Mới đây, để bảo vệ sức khỏe tinh thần cho người lao động trước áp lực của nền kinh tế số, các đại biểu Quốc hội và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã đề xuất luật hóa quyền "ngắt kết nối" ngoài giờ làm việc.
Trong thời đại công nghệ, việc liên tục kết nối với công việc, xử lý nhiệm vụ ngoài giờ khiến nhiều người lao động rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, khó nghỉ ngơi và phục hồi, tiềm ẩn nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp (burnout).
Nhiều nguyên nhân khiến người lao động khó "ngắt kết nối" với công việc
Liên quan đến vấn đề đang nhận được nhiều sự quan tâm này, trao đổi với Đời sống & Pháp luật, Ths.BSNT Hà Anh Dũng - Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông đã chia sẻ về những ảnh hưởng đến sức khỏe, dấu hiệu cảnh báo và giải pháp phòng ngừa kiệt sức nghề nghiệp.
Theo BS.Dũng, nhiều người dù đã tan làm, về nhà nhưng vẫn liên tục kiểm tra tin nhắn, email, lo lắng nếu chưa phản hồi cấp trên hoặc đồng nghiệp, nguyên nhân khiến họ khó thực sự "ngắt kết nối" với công việc là lo âu và sợ bị đánh giá.
"Người lao động lo rằng không trả lời tin nhắn kịp thời sẽ bị cấp trên đánh giá là thiếu trách nhiệm hoặc năng lực. Có thể những nhiệm vụ chưa hoàn thành hoặc vấn đề chưa được giải quyết khiến tâm trí tiếp tục tập trung vào công việc ngay cả khi đã về nhà. Kiểm tra điện thoại giúp giảm lo lắng tạm thời, nhưng có thể hình thành thói quen liên tục chờ đợi và phản hồi thông báo", BS.Dũng cho hay.
Cùng với đó, văn hóa luôn sẵn sàng phản hồi khiến người lao động cảm thấy mình vẫn phải chịu trách nhiệm ngay cả ngoài giờ làm.
Cảnh báo nguy cơ kiệt sức vì liên tục ôm điện thoại, kiểm tra tin nhắn sau giờ làm (Ảnh minh hoạ).
BS.Dũng cho biết, một tin nhắn công việc ngoài giờ tưởng chừng vô hại nhưng có thể kích hoạt chuỗi hệ lụy nghiêm trọng đến cả tâm lý lẫn sinh lý nếu diễn ra liên tục.
Về mặt khoa học, một tin nhắn đơn lẻ không đáng ngại. Nguy cơ thực sự đến từ việc không gian nghỉ ngơi bị gián đoạn liên tục, tạo áp lực tâm lý phải luôn sẵn sàng làm việc và không thể thư giãn.
Về mặt sinh lý, căng thẳng kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận, giải phóng hormone stress. Quá trình này làm tim đập nhanh, căng cơ và tăng mức độ tỉnh táo, trực tiếp cản trở giấc ngủ nếu xảy ra vào buổi tối.
Việc liên tục nhận tin nhắn làm kiệt quệ khả năng phục hồi năng lượng, gây mệt mỏi mãn tính và rối loạn giấc ngủ. Các nghiên cứu tự báo cáo chỉ ra rằng, những người có tần suất xử lý email/tin nhắn ngoài giờ cao sẽ có mức độ thờ ơ, suy nghĩ miên man và mệt mỏi lớn hơn rõ rệt, ngay cả khi họ được bù đắp bằng những kỳ nghỉ dài.
Tôn trọng quyền "ngắt kết nối" công việc ngoài giờ là cần thiết
Bác sĩ cũng chỉ ra những dấu hiệu kiệt sức nghề nghiệp, đồng thời khuyến cáo, những biểu hiện này không đồng nghĩa chắc chắn với một rối loạn tâm thần.
Những dấu hiệu cảnh báo sớm cần chú ý đó là, thay đổi cảm xúc: dễ cáu gắt, lo lắng, thiếu kiên nhẫn hoặc khó kiểm soát cảm xúc.
Suy giảm tập trung, giảm chú ý: hay quên, khó đưa ra quyết định, thường xuyên suy nghĩ về công việc ngay cả khi đã tan làm.
Rối loạn giấc ngủ, khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức dậy vẫn mệt mỏi; cảm giác mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng, không hồi phục sau thời gian nghỉ ngơi; giảm mong muốn giao tiếp, ít hứng thú với sở thích hoặc hoạt động từng yêu thích; đau đầu, căng cơ, hồi hộp hoặc thay đổi cảm giác thèm ăn.
Kiệt sức nghề nghiệp (burnout) là hiện tượng nghề nghiệp phát sinh từ căng thẳng tại nơi làm việc kéo dài mà chưa được quản lý hiệu quả.
Những biểu hiện kiệt sức nghề nghiệp thường xuất hiện ban đầu: Dễ cáu gắt, thiếu kiên nhẫn, lo âu, giảm động lực hoặc cảm thấy công việc ngày càng nặng nề; khó tập trung, hay quên, giảm khả năng ra quyết định và thường xuyên suy nghĩ về công việc khi đã về nhà; mệt mỏi kéo dài, ngủ không ngon, đau đầu hoặc căng cơ.
Mệt mỏi thông thường, thường xuất hiện sau một ngày làm việc căng thẳng và cải thiện sau khi ngủ đủ, nghỉ ngơi hoặc giảm tải công việc.
"Kiệt sức nghề nghiệp có xu hướng kéo dài, thời gian phục hồi lâu, đi kèm thái độ tiêu cực hoặc xa cách với công việc và cảm giác làm việc giảm hiệu quả. Nếu mệt mỏi kéo dài, ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hoặc đi kèm mất hứng thú, buồn bã và lo âu, người lao động nên được đánh giá chuyên môn", BS.Dũng cho hay.
Cần lưu ý, kiệt sức nghề nghiệp theo WHO là một hiện tượng nghề nghiệp, không phải chẩn đoán bệnh độc lập; các triệu chứng tương tự cũng có thể gặp trong trầm cảm, rối loạn giấc ngủ hoặc bệnh lý thể chất.
BS.Dũng cũng khuyến cáo nếu nhiều dấu hiệu xuất hiện đồng thời, kéo dài và ảnh hưởng đến công việc, giấc ngủ hoặc quan hệ cá nhân, người lao động nên tìm đến nhân viên y tế.
ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Ảnh: Hữu Thắng).
Trong khi đó, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Tp.Hải Phòng) cho rằng, việc quy định nguyên tắc tôn trọng quyền ngắt kết nối công việc ngoài giờ vào luật là cần thiết nhưng cần áp dụng linh hoạt.
Theo đại biểu, ngắt kết nối công việc ngoài giờ được hiểu là quyền của người lao động được không phải theo dõi, đọc, trả lời hoặc xử lý các yêu cầu công việc ngoài thời gian làm việc đã thỏa thuận, trừ trường hợp có quy định khác của pháp luật, thỏa thuận hợp pháp hoặc tình huống đặc biệt thật sự cần thiết.
Ngắt kết nối ngoài giờ làm việc cần được thiết kế như một quyền mới trong môi trường lao động số, gắn với quyền nghỉ ngơi, quyền bảo vệ sức khỏe và quyền được đối xử công bằng.
"Một tin nhắn sau giờ làm, một cuộc gọi vào cuối tuần, một yêu cầu xử lý hồ sơ trong kỳ nghỉ phép, nếu lặp lại thường xuyên sẽ tạo ra một dạng lao động ngoài giờ không chính thức, không được nhận diện đầy đủ và cũng không được bù đắp tương xứng", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói.
Đồng thời cho rằng, trong kỷ nguyên số, pháp luật cần nhận diện thêm một hình thức kéo dài thời giờ làm việc mới kéo dài qua môi trường số.
Tuy nhiên, đại biểu cũng nhấn mạnh, quyền ngắt kết nối không nên được hiểu hết giờ thì mặc nhiên từ chối mọi trách nhiệm.
Do đó, nếu quy định theo hướng tuyệt đối, cứng nhắc, chính sách này có thể gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung ứng dịch vụ công và xử lý các tình huống khẩn cấp.
Bởi vậy, về nguyên tắc, quyền ngắt kết nối ngoài giờ làm việc là bảo vệ thời gian nghỉ ngơi chính đáng của người lao động, nhưng vẫn bảo đảm tính linh hoạt cần thiết của thị trường lao động và yêu cầu vận hành của nền kinh tế.
Trước đó, ngày 9/11, góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động tại phiên thảo luận của Quốc hội, ĐBQH Phạm Anh Tuấn (đoàn Ninh Bình) đề nghị cần quy định nguyên tắc tôn trọng quyền ngắt kết nối công việc ngoài giờ nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần của người lao động.
