Những ngày cuối tháng Chạp, từ xa đã có thể nhìn thấy từng dải khói trắng bay lên liên tục trên một ngôi làng ven sông Hồng. Sân nhà nào cũng đỏ lửa, niêu đất xếp kín lối đi, người lớn trẻ nhỏ tất bật suốt ngày đêm. Không phải đốt rơm rạ, cũng không phải làng nghề gốm vào vụ cao điểm, mà là một món ăn quen thuộc đang bước vào mùa “chạy nước rút” trước Tết.
Đó là làng Vũ Đại hay làng Đại Hoàng, thuộc xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, Hà Nam cũ - nay thuộc Ninh Bình. Nhiều năm trở lại đây, nơi này nổi tiếng khắp cả nước với đặc sản cá kho truyền thống, đặc biệt đắt hàng mỗi dịp Tết Nguyên đán.
Một góc ngôi làng nhìn từ trên cao (Ảnh Du lịch Pro)
Càng gần Tết, cả làng bước vào “mùa lửa”
Theo phản ánh của Báo Hà Nam, từ khoảng 20 tháng Chạp trở đi, lượng đơn đặt cá kho tại làng Vũ Đại tăng mạnh. Không khí trong làng thay đổi rõ rệt: niêu đất được vận chuyển về liên tục, củi nhãn chất thành đống lớn, các gia đình phân công nhau người sơ chế cá, người chuẩn bị gia vị, người canh bếp.
Thông tin từ VietnamPlus cho biết, toàn khu vực có hàng chục hộ làm cá kho quanh năm và con số có thể tăng lên hơn 100 hộ vào dịp cao điểm cuối năm. Một số cơ sở quy mô lớn mỗi năm xuất bán khoảng 2.000–2.500 niêu, trong đó phần lớn sản lượng tập trung vào mùa Tết.
Để kịp giao hàng trước 28–29 tháng Chạp, nhiều gia đình phải chia ca canh bếp suốt đêm. Bởi lẽ, một mẻ cá thường kéo dài từ 12 đến 16 tiếng, thậm chí lâu hơn. “Kho cá không thể bỏ lửa nửa chừng”, một chủ cơ sở chia sẻ trên VietnamPlus, nhấn mạnh đặc thù của nghề.
Ảnh Vietnam Plus
Khói bếp vì thế gần như không dứt. Từng lớp khói mỏng lan khắp xóm, tạo nên khung cảnh đặc trưng mỗi khi xuân về. Với người dân nơi đây, đó không chỉ là hình ảnh lao động tất bật, mà còn là tín hiệu báo hiệu mùa làm ăn lớn nhất năm.
Món ăn tưởng như đơn giản nhưng quy trình kéo dài tới 16 tiếng
Cá kho là món quen thuộc trong mâm cơm người Việt, đặc biệt ở miền Bắc. Tuy nhiên, theo ghi nhận của VnExpress, cá kho Vũ Đại có quy trình chế biến cầu kỳ và đòi hỏi kỹ thuật cao hơn nhiều so với cách kho thông thường.
Nguyên liệu chính là cá trắm đen, thường nặng từ 3–7kg, được tuyển chọn kỹ lưỡng. Cá sau khi làm sạch sẽ được cắt khúc lớn, xếp chặt vào niêu đất dày chuyên dụng. Gia vị gồm riềng, gừng, hành khô, ớt, nước mắm ngon; nhiều cơ sở còn thêm nước dừa hoặc nước xương hầm để tăng vị ngọt tự nhiên.
Cá trắm đen, loại cá dùng để kho (Ảnh VNE)
Điểm quyết định nằm ở cách kho. Niêu cá được đặt trên bếp củi nhãn hoặc củi vải để giữ nhiệt đều và tạo mùi thơm đặc trưng. Lửa phải được duy trì liên tục nhiều giờ, không quá to để tránh cháy đáy niêu, cũng không quá nhỏ khiến cá nhão. Thành phẩm đạt chuẩn có màu nâu cánh gián, thịt săn chắc, xương mềm nhưng không nát.
Chính sự cầu kỳ này khiến nhiều gia đình hiện nay lựa chọn đặt mua thay vì tự làm. Theo VnExpress, cá kho Vũ Đại đã trở thành một trong những món quà biếu Tết phổ biến của người miền Bắc trong những năm gần đây.
Giá gây bất ngờ, có niêu lên tới vài triệu đồng
Bên cạnh quy trình công phu, mức giá cũng là điều khiến nhiều người bất ngờ. Theo thông tin từ VietnamPlus và một số cơ quan báo chí trung ương, giá cá kho Vũ Đại dịp Tết thường dao động từ khoảng 500.000 đồng đến 1,5 triệu đồng mỗi niêu, tùy kích cỡ và trọng lượng. Những niêu lớn, đặt theo yêu cầu riêng có thể lên tới 2–3 triệu đồng.
Mức giá này cao hơn đáng kể so với món cá kho gia đình. Tuy nhiên, người làm nghề cho biết chi phí nguyên liệu, niêu đất chuyên dụng, củi đun, thời gian kho kéo dài nhiều giờ cùng công sức canh lửa suốt đêm đều góp phần tạo nên giá thành.
Ảnh Cá kho Vũ Đại
VietnamPlus dẫn thông tin cho thấy, nhiều cơ sở lớn có thể đạt doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi mùa Tết nhờ lượng đơn hàng tăng đột biến. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ tại Hà Nam hay Hà Nội mà còn được gửi đi nhiều tỉnh, thành phía Nam và thậm chí ra nước ngoài dưới dạng quà biếu.
Giữa nhịp sống hiện đại, khói bếp ven sông Hồng vẫn đều đặn bay lên mỗi độ tháng Chạp. Những niêu cá kho đỏ lửa không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân Hòa Hậu, mà còn giữ lại hương vị Tết truyền thống – thứ khiến nhiều người dù đi xa vẫn muốn tìm về trong những ngày cuối năm.
