Sáng 10/12 vừa qua, Quốc hội bấm nút thông qua Luật Dân số, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Luật Dân số gồm 8 Chương, 30 Điều, đánh dấu sự chuyển đổi trọng tâm chính sách từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Luật mới nhiều điểm nổi bật, trong đó quy định về duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số.
Theo đó, bãi bỏ quy định hạn chế số con, khuyến khích sinh đủ 2 con. Luật Dân số đã chính thức bãi bỏ cụm từ: “Mỗi cặp vợ chồng chỉ nên có từ một đến hai con” tại Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Thay vào đó, Nhà nước thực hiện chính sách duy trì mức sinh thay thế (bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sinh 2,1 con). Quyền quyết định số con, thời gian sinh và khoảng cách sinh thuộc về mỗi cá nhân, cặp vợ chồng.
Luật cũng tăng quyền lợi vượt trội khi sinh con thứ hai như tăng thời gian nghỉ thai sản với lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng (tăng 1 tháng so với quy định hiện hành là 6 tháng); lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai (hoặc sinh đôi).
Nhà nước sẽ hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ thuộc vùng dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở các tỉnh, thành phố có mức sinh thấp và đặc biệt là hỗ trợ phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Người có từ 2 con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội.
Luật cũng siết chặt quy định để giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, khi nghiêm cấm tuyệt đối việc lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Đáng chú ý, hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai được quy định là hành vi bị nghiêm cấm. Người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề.
Về chính sách thích ứng già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số, Luật khuyến khích cá nhân chủ động chuẩn bị tài chính, sức khỏe và tâm lý cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ; khuyến khích tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm sức khỏe. Nhà nước ưu tiên phát triển mạng lưới bệnh viện lão khoa và nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi.
Luật khuyến khích nam, nữ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Tùy điều kiện ngân sách, chính quyền địa phương cấp tỉnh quyết định việc hỗ trợ kinh phí cho hoạt động này. Chi phí khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh sẽ được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và bảo hiểm y tế theo lộ trình.
Luật Dân số có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Riêng các quy định về hỗ trợ tài chính cho phụ nữ tại vùng mức sinh thấp, phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Nam An
