400 tỷ bảng Anh (hơn 500 tỷ USD theo quy đổi) – một con số đủ hoành tráng để xuất hiện trong các bài phát biểu về tương lai tươi sáng của trí tuệ nhân tạo (AI).
Suốt gần hai năm, qua hai đời Chính phủ, các Bộ trưởng và cơ quan nhà nước Anh liên tục viện dẫn khoản lợi ích kinh tế khổng lồ mà AI có thể mang lại vào năm 2030. Nghe rất hấp dẫn. Chỉ có điều, 400 tỷ bảng ấy chưa phải số tiền AI thực sự tạo ra, càng không phải khoản tiền chắc chắn sẽ chảy vào nền kinh tế Anh. Đó đơn giản là một dự báo, được xây dựng trên những giả định về tương lai.
Và phải đến khi bị chất vấn về nguồn gốc con số này, Chính phủ Anh mới chính thức làm rõ nó đến từ đâu. Trong văn bản trả lời Quốc hội cuối tháng 10/2026, Bộ trưởng phụ trách AI Kanishka Narayan xác nhận con số 400 tỷ bảng xuất phát từ một báo cáo năm 2023 của hãng tư vấn Public First (nay là PF Global), được thực hiện theo đặt hàng của Google. Theo cập nhật trên WIRED ngày 4/11, đây là lần đầu tiên chính phủ xác nhận con số 400 tỷ bảng là ước tính và nói rõ báo cáo này do Google đặt hàng.
Đáng chú ý, khi tự đánh giá lại triển vọng kinh tế của AI, Chính phủ Anh đưa ra một bức tranh kém hào nhoáng hơn nhiều. Theo ông Narayan, việc ứng dụng AI và đầu tư vào dữ liệu có thể đóng góp khoảng 55–140 tỷ bảng cho nền kinh tế Anh vào năm 2030. Mức ước tính trung bình chỉ khoảng 120 tỷ bảng, chưa bằng một phần ba con số được quảng bá suốt thời gian qua. Ngay cả mức dự báo thấp hơn này cũng được chính vị bộ trưởng thừa nhận là không quá chắc chắn.
Dù bản thân chính phủ Anh đã có công bố mức ước tính thấp hơn này sớm nhất là từ tận tháng 11/2025. Thế nhưng, khoảng bốn tháng sau, Skills England – cơ quan nhà nước phụ trách lĩnh vực đào tạo nghề – vẫn tiếp tục công bố con số 400 tỷ bảng.
Về phía đơn vị thực hiện nghiên cứu, ông Jonathan Dupont, trưởng bộ phận kinh tế của PF Global, cho biết báo cáo năm 2023 dựa trên giả định doanh nghiệp ứng dụng AI nhanh hơn mức mà chính phủ hiện cho là khả thi. Tốc độ ứng dụng vì thế là yếu tố then chốt của phép tính: nếu điều kiện này không diễn ra như kỳ vọng, khoản lợi ích khổng lồ kia cũng khó thành hiện thực.
Trong khi các con số hàng trăm tỷ bảng được nhắc đi nhắc lại, thực tế tại doanh nghiệp Anh cũng chưa cho thấy một cuộc cách mạng năng suất tương xứng. Khảo sát do Chính phủ Anh công bố ngày 29/10/2026, với 3.503 doanh nghiệp được phỏng vấn từ tháng 1 đến tháng 4/2026, cho thấy 32% doanh nghiệp đã dùng ít nhất một công nghệ AI, gấp đôi mức 16% của năm 2025. Tuy nhiên, trong nhóm đã ứng dụng, chỉ một nửa (50%) ghi nhận năng suất tổng thể tăng lên, và mức cải thiện được mô tả là khá khiêm tốn. Có 64% chưa thấy AI tạo ra tác động tài chính tức thì, còn chỉ 14% đánh giá AI có vai trò quan trọng ở mức cao hoặc mang tính sống còn.
Không ai phủ nhận AI có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn trong tương lai. Nhưng câu chuyện 400 tỷ bảng tại Anh cho thấy khoảng cách đáng kể giữa một phép tính lạc quan trên giấy và những gì doanh nghiệp đang thực sự thu được. Khi những con số dự báo được lặp đi lặp lại trong các thông điệp chính sách, chữ “có thể” rất dễ bị người nghe hiểu thành “chắc chắn sẽ”.
Và nếu chính phủ muốn dùng những khoản lợi ích hàng trăm tỷ bảng để thuyết phục người dân về tương lai AI, có lẽ câu hỏi đầu tiên cần trả lời không phải là con số ấy hoành tráng đến đâu, mà là: Ai đã tính ra nó, dựa trên giả định nào và thực tế đã chứng minh được bao nhiêu?
Vân Anh
