Rất nhiều người nghĩ tăng cân chỉ xảy ra khi ăn nhiều, lười vận động. Nhưng thực tế, không ít dân văn phòng than phiền rằng càng bận, cân nặng càng khó kiểm soát. Có người ăn rất ít chất béo, bữa trưa chỉ salad hoặc cơm ít thịt nhưng bụng vẫn lớn dần, mỡ vẫn tích quanh eo.
Một nghiên cứu quốc tế mới được trình bày tại European Congress on Obesity đã lý giải rõ hơn hiện tượng này. Các nhà khoa học phân tích dữ liệu tại 33 quốc gia trong giai đoạn 1990 đến 2022 và phát hiện: thời gian làm việc càng dài, tỷ lệ béo phì càng cao.
Điều đáng chú ý là mối liên hệ này không đơn giản nằm ở chuyện "ăn nhiều hơn", mà liên quan trực tiếp tới hormone căng thẳng, giấc ngủ và lối sống bị đảo lộn.
Càng bận càng dễ tăng cân, không phải cảm giác mà là cơ chế thật trong cơ thể!
Theo nghiên cứu, nếu thời gian làm việc trung bình giảm 1% mỗi năm, tỷ lệ béo phì quốc gia có thể giảm khoảng 0,16%. Các nhà khoa học nhận thấy nhiều quốc gia có giờ làm việc kéo dài như Mỹ hay một số nước Mỹ Latinh thường có tỷ lệ béo phì cao. Trong khi đó, người dân Bắc Âu dù ăn uống khá giàu chất béo nhưng tỷ lệ béo phì lại được kiểm soát tốt hơn nhờ thời gian nghỉ ngơi hợp lý và cân bằng cuộc sống.
Điều này cho thấy béo phì không chỉ là chuyện "ăn gì", mà còn là chuyện "sống thế nào". Cụ thể hơn, có 3 cơ chế khiến người bận rộn dễ tăng cân dù ăn không nhiều như sau:
1. Cortisol tăng cao khiến mỡ tích tụ nhanh hơn
Khi cơ thể liên tục chịu áp lực công việc, deadline hay làm thêm giờ kéo dài, hormone căng thẳng cortisol sẽ tăng lên. Cortisol khiến gan giải phóng glucose vào máu để cơ thể có thêm năng lượng đối phó căng thẳng. Nhưng vấn đề là phần lớn nhân viên văn phòng lại ngồi một chỗ suốt nhiều giờ. Năng lượng dư thừa không được tiêu hao sẽ dần chuyển thành mỡ tích tụ, đặc biệt ở vùng bụng.
Đây cũng là lý do nhiều người bị kiểu "béo do stress". Tay chân không quá to nhưng bụng ngày càng phình ra. Thậm chí stress còn khiến cơ thể ưu tiên tích mỡ nội tạng. Đây là loại mỡ nguy hiểm vì liên quan tới tiểu đường type 2, gan nhiễm mỡ và bệnh tim mạch.
2. Quá bận khiến việc ăn uống rơi vào "chế độ sinh tồn"
Nhiều người làm việc cường độ cao thường không còn thời gian đi chợ hay nấu ăn. Họ chọn đồ ăn nhanh, trà sữa, đồ chiên hoặc thực phẩm chế biến sẵn vì tiện. Vấn đề nằm ở chỗ các món này thường chứa nhiều đường, muối và chất béo ẩn. Chúng khiến cơ thể dễ tích nước, tăng mỡ nội tạng và rối loạn chuyển hóa, tăng cân nhanh.
Không ít người tưởng mình "ăn ít". Nhưng thực tế, một ly cà phê nhiều đường, nước tăng lực khi quá bận cần tỉnh táo hay vài gói snack lúc tăng ca có thể chứa lượng calo rất lớn.
3. Thiếu ngủ làm não thèm đồ ngọt và đồ béo hơn
Thức khuya làm việc còn gây rối loạn hormone kiểm soát cơn đói. Khi ngủ không đủ, cơ thể tăng tiết ghrelin, hormone kích thích cảm giác thèm ăn. Đồng thời, hormone leptin tạo cảm giác no lại giảm xuống. Kết quả là hôm sau bạn dễ thèm trà sữa, bánh ngọt, mì gói hoặc đồ chiên hơn bình thường.
Đó là lý do nhiều người càng mệt càng muốn ăn đồ "an ủi". Có người ăn ít mỡ vẫn tăng cân vì sai ở chỗ này. Nhiều người bụng to nhưng nghĩ mình "không ăn nhiều dầu mỡ nên chắc không sao". Tuy nhiên, nước ngọt, thức ăn chế biến sẵn, ngủ muộn và áp lực kéo dài mới là những thứ âm thầm phá chuyển hóa mạnh nhất.
Nghỉ ngơi hợp lý còn quan trọng hơn ăn kiêng với người bận rộn!
Ngoài ra, những người bận rộn, dân văn phòng khi muốn giảm cân lại dễ mắc phải một sai lầm phổ biến khác. Đó là chỉ chăm chăm cắt chất béo. Thực tế, cơ thể vẫn có thể tích mỡ nếu căng thẳng kéo dài, ngủ kém và ít vận động.
Các chuyên gia khẳng định, nghỉ ngơi hợp lý đôi khi còn quan trọng hơn ăn kiêng cực đoan. Trước thực trạng béo phì liên quan tới công việc, nhiều quốc gia đã bắt đầu thảo luận mô hình tuần làm việc 4 ngày. Bởi khi có thêm thời gian nghỉ ngơi, con người sẽ dễ duy trì những thói quen lành mạnh hơn như tự nấu ăn, tập thể dục và ngủ đủ giấc.
Học giả Pradeep Korale-Gedara từ The University of Queensland nhận định rằng những thay đổi nhỏ như ngủ đủ, vận động đều và ăn uống đúng giờ thực chất là nền tảng quan trọng để kiểm soát cân nặng lâu dài. Vì thế, nếu thấy mình càng bận càng tăng cân, đừng chỉ trách bản thân "thiếu kỷ luật". Đôi khi cơ thể đang phát tín hiệu rằng bạn đã căng thẳng quá lâu.
Giảm vài tiếng làm thêm, ngủ sớm hơn một chút, đứng dậy đi lại giữa giờ hay ngừng coi đồ ngọt là "phần thưởng sau stress" có thể là bước đầu tiên giúp vòng eo thay đổi.
Nguồn và ảnh: HK01, Family Doctor, Daily Mail
Tăng Lộc
