Nga và Ukraine đang tham gia vào một chiến dịch tác chiến bằng máy bay không người lái chiến lược, cả hai bên đều nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng của đối phương bằng các đợt tấn công bằng drone hàng đêm.
Tại Ukraine, các cuộc tấn công của drone Shahed (Nga) đang gây mất điện, trong khi drone Lyutyi và FP-1 của Ukraine đang thiêu rụi các nhà máy lọc dầu của Nga, gây ra một cuộc khủng hoảng nhiên liệu ngày càng trầm trọng.
Cả hai bên đều đặt mục tiêu bắn hạ càng nhiều phương tiện tấn công đang bay tới càng tốt, nhưng cả hai cũng đều đang sử dụng mồi nhử để gây nhầm lẫn cho lực lượng phòng thủ.
Như blog quân sự Nga "Two Majors" lưu ý hồi đầu tháng: “Đối phương không hề chậm lại trong việc phát triển các công nghệ không người lái của riêng mình và đang học hỏi từ các mồi nhử Gerbera của chúng ta… Những thiết bị này đang xuất hiện ngày càng thường xuyên hơn.”
Mồi nhử của Ukraine đóng vai trò là "yếu tố nhân bội sức mạnh", giúp khuếch đại tác động của một chiến dịch vốn đã khiến các nhà bình luận Nga lo lắng.
Quail: "Người bạn nhỏ" của B-52
Trong Thế chiến II, khi lực lượng phòng không về cơ bản có nguồn đạn dược vô hạn, họ có thể bắn phá mọi thứ. Nhưng khi phòng không đòi hỏi phải sử dụng các tên lửa đất đối không khan hiếm và đắt đỏ, mồi nhử bắt đầu cho thấy sự hữu dụng.
Máy bay ném bom chiến lược B-52 bay lần đầu vào năm 1955, và được thiết kế đặc biệt cho nhiệm vụ đầy thách thức là bay sâu vào lãnh thổ Liên Xô ở tầm cao để thả bom nguyên tử. Những chiếc B-52 khổng lồ không thể ẩn mình trước radar của Liên Xô, và sẽ phải đối mặt với tên lửa đất đối không cùng các máy bay tiêm kích đánh chặn MiG.
Vì vậy, Không quân Hoa Kỳ (USAF) đã trang bị cho các máy bay ném bom này một vũ khí bí mật: một drone mồi nhử chạy bằng động cơ phản lực gọi là ADM-20 Quail. B-52 có thể mang tới 8 chiếc Quail trong khoang chứa bom và phóng chúng ra khi tiếp cận vùng nguy hiểm.
Được trang bị các bộ phản xạ radar, Quail trông giống hệt một chiếc B-52 đối với các nhân viên vận hành radar, mặc dù nó chỉ có sải cánh 5 foot (khoảng 1,5 mét). Bay ở tốc độ 650 dặm/giờ (khoảng 1.046 km/h) trong gần một giờ, Quail có thể được lập trình trước để thực hiện hai lần chuyển hướng và một lần thay đổi tốc độ nhằm mô phỏng một máy bay ném bom thực thụ, điều này cho thấy những hạn chế của máy tính những năm 1950.
Được đưa vào sử dụng từ năm 1960, Quail lẽ ra đã mang lại cho B-52 cơ hội vượt qua hàng rào phòng không tốt hơn nhiều, mặc dù nó chưa bao giờ được sử dụng trong thực chiến và đã bị loại biên vào năm 1978.
Đến một thời điểm nào đó, các nhà hoạch định nhận ra rằng mồi nhử cũng có thể mang đầu đạn. Điều này dẫn đến chương trình Mồi nhử vũ trang hành trình cận âm (SCAD), sau này phát triển thành tên lửa hành trình Tomahawk.
Không quân Mỹ hiện có các drone mồi nhử tinh vi hơn, bao gồm ADM-160 MALD với các khả năng như gây nhiễu điện tử và công cụ đánh lừa, trị giá khoảng 400.000 USD. Một số chiếc đã được cung cấp cho Ukraine để bảo vệ máy bay.
Mồi nhử của Nga
Nga bắt đầu sản xuất hàng loạt drone Shahed do Iran thiết kế vào năm 2024. Được sản xuất với chi phí rẻ và số lượng lớn, các drone của Nga đe dọa làm quá tải hệ thống phòng không của Ukraine, với hơn 6.000 drone được phóng đi trong tháng 7 và có đêm lên tới 700 chiếc.
Tuy nhiên, không phải tất cả các drone tấn công đều là Shahed mang đầu đạn 110 pound (khoảng 50 kg). Một số lượng đáng kể, có lẽ khoảng một nửa theo tổ chức tư vấn ISIS, là các mồi nhử chi phí còn thấp hơn, chủ yếu là không vũ trang.
Một chiếc Shahed có giá khoảng 50.000 USD. Mồi nhử Gerbera có thể chỉ có giá khoảng 10.000 USD và hiện đang được sử dụng với số lượng lớn. Gerbera có cùng kích thước với Shahed và trông tương tự trên radar, nhưng với trọng lượng khoảng 40 pound (khoảng 18 kg), nó chỉ nặng bằng một phần mười và có tầm bay ngắn hơn nhiều.
Một số chiếc Gerbera mang theo thiết bị tác chiến điện tử để dò tìm vị trí của radar phòng không, và 19 chiếc Gerbera không vũ trang đã bay qua Ba Lan vào tháng trước để thử nghiệm hệ thống phòng thủ.
Một số chiếc Gerbera được trang bị đầu đạn nhỏ nặng vài pound, hoặc để thực hiện vai trò tấn công chiến thuật, hoặc để gây nguy hiểm cho các đội xử lý của Ukraine dọn dẹp hiện trường sau các cuộc tấn công bằng drone. Khái niệm ‘mồi nhử vũ trang’ vẫn hoàn toàn tồn tại, và không thể cho rằng bất kỳ chiếc drone nào cũng là vô hại.
Mồi nhử Parodiya là một loại drone thậm chí còn đơn giản hơn, nhỏ hơn của Nga. Giống như Quail, nó mang một bộ phản xạ radar gọi là "thấu kính Luneburg" (một khối cầu phủ kim loại trông giống như quả cầu disco) để khiến nó xuất hiện lớn hơn trên radar. Chiếc drone này được làm từ gỗ dán và chủ yếu sử dụng các linh kiện điện tử của Trung Quốc và phương Tây. Tầm bay của nó chưa rõ nhưng được cho là hàng trăm dặm.
Những mồi nhử này rất quan trọng bởi vì mặc dù phần lớn hệ thống phòng thủ của Ukraine đến từ tác chiến điện tử và các nhóm phòng thủ cơ động với súng máy và pháo tự động, họ cũng phải dựa vào tên lửa.
Các video gần đây cho thấy drone Nga bị bắn hạ bởi F-16 bắn tên lửa không đối không Sidewinder và Mig-29 bắn tên lửa R-73. Chúng rất hiệu quả nhưng nguồn cung tên lửa này lại khan hiếm. Với mỗi quả Sidewinder AIM-9X có giá 447.000 USD – và chỉ vài trăm quả được sản xuất mỗi năm – chúng không thể bị lãng phí vào những mồi nhử rẻ tiền.
Drone "Bóng ma" của Ukraine
Ukraine mất nhiều thời gian hơn để tăng cường chiến dịch tấn công bằng drone, nhưng hiện nó đang bắt đầu tăng tốc, với kế hoạch sản xuất 30.000 drone tầm xa trong năm nay.
Chúng sẽ được bổ sung bằng một số lượng mồi nhử không xác định. Một lần nữa, đây là vấn đề chi phí. Chiếc Fire Point FP-1 được cho là có giá 55.000 USD. Các mồi nhử chi phí thấp hơn có thể làm cạn kiệt hoặc đánh lạc hướng lực lượng phòng thủ và giúp các phương tiện tấn công có cơ hội vượt qua tốt hơn.
Blog quân sự Nga "Two Majors" đã công bố hình ảnh về một loại dường như là drone mồi nhử của Ukraine được sử dụng trong một cuộc tấn công vào một cơ sở dầu mỏ ở Crimea. Không có dấu hiệu nào về kích thước, nhưng nhiều khả năng nó nhỏ hơn các drone tấn công và có một bộ phản xạ radar bên trong.
Năm 2024, HI Sutton báo cáo rằng công ty Ukraine Slobidka Aerocompany đã phát triển một mồi nhử chi phí thấp với thân làm từ ống nhựa và khung sườn bằng gỗ, được bọc bằng giấy bạc kim loại để tăng diện tích phản xạ radar. Mẫu được "Two Majors" công bố dường như có thiết kế y hệt, cho đến cả các nắp đậy khớp ở hai đầu ống thân.
Các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine được lên kế hoạch cẩn thận với các đường bay phức tạp được vạch ra để tìm đường xuyên qua hệ thống phòng thủ. Mồi nhử hoạt động như những "người dò đường" để kiểm tra xem một tuyến đường có an toàn hay không, hoặc như các "phi đội ma" đánh lạc hướng phòng không trong khi cuộc tấn công thực sự diễn ra ở nơi khác.
“Chúng tôi sử dụng mồi nhử để tạo ra một hành lang cho mình,” một chỉ huy đơn vị drone có biệt danh Casper nói với tờ The Times.
Giống như drone tấn công, việc sản xuất mồi nhử của Ukraine có thể đã mất một thời gian để tăng cường. Nhưng giờ đây khi các drone này đang bay, chúng có khả năng sẽ phát triển nhanh chóng. Các phiên bản trinh sát điện tử, chuyển tiếp thông tin liên lạc và vũ trang đều là những khả năng có thể xảy ra.
Nhưng trong khi Ukraine có các đơn vị pháo phòng không hiệu quả và số lượng drone đánh chặn ngày càng tăng để đối phó với Shahed, Nga lại không có cả hai điều này.
Các video gần đây cho thấy drone Ukraine bay vào các nhà máy lọc dầu mà (nếu có) cũng chỉ vấp phải sự kháng cự của vài khẩu súng máy bắn lên trời. Điều đó có nghĩa là Nga đang phải dựa vào kho dự trữ tên lửa đất đối không ngày càng cạn kiệt, và chúng sẽ càng cạn nhanh hơn khi có nhiều mồi nhử hơn lấp đầy bầu trời. Một số nguồn tin Nga cho rằng họ đã cạn kiệt tên lửa, chỉ còn hai tên lửa cho sáu bệ phóng.
Các drone Fire Point FP-1 và Lyutyi sẽ là những vũ khí gây ra thiệt hại. Nhưng các mồi nhử chi phí thấp sẽ đảm bảo rằng nhiều chiếc trong số chúng vượt qua được hàng rào phòng thủ. Blog "Two Majors" có lý do để lo lắng.
Quốc Vinh (Theo Forbes)
