Khoảng trống trong dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi)?
Đầu năm 2025, Nghị quyết 173 của Quốc hội về cấm hoàn toàn sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trên toàn quốc, chính thức có hiệu lực. Tuy nhiên, dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) lại không đưa thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN) vào danh mục cấm. Khoảng trống pháp lý này cảnh báo sẽ tạo đà cho sản phẩm gây nghiện tấn công giới trẻ.
Theo tin tức trên Dân trí, mới đây, Bộ Y tế đã có công văn gửi đến Văn phòng Chính phủ, nêu ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo Luật Đầu tư (sửa đổi), đề nghị đưa nội dung cấm đầu tư kinh doanh đối với “thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng” vào Điều 6 dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) để phù hợp với quy định tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.
Trong công văn do Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan ký nêu rõ, Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV quy định: “Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025…”.
Tiếp đó, Quyết định số 1665/QĐ-TTg ngày 5/8 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 giao Bộ Tài chính “rà soát và xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư” và “Đề xuất giải pháp bảo đảm thống nhất với quy định của pháp luật và tình hình chấp hành pháp luật của doanh nghiệp…”.
Trong quá trình đề xuất Quốc hội cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, Bộ Y tế nhận được rất nhiều ý kiến của các doanh nghiệp, Bộ Y tế đã tiếp thu, giải trình và báo cáo Chính phủ đầy đủ.
Theo Bộ Y tế, trong quá trình thực tiễn xây dựng các Luật phòng, chống tác hại của rượu bia, Luật phòng chống tác hại của thuốc lá, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt… đều nhận được ý kiến phản đối của các doanh nghiệp do có xung đột lợi ích giữa doanh nghiệp và y tế công cộng (sức khỏe của người dân).
"Tuy nhiên, trong thời gian qua Quốc hội đều đặt lợi ích sức khỏe của người dân lên hàng đầu. Việc xử lý các vướng mắc của doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam chỉ dành cho xuất khẩu, mang tính chất tạm thời.
Nội dung này đã được thể hiện tại Nghị quyết số 29/NQ-CP ngày 14/5 của Chính phủ về việc xử lý vướng mắc của doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam chỉ dành cho xuất khẩu", công văn Bộ Y tế nêu rõ.
Đối với ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thường trực Ủy ban kinh tế và tài chính, đề nghị xem xét, nghiên cứu trong quá trình xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống tác hại thuốc lá do hiện nay không có quốc gia nào trong ASEAN và khu vực Tây Thái Bình Dương cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng mà vẫn cho phép sản xuất để xuất khẩu hoặc các trường hợp ngoại lệ.
Chiều 11/11, trong buổi họp Tổ thảo luận về Luật Đầu tư (sửa đổi), nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cũng nêu ý kiến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là sản phẩm có hại. Quốc hội cũng đã có Nghị quyết về việc cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, vì thế trong dự án Luật Đầu tư (sửa đổi) phải cấm kinh doanh các sản phẩm này.
Cần sự thống nhất của hệ thống pháp luật để cấm thuốc lá điện tử, nung nóng.
Đặc biệt, theo đại biểu Trương Trọng Nghĩa - Đoàn ĐBQH TP.HCM, việc đề xuất cho phép kinh doanh nhưng chỉ để xuất khẩu sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng không phù hợp.
Đại biểu Dũng lý giải: "Nếu chúng ta đã xác định sản phẩm này có hại cho sức khỏe, cho xã hội, thì tại sao lại cho phép sản xuất để xuất khẩu? Chẳng lẽ chúng ta lại mang cái "hại" của mình đi xuất khẩu cho nước khác? Việc nước khác có cấm hay không là chuyện của họ, nhưng đã là điều có hại thì không thể hợp thức hóa chỉ với lý do để xuất khẩu".
Cần tạo hành lang pháp lý chặt chẽ
TS Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cho biết Việt Nam đang đứng trước thời điểm then chốt hoặc bảo vệ thanh thiếu niên một cách toàn diện, hoặc để các kẽ hở pháp lý làm suy yếu nỗ lực phòng chống tác hại thuốc lá.
Theo TS Angela Pratt, trước cuộc thảo luận của Quốc hội vào đầu tháng 12, có những đề xuất có thể để làm suy yếu lệnh cấm. Ví dụ, bằng cách cho phép sản xuất để xuất khẩu hoặc không cấm các sản phẩm thuốc lá nung nóng làm từ nguyên liệu thuốc lá.
"Cần đảm bảo lệnh cấm được phản ánh đầy đủ trong Luật Đầu tư sửa đổi bằng cách đưa việc kinh doanh các sản phẩm này vào danh sách ngành, nghề bị cấm, không có ngoại lệ. Điều này hướng tới tránh những mâu thuẫn pháp lý, thách thức thực thi và rủi ro buôn lậu.
Nếu cho phép sẽ gây khó khăn cho thực thi, tăng tổn phí sức khỏe, kinh tế", đại diện WHO nhấn mạnh và cho hay đến nay đã có 42 quốc gia cấm thuốc lá điện tử, 24 quốc gia cấm thuốc lá nung nóng.
TS Ulysses Dorotheo, Giám đốc Liên minh kiểm soát thuốc lá Đông Nam Á (SEATCA), chỉ ra rằng các tập đoàn thuốc lá toàn cầu đang triển khai nhiều chiến thuật nhằm "phá vỡ hoặc làm suy yếu lệnh cấm", như vận động hành lang bằng thông tin sai lệch; tài trợ ngầm cho các nhóm nghiên cứu để tạo bằng chứng "giảm hại". Hoặc gợi ý cho phép sản xuất để xuất khẩu hoặc loại trừ thuốc lá nung nóng làm từ nguyên liệu thuốc lá.
Theo ông, đây là chiêu trò lặp lại ở nhiều quốc gia. Nếu Việt Nam mở bất kỳ ngoại lệ nào, khả năng buôn lậu, gian lận thương mại sẽ bùng phát, và chi phí y tế - kinh tế sẽ tăng vọt.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị Việt Nam cần đưa toàn bộ sản xuất, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào danh mục ngành nghề cấm trong Luật Đầu tư. Không cho phép ngoại lệ "sản xuất để xuất khẩu", tránh tạo kẽ hở cho buôn lậu và hợp thức hóa sản phẩm.
Bên cạnh đó, tăng cường truyền thông để phản bác thông tin sai lệch; xây dựng khung pháp lý ngăn chặn sự can thiệp của doanh nghiệp thuốc lá theo Điều 5.3 của Công ước FCTC; đồng thời huy động báo chí giám sát, phanh phui thủ đoạn tiếp thị trái phép trên mạng xã hội.
