Clip: Di Anh
Trong cái nắng vàng của đất Tây Ninh, bà Nguyễn Thị Lệ ở tuổi 80 đón chúng tôi với mái tóc đã bạc trắng như sương. Đôi ánh mắt bà tuy đã mờ đục theo thời gian, nhưng cứ mỗi lần nhắc về một đoạn tình cảm thời hoa lửa, dẫu ngắn ngủi nhưng sâu nặng cùng liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - người đã nằm lại chiến trường từ mùa xuân Mậu Thân 1968 - đôi mắt ấy lại lấp lánh một thứ ánh sáng kỳ diệu.
Đó là ánh sáng của một tình yêu son sắt, của lời hứa mà bà đã dành gần trọn cuộc đời để gìn giữ.
Tình yêu thời hoa lửa
Ký ức của bà Lệ lùi về những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước gian khổ mà hào hùng. Khi ấy, bà là một cô gái đôi mươi, tham gia vào đội ngũ nữ dân công hỏa tuyến, cùng đơn vị gánh nước, gánh gạo, chăm lo hậu cần cho tiền tuyến.
Cũng chính trên những cung đường bom cày đạn xới ấy, bà đã gặp ông Huỳnh Văn Quên. Tình yêu của họ nảy mầm giữa lằn ranh sinh tử.
Bà nhớ lại những rung động thuở ban đầu, kể bằng chất giọng rưng rưng:
"Hồi đó thì tôi cũng thích đi theo mấy ổng. Rồi gặp ông này ổng gửi thơ, ổng động viên đi làm nữa. Gánh nước, gánh nước gánh gạo mà. Vá hai bộ đồ giùm ổng, mà về, hổng biết ổng nghĩ sao mà ổng nói ổng thương. Giờ đồng ý thì ổng về ổng nói gia đình cưới."
Đoạn tình cảm gói gọn trong vài câu nói ấy thôi nhưng đã để lại trong bà Lệ những nhớ nhung da diết kéo dài cả nửa thế kỷ. Ngày xưa ấy, thư gửi rất chậm, đường chiến trường chẳng dễ qua, một đời dường như chỉ đủ để yêu một người.
Đến tận bây giờ, bà Lệ vẫn có thể ngâm lại vanh vách câu thơ trong lá thư cũ mà ông gửi, câu thơ đã hằn sâu vào tâm khảm bà suốt mấy chục năm qua:
"Thư về em mong đợi thư lên/ Thư đi đừng lạc anh chờ nghe thư."
“Rồi bà đáp lại sao?”
"Đáp lại anh đi làm tròn nhiệm vụ. Tôi nhớ cái câu thơ đó mà tôi ở tới giờ."
Cuối năm 1967, không khí chuẩn bị cho chiến dịch lớn vô cùng khẩn trương. Trước khi lên đường tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, ông Quên tìm gặp bà. Ông nắm chặt tay bà, ánh mắt kiên định gửi lại một lời hẹn: "Anh đánh thắng trận này rồi anh về cưới em".
"Em sẽ đợi anh về" - 5 chữ đó thôi nhưng bà Lệ đã đánh đổi bằng cả một đời chờ đợi.
Thế nhưng, sau chiến dịch Mậu Thân 1968 khốc liệt, những cánh thư từ ông bặt vô âm tín. Người chiến sĩ trẻ ấy bước vào trận đánh và gửi lại thanh xuân của mình nơi chiến trường, để lại một lời hẹn ước dở dang và một người con gái bắt đầu chuỗi ngày ngóng trông mòn mỏi.
“Tôi đã hứa với ông ấy rồi, bây giờ chết sống cũng một lòng thôi"
Chiến tranh kết thúc, ngày hòa bình, dòng người chiến thắng trở về quê hương trong niềm vui đoàn tụ, trong cờ hoa rực rỡ của ngày vui dân tộc. Nhưng ngày vui ấy, lại chẳng có bóng dáng chàng lính trẻ mà bà Lệ vẫn ngày đêm nhớ mong.
"Tới hòa bình, ai nấy về hết mà hổng thấy ổng về. Lúc đó mới tin ổng đã hy sinh. Anh em mang giấy báo tử về đó, biết chết rồi mà không có tên nên vẫn không tin. Tính đi tìm mà không biết đâu tìm. Nghe nói mà hổng có biết chỗ nào."
Sau đó, gia đình nhận được giấy báo tử. Tuy nhiên, do một chữ cái trên họ tên bị ghi sai, người con gái ấy vẫn nhen nhóm một tia hy vọng mong manh rằng ông còn sống. Bà xin được về làm con dâu của gia đình ông Quên dù hai người chưa một ngày danh chính ngôn thuận tổ chức đám cưới hay đăng ký kết hôn.
Suốt gần 60 năm qua, bà thay ông phụng dưỡng cha mẹ đến hơi thở cuối cùng, hương khói vẹn toàn. Đối với gia đình ông Quên, từ lâu đã coi bà là người con dâu hiếu thảo, người chị dâu mẫu mực trong nhà.
"Cả nửa chục người tới hỏi (cưới) mà tôi không có chịu. Tôi đã hứa với ông ấy rồi, bây giờ chết sống gì cũng một lòng thôi."
Đưa bàn tay gầy khẽ chạm vào đôi bông tai nhỏ bên mai tóc bạc phơ, bà Lệ rưng rưng. Đó không đơn thuần là một món trang sức, mà là "sính lễ" muộn màng, là sự công nhận thiêng liêng của người mẹ chồng quá cố dành cho đứa con dâu chưa một lần mặc áo cưới:
“Bà má chồng cho đôi bông tai làm kỷ niệm, lúc nào tôi cũng đeo bên mình. Lúc đưa cho tôi, bà bảo: Nó tính đi đánh trận về thì cưới, mà giờ lỡ nó hy sinh rồi. Giờ má cho con. Gia đình chấp nhận con là con dâu trong nhà.”
Cũng trên ngón áp út, bà Lệ đeo một chiếc nhẫn. Đó chẳng phải nhẫn cưới như người ta vẫn nghĩ nhưng lại là lời tuyên bố kiên quyết với thế gian về một cuộc hôn nhân vô hình nhưng vĩnh cửu của bà:
“Chiếc nhẫn này của mẹ ruột cho tôi. Tôi đeo ngón áp út để thể hiện cho mọi người thấy mình là phụ nữ có chồng rồi, không muốn đi thêm bước nào nữa.”
Thời gian cứ thế trôi qua, cuộc tìm kiếm hài cốt của ông tưởng chừng như đã rơi vào vô vọng sau gần 6 thập kỷ. Nhưng rồi, phép màu đã xuất hiện.
Đầu tháng 7 năm 2026, trong quá trình quy tập hài cốt các chiến sĩ hy sinh tại Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM), lực lượng chức năng đã phát hiện một phần hài cốt cùng các di vật có thông tin trùng khớp hoàn toàn với liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.
Chị Nguyễn Thanh Thủy, cháu gái bà Lệ, bồi hồi kể lại khoảnh khắc nhận được cuộc điện thoại lịch sử:
"Có thông tin về hài cốt của ông Huỳnh Văn Quên thì mới điện qua đây báo với bà: 'Chị Hai ơi, tìm được anh Hai rồi'. Bả mừng... mừng trong nước mắt. Nói cái tên Huỳnh Văn Quên là bà nhận ra liền."
Nhiều thông tin giấy tờ thân nhân gia đình cung cấp mang tên liệt sĩ (Ảnh: Báo Quân khu 7)
Hơn nửa thế kỷ chờ đợi, mái đầu xanh ngày nào nay đã bạc trắng, lời hứa năm nào cuối cùng cũng đã có một câu trả lời trọn vẹn. Ông đã trở về, không phải bằng xương bằng thịt trong bộ quân phục chiến thắng, mà trở về trong hình hài một chứng nhân lịch sử, trong lòng đất mẹ linh thiêng và trong vòng tay yêu thương, thủy chung son sắt của người con gái đã dành cả cuộc đời để đợi ông.
Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lệ và liệt sĩ Huỳnh Văn Quên không chỉ là một câu chuyện tình yêu, đó là biểu tượng của sự hy sinh vô bờ bến, của lòng thủy chung đi qua giông bão chiến tranh, nhắc nhở thế hệ hôm nay về cái giá của hòa bình và giá trị cao đẹp của hai chữ "tình nghĩa".
Theo báo Quân khu 7, sau hơn 58 năm kể từ khi hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên ở xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh lần đầu tiên thắp lên hy vọng tìm lại người thân khi một bộ hài cốt cùng nhiều di vật được phát hiện tại Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) có thông tin trùng khớp với ông.
Chiều 6/7, đoàn công tác do Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, phối hợp cùng Sở Nội vụ và Bộ CHQS tỉnh Tây Ninh đến gia đình để xác minh hồ sơ, đối chiếu giấy tờ và hỗ trợ các thủ tục nhận dạng.
Gia đình cho biết ông Huỳnh Văn Quên tham gia cách mạng từ nhỏ, sau đó nhập ngũ, chiến đấu trong Đại đội 2, Tiểu đoàn 1 Long An (đơn vị 962) và hy sinh trong trận đánh khu vực Cầu Chữ Y dịp Xuân Mậu Thân 1968.
Ông Huỳnh Văn Nhỏ, em trai liệt sĩ, xúc động kể gia đình nhiều năm mòn mỏi tìm kiếm nhưng không có tung tích. Khi xem truyền hình biết tin về bộ hài cốt được phát hiện, cả gia đình lập tức đến chính quyền địa phương đăng ký xác minh với hy vọng đó chính là người anh đã mất.
Bà Huỳnh Thị Lê, em gái liệt sĩ, vẫn nhớ lần cuối tiễn anh lên đường khi mới 12–13 tuổi. Hình ảnh người cha chèo xuồng đưa con trai sang sông nhập ngũ rồi khuất dần là ký ức bà không bao giờ quên.
Thông tin về liệt sĩ cũng được nhiều đồng đội xác nhận. Ông Nguyễn Văn Cọp dẫn lời cậu ruột là cựu chiến binh Nguyễn Văn Chương kể rằng ông Chương từng chiến đấu cùng Huỳnh Văn Quên và chứng kiến ông hy sinh tại khu vực Cầu Chữ Y năm 1968. Một đồng đội khác là ông Nguyễn Văn Hoàng, nguyên Phó Giám đốc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Long An (cũ), cũng xác nhận hai người từng cùng đơn vị và được kết nạp Đảng năm 1967.
Quá trình đối chiếu bước đầu cho thấy nhiều thông tin trùng khớp, tuy nhiên vẫn còn điểm cần làm rõ do tên liệt sĩ được ghi không thống nhất giữa các giấy tờ: "Huỳnh Văn Quên" trên Bằng Tổ quốc ghi công và "Huỳnh Văn Quyên" trên giấy báo tử cùng một số hồ sơ khác.
Hành trình tìm lại thân nhân gia đình cho liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đang được các cơ quan chức năng khẩn trương thực hiện bằng trách nhiệm, sự thận trọng và nghĩa tình. Mỗi lời kể của nhân chứng, mỗi trang hồ sơ lưu trữ, mỗi kỷ vật còn lại và cả kết quả giám định ADN sẽ là những mảnh ghép quan trọng để khẳng định chính xác danh tính người liệt sĩ, góp phần đưa anh trở về với gia đình, đồng đội và quê hương sau gần 60 năm nằm lại nơi chiến trường.
Phạm Trang - Ảnh, clip: Di Anh
