Hối hận vì nghiện thuốc lá
Ho kéo dài mấy tháng nay, gần đây có triệu chứng tức ngực, khó thở, bà Nguyễn Thị Mai (60 tuổi, Hà Nội) đi khám và phát hiện ung thư phổi giai đoạn 3. Bàng hoàng, bà cho biết, trong gia đình không có ai bị ung thư phổi, bà cũng không hút thuốc lá hay tiếp xúc với môi trường khói bụi, hoá chất.
Khai thác yếu tố gia đình được biết, chồng bà Mai nghiện thuốc lá hơn 30 năm, mỗi ngày ông hút 1 bao thuốc lá. Ông có nhiều bạn bè và những người này hay sang nhà chơi cờ. Trong lúc chơi cờ, những người bạn này cũng thường xuyên hút thuốc lá. “Nhiều hôm trong nhà mù mịt khói thuốc, lâu rồi tôi cũng thành quen, không nhắc nhở họ”, bà Mai chia sẻ.
Bệnh nhân là nam, 70 tuổi, trú tại Hà Nội, có tiền sử ho mạn tính, tăng huyết áp và từng đặt stent động mạch vành năm 2018. Ông từng hút thuốc lá trong 20 năm nhưng đã bỏ từ 16 năm trước. Sáu tháng gần đây, thỉnh thoảng ông xuất hiện ho khan nhẹ, dai dẳng nhưng không sụt cân, không đau ngực, không khó thở.
Bệnh nhân sau đó chủ động đi kiểm tra tầm soát toàn diện. Kết quả chụp CT cho thấy khối u nhỏ ở đáy phổi trái kích thước 13x16 mm, sát màng phổi và xẹp phổi khu trú xung quanh.
Kết quả sinh thiết tổn thương phổi cho thấy nhiều cụm tế bào biểu mô tuyến xâm nhập, gợi ý ung thư biểu mô tuyến. PET-CT xác nhận nốt đặc phổi kích thước 13x16 mm ở vùng ngoại vi thùy dưới phổi trái, chưa có dấu hiệu di căn xa.
Một trường hợp khác cũng liên quan đến khói thuốc. Anh Đ.T.B (ở Hà Nội) là một trường hợp như vậy. Trước khi đi khám khoảng 1 tuần, anh B đột nhiên thấy đau tức ngực, ho húng hắng, cảm giác đau tăng khi ho, thi thoảng khạc đờm trắng. Lo lắng, bệnh nhân lập tức đi khám.
Quá trình thăm khám, bệnh nhân cho biết có thói quen hút thuốc lá 20 năm qua, trung bình 2 bao/ngày.
Tại Bệnh viện đa khoa Medlatec, bệnh nhân được chỉ định thực hiện các xét nghiệm cần thiết và chụp CT lồng ngực, siêu âm tuyến giáp, siêu âm ổ bụng. Hình ảnh chụp CT phát hiện nốt ở thùy trên phổi trái với kích thước 12 x 13mm, bờ tua gai, co kéo nhẹ nhu mô phổi lân cận, đặc biệt ngấm thuốc cản quang mạnh sau khi tiêm.
Không chỉ dừng lại ở đó, bác sĩ thăm dò chức năng còn phát hiện nhiều hạch lớn xung quanh trung thất và khối bất thường ở thượng thận trái có kích thước 3,7 x 4,3cm.
Nhận thấy có dấu hiệu tổn thương nghi ngờ ác tính, bác sĩ nhanh chóng chỉ định sinh thiết xuyên thành ngực khối ở phổi và khối thượng thận, kèm thêm các xét nghiệm dấu ấn ung thư. Không nằm ngoài tiên lượng của các bác sĩ, kết quả chẩn đoán xác định bệnh nhân mắc ung thư phổi giai đoạn IV đã di căn tuyến thượng thận và hạch trung thất.
Cầm tờ giấy báo kết quả như nghe “sét đánh ngang tai”, anh B bàng hoàng không muốn tin vào sự thật. “Tại sao bệnh có thể tiến triển nhanh như vậy? Tôi chỉ mới xuất hiện triệu chứng bất thường từ 1 tuần nay, trước đó cơ thể vẫn hoàn toàn khỏe mạnh. Tôi thực sự quá hối hận khi biết bệnh của mình có liên quan thuốc lá. Những lúc vợ con can ngăn đừng hút thuốc, tôi đã không nghe” - anh B chia sẻ.
90% ung thư phổi liên quan đến khói thuốc
Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương - Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, ung thư phổi có hai nhóm nguyên nhân chính: yếu tố ngoại sinh và nội sinh. Trong đó, hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu, chiếm 90% ca mắc.
Khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó 70 chất gây ung thư như benzene, formaldehyde, và nitrosamine. Những chất này làm tổn thương tế bào phổi, dẫn đến đột biến gen. Ngoài ra, phơi nhiễm hóa chất (amiăng, asen, khí radon), ô nhiễm không khí, và tiếp xúc phóng xạ cũng làm tăng nguy cơ. Về nội sinh, đột biến gen như EGFR, KRAS, ALK... có thể khiến tế bào phát triển bất thường.
Ngoài hút thuốc, tuổi tác (trên 50 tuổi), tiền sử bệnh phổi (COPD, lao), di truyền (gia đình có người mắc ung thư phổi), và suy giảm miễn dịch cũng là yếu tố quan trọng. Một số nghiên cứu chỉ ra chế độ ăn ít rau xanh, nhiều thịt đỏ, hoặc sống trong môi trường ô nhiễm khói bụi cũng góp phần gây bệnh.
Ở giai đoạn đầu, ung thư phổi thường không có triệu chứng. Khi khối u phát triển, người bệnh có thể gặp:
- Ho kéo dài (trên 2 tuần), ho ra máu.
- Đau tức ngực, khó thở, khàn tiếng.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài.
- Giai đoạn muộn: Đau xương, đau đầu (di căn não), phù vùng cổ mặt
Hút thuốc lá thụ động đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Không chỉ người hút trực tiếp mà những người xung quanh cũng phải gánh chịu hậu quả nặng nề, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em trong gia đình.
Tại Việt Nam, theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (năm 2021), sử dụng thuốc lá gây ra 85.500 ca tử vong mỗi năm. Hút thuốc lá thụ động gây ra 18.800 ca tử vong và tổng cộng 104.300 ca tử vong/năm vì các bệnh có liên quan đến thuốc lá.
Một số người nghĩ rằng việc mở cửa sổ hoặc sử dụng quạt sẽ ngăn chặn việc tiếp xúc với khói thuốc. Nhưng nghiên cứu cho thấy các độc tố từ khói thuốc không biến mất. Khói thuốc vẫn còn trong tóc, quần áo, thảm và đồ nội thất. Cách duy nhất để ngăn ngừa nhiễm khói thuốc là tránh những nơi có tình trạng hút thuốc lá.
Các bác sĩ chỉ ra một số cách giúp người dân và gia đình khỏi khói thuốc như: Nếu đang hút thuốc thì hãy bỏ thuốc lá; không hút thuốc hoặc không cho phép mọi người hút thuốc trong nhà hoặc xe hơi, nên hút ở ngoài; tìm nhà hàng cấm hút thuốc; yêu cầu người thân không hút thuốc cạnh trẻ em.
Người dân nên đi khám sức khoẻ định kỳ, đặc biệt người có yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, tiếp xúc với khói bụi 6 tháng đến 1 năm chụp phổi một lần. Chụp CT liều thấp có thể phát hiện tổn thương nhỏ. Khi có triệu chứng, dấu hiệu bất thường phải đến ngay với bác sĩ chuyên khoa sớm nhất.
Nguyễn Phượng
Theo BV Bạch Mai, Medlatec
