Vụ việc tiền đạo Jesús de Miguel, 30 tuổi, của CLB Tenerife (Tây Ban Nha) tử vong sau cú va chạm với thủ môn đối phương trong trận đấu ngày 2/11 một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ ngừng tim đột ngột khi chơi thể thao và tầm quan trọng của việc cấp cứu đúng thời điểm.
Theo thông tin từ CLB Tenerife, cầu thủ này bị ngừng tim sau pha va chạm mạnh vào vùng ngực. Nhân viên y tế đã tiến hành cấp cứu tại sân, sau đó đưa anh đến bệnh viện. Dù mạch được khôi phục trong quá trình vận chuyển, tình trạng thần kinh của cầu thủ diễn biến xấu và anh qua đời ngày 3/11.
Phân tích về trường hợp này, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, chuyên gia tim mạch, Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết đây là tình huống đặc biệt nghiêm trọng bởi người bệnh không chỉ đối mặt với nguy cơ tổn thương tim mà còn có thể chịu những tổn thương não và cơ quan khác do chấn thương, thiếu oxy kéo dài.
Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, khi tim đột ngột ngừng bơm máu hiệu quả, não bộ lập tức rơi vào tình trạng thiếu oxy. Đây là cơ quan rất nhạy cảm với sự gián đoạn tuần hoàn. Chỉ sau khoảng 4-6 phút không được cung cấp đủ oxy, tế bào não đã có nguy cơ bị tổn thương nghiêm trọng. Thời gian thiếu oxy càng kéo dài, nguy cơ tổn thương não không hồi phục càng lớn.
Đáng lưu ý, việc tim đập trở lại sau cấp cứu không đồng nghĩa với việc não bộ cũng phục hồi. Nếu thời gian ngừng tuần hoàn kéo dài, người bệnh có thể rơi vào tình trạng tổn thương não do thiếu oxy, dẫn đến hôn mê kéo dài, di chứng thần kinh nặng nề, thậm chí không thể hồi phục.
Với trường hợp của Jesús de Miguel, bác sĩ cho rằng cần xem xét toàn bộ quá trình từ thời điểm xảy ra va chạm, thời gian phát hiện người bệnh, tiếp cận cấp cứu cho đến khi tuần hoàn được khôi phục. Mỗi phút chậm trễ đều có thể làm tăng mức độ tổn thương.
Tuy nhiên, hiện chưa có đầy đủ dữ liệu y tế công khai về thời gian ngừng tuần hoàn thực tế cũng như mức độ tổn thương não của cầu thủ này. Vì vậy, không thể khẳng định chính xác thời gian não bị thiếu oxy hoặc kết luận nguyên nhân tử vong chỉ từ diễn biến được truyền thông công bố.
Bác sĩ cũng lưu ý cần phân biệt tổn thương não nặng do thiếu oxy với chết não. Đây là hai khái niệm không đồng nhất. Chết não là tình trạng mất hoàn toàn và không thể phục hồi các chức năng của não theo những tiêu chuẩn chẩn đoán nghiêm ngặt, được xác định là tử vong về mặt y khoa và pháp lý theo quy định. Trong khi đó, người bệnh bị tổn thương não nặng vẫn cần được đánh giá cụ thể về mức độ và khả năng hồi phục.
Va chạm vùng ngực có thể kích hoạt rối loạn nhịp
Một vấn đề khác được bác sĩ Đoàn Dư Mạnh đề cập là khả năng người bệnh có bệnh lý tim mạch tiềm ẩn từ trước.
Theo chuyên gia, một cú va đập mạnh trực tiếp vào vùng trước tim có thể gây rối loạn hoạt động điện của tim, dẫn đến rối loạn nhịp nguy hiểm và ngừng tim đột ngột. Đặc biệt, ở những người có bất thường về điện học hoặc cấu trúc tim, tác động từ bên ngoài có thể trở thành yếu tố khởi phát biến cố.
Một số bệnh lý cần lưu ý gồm hội chứng Brugada và hội chứng Wolff-Parkinson-White (WPW). Đây là những tình trạng liên quan đến bất thường hệ thống điện học của tim, có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện rối loạn nhịp tim nguy hiểm ở một số người bệnh.
Ngoài tổn thương tim, chấn thương mạnh vùng ngực còn có thể gây gãy xương sườn, dập phổi, tổn thương động mạch và các mạch máu lớn trong lồng ngực. Những tổn thương phối hợp này có thể làm tình trạng người bệnh phức tạp hơn, ảnh hưởng đến khả năng duy trì tuần hoàn và hô hấp.
Bác sĩ nhấn mạnh, cần phân biệt ngừng tim do chấn thương ngoài cộng đồng với ngừng tim xảy ra trong môi trường bệnh viện.
Tại bệnh viện, người bệnh thường có cơ hội được phát hiện nhanh, tiếp cận nhân viên y tế và các phương tiện cấp cứu như máy khử rung tim, thiết bị hỗ trợ hô hấp, thuốc cấp cứu. Trong khi đó, ở môi trường ngoài bệnh viện, thời gian phát hiện, tiếp cận và triển khai hồi sức có thể kéo dài hơn, đặc biệt khi thiếu nhân lực hoặc trang thiết bị cần thiết.
Bởi vậy, dù đã khôi phục được tuần hoàn tự nhiên, người bệnh vẫn có thể đối mặt với nguy cơ tử vong nếu não và các cơ quan quan trọng đã chịu tổn thương nghiêm trọng.
Từ trường hợp của cầu thủ Jesús de Miguel, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh cho rằng việc kiểm tra sức khỏe tim mạch trước khi tham gia các hoạt động thể thao cường độ cao có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt đối với vận động viên chuyên nghiệp.
Những bệnh lý cần được lưu ý gồm bệnh tim bẩm sinh, bất thường cấu trúc tim, bệnh lý van tim, bệnh mạch vành và các rối loạn nhịp tim. Trong đó, một số bệnh lý có thể tồn tại âm thầm, không biểu hiện triệu chứng rõ ràng nhưng tiềm ẩn nguy cơ gây biến cố khi cơ thể hoạt động gắng sức.
Khuyến cáo này không chỉ dành cho vận động viên chuyên nghiệp mà còn cần được quan tâm ở những người thường xuyên chạy bộ, tập gym, đạp xe hoặc tham gia các giải thể thao phong trào.
Thời gian gần đây, nhiều trường hợp người đang chạy bộ hoặc chơi thể thao đột ngột ngừng tim, phải cấp cứu, thậm chí tử vong. Điều đó cho thấy dù vận động thể chất mang lại nhiều lợi ích, người tập vẫn cần nhận thức được những nguy cơ tim mạch tiềm ẩn, không nên chủ quan với các dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, hồi hộp, chóng mặt hoặc ngất khi gắng sức.
Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, trong cấp cứu ngừng tuần hoàn, yếu tố thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi tim ngừng bơm máu hiệu quả, não và các cơ quan quan trọng không còn được cung cấp đủ oxy. Vì vậy, cần nhanh chóng triển khai hồi sinh tim phổi (CPR), trong đó ép tim ngoài lồng ngực là thao tác cần được thực hiện ngay.
Ép tim giúp tạo ra dòng máu lưu thông nhân tạo, duy trì một phần lượng máu và oxy đến não, đồng thời hỗ trợ tưới máu cho cơ tim trong khi chờ khôi phục tuần hoàn tự nhiên.
Khi phát hiện người có dấu hiệu bất tỉnh, không đáp ứng và không thở bình thường, cần nhanh chóng gọi cấp cứu 115, đồng thời nhờ người xung quanh tìm máy khử rung tim tự động (AED) nếu có. Nếu nghi ngờ ngừng tim, người có khả năng thực hiện cần bắt đầu ép tim ngay, không chờ đủ nhân lực hay trang thiết bị mới tiến hành.
Với người trưởng thành, ép tim được thực hiện ở giữa ngực, với tốc độ 100-120 lần/phút, độ sâu khoảng 5-6 cm, để lồng ngực nảy lại hoàn toàn sau mỗi lần ép. Khi có AED, cần sử dụng càng sớm càng tốt và làm theo hướng dẫn của thiết bị.
Ngọc Minh
