Mỗi mùa công bố điểm thi vào lớp 10, bên cạnh niềm vui của các thí sinh và gia đình, mạng xã hội lại xuất hiện một "kịch bản" quen thuộc. Những học sinh đạt điểm cao, đặc biệt là các thủ khoa, trở thành tâm điểm chú ý. Các em được báo chí phỏng vấn, chia sẻ bí quyết học tập và hành trình chinh phục kỳ thi.
Thế nhưng, có một chi tiết thường xuyên gây tranh cãi: nhiều thủ khoa cho biết bản thân không đi học thêm hoặc không dành quá nhiều thời gian để "cày đề" ngày đêm.
Một thủ khoa lớp 10 năm nay cũng có phần chia sẻ tương tự. Ngay lập tức, dưới các bài viết xuất hiện vô số bình luận hoài nghi. Người thì cho rằng "không học thêm là chuyện không thể". Người khác mỉa mai rằng "nói vậy để truyền cảm hứng thôi". Thậm chí có ý kiến khẳng định các em chắc chắn phải học trước, học nâng cao hoặc được gia đình đầu tư rất nhiều nhưng không nói ra.
Giáo dục vốn chưa bao giờ là con đường một chiều
Câu hỏi đặt ra là: Vì sao nhiều người lại khó tin rằng một học sinh giỏi có thể không học thêm?
Có lẽ bởi trong suy nghĩ của không ít phụ huynh hiện nay, thành tích học tập gần như được mặc định phải đi kèm với lịch học kín đặc. Một học sinh đạt điểm cao thường được hình dung là người học ngày học đêm, học ở trường xong lại chạy đến trung tâm, cuối tuần tiếp tục học thêm. Vì thế, khi nghe một thủ khoa chia sẻ rằng mình không đi học thêm hoặc chỉ học một khoảng thời gian vừa phải mỗi ngày, nhiều người cảm thấy điều đó trái với trải nghiệm thực tế của bản thân.
Nhưng điều ít được nhắc đến là không phải mọi học sinh đều có cùng xuất phát điểm.
Có những em sở hữu khả năng tự học rất tốt. Chỉ cần giáo viên giảng trên lớp, các em đã nắm được phần lớn kiến thức. Khi về nhà, các em chủ động hệ thống lại bài học, tìm thêm tài liệu, tự giải quyết những phần chưa hiểu mà không cần người kèm cặp thường xuyên.
Cũng có những học sinh học trong môi trường giáo dục chất lượng, được thầy cô hỗ trợ sát sao ngay trong giờ chính khóa và các tiết tăng cường. Với những em này, nhu cầu học thêm bên ngoài không còn quá cần thiết.
Điều đó không có nghĩa các em học ít hơn người khác. Ngược lại, các em vẫn học rất nhiều, chỉ là học theo cách khác.
Nhiều người đang vô tình đồng nhất giữa "học thêm" và "học". Trong khi thực tế, học thêm chỉ là một hình thức hỗ trợ. Nó có thể phù hợp với học sinh này nhưng chưa chắc cần thiết với học sinh khác.
Không ít chuyên gia giáo dục từng nhấn mạnh rằng yếu tố quyết định kết quả học tập không nằm ở số giờ ngồi trong lớp học thêm mà nằm ở chất lượng học tập, khả năng tiếp thu và mức độ chủ động của người học.
Một học sinh ngồi học thêm 5 tiếng mỗi ngày nhưng học trong trạng thái mệt mỏi, phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên chưa chắc hiệu quả bằng một học sinh chỉ dành 2 tiếng để tự học nhưng tập trung cao độ.
Đáng tiếc là trên mạng xã hội, những chia sẻ của các thủ khoa đôi khi lại bị nhìn bằng con mắt nghi ngờ nhiều hơn là lắng nghe.
Có em vừa nhận kết quả xuất sắc đã phải đối mặt với những bình luận kiểu: Không học thêm ai tin?, Nói cho đẹp thôi, Giấu nghề đấy. Trong khi đó, đây vẫn chỉ là những đứa trẻ 15 tuổi vừa trải qua một kỳ thi quan trọng. Các em không có nghĩa vụ phải đại diện cho tất cả học sinh hay đưa ra một công thức thành công áp dụng cho mọi người. Điều các em chia sẻ đơn giản chỉ là câu chuyện của chính mình.
Nếu một học sinh nói rằng em học thêm nhiều và điều đó giúp em tiến bộ, đó là trải nghiệm đáng được tôn trọng. Nếu một học sinh khác nói rằng em không học thêm nhưng dành nhiều thời gian tự học, đó cũng là trải nghiệm đáng được tôn trọng không kém.
Giáo dục vốn chưa bao giờ là con đường một chiều.
Có người học tốt nhờ thầy cô đồng hành sát sao. Có người phát triển mạnh nhờ khả năng tự học. Có người cần luyện đề liên tục để củng cố kiến thức. Có người chỉ cần hiểu bản chất vấn đề là có thể giải quyết được nhiều dạng bài khác nhau.
Điều quan trọng không phải là học thêm hay không học thêm. Điều quan trọng là học sinh có tìm được phương pháp phù hợp với bản thân hay không.
Việc nhìn thấy một thủ khoa không học thêm rồi lập tức kết luận rằng các em đang “nói không thật” cũng giống như việc nhìn thấy một vận động viên chạy nhanh rồi cho rằng chắc chắn họ phải tập luyện theo đúng cách của mình.
Mỗi người có năng lực, điều kiện và hành trình khác nhau.
Thay vì mổ xẻ xem một thủ khoa có thật sự học thêm hay không, có lẽ điều đáng quan tâm hơn là những gì chúng ta có thể học được từ thái độ học tập của các em: sự tự giác, tính kỷ luật, khả năng quản lý thời gian và tinh thần chủ động.
Bởi suy cho cùng, thành công trong học tập không được quyết định bởi việc một đứa trẻ có ngồi trong lớp học thêm bao nhiêu giờ mà bởi việc em ấy học được bao nhiêu từ những giờ học đó.
Hiểu Đan
