẫn đến biến chứng nặng hoặc tình huống đe dọa đến tính mạng.
