F-14 – Tiêm kích đáng quên?
Đi vào phục vụ từ năm 1974, tiêm kích chiếm ưu thế trên không F-14 Tomcat được phát triển cho Hải quân Mỹ vẫn là loại tiêm kích nặng nhất từng được đưa vào biên chế trong thế giới phương Tây. Nó cũng là chiếc máy bay chiến đấu chiến thuật thế hệ thứ tư đầu tiên đi vào hoạt động trên toàn thế giới.
Dù sở hữu kích thước đặc biệt lớn, chiếc máy bay này bị đánh giá là quá đắt đỏ đối với nhiều lực lượng, bao gồm cả Lực lượng Vệ binh Không quân Quốc gia Mỹ (U.S. Air National Guard) và Không quân Hoàng gia Anh (British Royal Air Force). Tuy nhiên, nó vẫn được Hải quân Mỹ tài trợ phát triển do mối đe dọa cận kề từ các máy bay ném bom của Liên Xô đối với các nhóm tác chiến tàu sân bay của họ.
Trong kỷ nguyên Chiến tranh Lạnh, trừ máy bay đánh chặn MiG-31 của Liên Xô, F-14 không có đối thủ về khả năng không đối không ngoài tầm nhìn. Tổ hợp cảm biến của tiêm kích này cùng hệ thống dẫn đường của tên lửa AIM-54 thực sự nổi bật, cho phép nó khóa và tấn công các mục tiêu có kích thước nhỏ như tên lửa hành trình ở phạm vi cực xa, đồng thời có khả năng khóa và tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc – một tính năng mà khi đó chỉ có MiG-31 làm được.
Tuy tiên phong trong những bước tiến mới về năng lực không đối không, F-14 lại chứng tỏ mình là một tiêm kích đầy rẫy vấn đề. Được phát triển song song với chiếc F-15 mang tính bảo thủ hơn (vào biên chế Không quân Mỹ chỉ một năm sau đó), các vấn đề của F-14 đã dẫn đến việc nó bị cho nghỉ hưu sớm vào năm 2006. Trong khi đó, F-15 không chỉ vẫn phục vụ 20 năm sau mà còn tiếp tục được sản xuất và mua sắm, đảm bảo nó sẽ tiếp tục hoạt động cho đến những năm 2060.
Chi phí duy trì cực kỳ cao là một yếu tố đáng chú ý của F-14, cùng với đó là tính linh hoạt và hiệu suất bay bị hạn chế. Động cơ TF30 của tiêm kích này đặc biệt gây ra nhiều rắc rối.
Cố Bộ trưởng Hải quân John Lehman từng báo cáo với Quốc hội Mỹ rằng việc kết hợp thứ mà ông gọi là "một động cơ tồi tệ" với khung thân tiêm kích này là "có lẽ là sự kết hợp không phù hợp nhất giữa động cơ và khung thân mà chúng ta từng có trong nhiều năm."
Thất bại trên thực chiến
Một đặc điểm nổi bật của F-14 là khả năng tấn công nhiều mục tiêu ở tầm cực xa, với tên lửa không đối không AIM-54 có tầm bắn khoảng 200 km, so với phạm vi dưới 70 km của tất cả các loại tiêm kích Mỹ khác. Tên lửa này kết hợp tầm bắn ấn tượng với đầu đạn đặc biệt lớn, cùng với khả năng dẫn đường bằng radar chủ động đầu tiên trên thế giới nhằm tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu.
Mặc dù sở hữu những tính năng tiên tiến này, F-14 đã không thể mang lại sự thống trị trên không như những gì khả năng trên lý thuyết của nó đã hứa hẹn.
Trong Chiến tranh Iran-Iraq, chiếc máy bay này không thể hiện được khả năng vượt trội so với Không quân Iraq, và không đạt được bất kỳ chiến công tiêu diệt nào trước các máy bay đánh chặn MiG-25PD tinh nhuệ của Iraq, trong khi bản thân Iran lại mất ít nhất ba chiếc F-14 trong chiến đấu. Cuộc đối đầu đầu tiên của F-14 với MiG-25 đã kết thúc mà cả hai máy bay đều không tiêu diệt được đối phương.
Mặc dù những thiếu sót của F-14 trong tay Iran thường bị bỏ qua do tình trạng hỗn loạn của Lực lượng Vũ trang Iran, chiếc tiêm kích này lại chỉ đóng một vai trò thứ yếu trong Chiến tranh vùng Vịnh khi được Hải quân Mỹ vận hành, dù khả năng không đối không trên giấy tờ của nó vượt trội hơn hẳn so với các máy bay Mỹ và đồng minh khác.
Giống như F-15, F-14 cũng tham gia vào nhiều nỗ lực bắn hạ các máy bay đánh chặn MiG-25 của Iraq trong thập niên 1990. Dù là chiếc máy bay phù hợp nhất cho vai trò này, nó đã không thể đạt được bất kỳ chiến công tiêu diệt nào ngoài tầm nhìn trước các máy bay phản lực do Liên Xô chế tạo, tương tự như trường hợp của F-15.
Radar AN/AWG-9 của máy bay này vẫn là một hạn chế lớn đối với hiệu suất của nó, và đến đầu những năm 1980 đã trở nên lỗi thời khi Liên Xô đưa radar mảng quét điện tử đầu tiên trên thế giới vào phục vụ cho tác chiến không đối không trên chiếc MiG-31.
Tóm lại, mặc dù F-14 có tiềm năng được cải thiện thông qua hiện đại hóa, nó vẫn là một máy bay cực kỳ nhiều vấn đề.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
