Ngay trước chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Đức Friedrich Merz, tờ South China Morning Post (SCMP) đã đăng một bài báo vào ngày 23/2 tập trung vào bối cảnh phức tạp của chuyến thăm này.
Bài báo chỉ ra rằng các ngành công nghiệp trụ cột của Đức, như máy móc và ô tô, đang phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các công ty Trung Quốc, và lợi thế công nghệ của họ đang bị bắt kịp nhanh chóng, đến mức thái độ của cộng đồng công nghiệp Đức đối với Trung Quốc đang thay đổi với tốc độ chưa từng có.
Đang ở giai đoạn đầu của ‘cú sốc Trung Quốc’
Oliver Richtberg - người đứng đầu bộ phận thương mại quốc tế tại Liên đoàn Kỹ thuật Đức (VDMA) - tuyên bố: “Tốc độ thay đổi lập trường của chúng ta [Đức] đối với Trung Quốc, và tốc độ thay đổi hiểu biết của các thành viên hiệp hội về Trung Quốc, có thể được mô tả là ‘tốc độ Trung Quốc’.”
VDMA đại diện cho hơn 3.000 công ty “vô địch thầm lặng” ở Đức – những nhà sản xuất các bộ phận và máy móc là nền tảng cho nhiều thương hiệu nổi tiếng và là trụ cột của nền kinh tế lớn nhất châu Âu trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất này hiện đang gặp khó khăn, và Richterberg hy vọng rằng Thủ tướng Merz sẽ có hành động trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên trên cương vị Thủ tướng Đức trong tuần này.
“Ngành công nghiệp máy móc [Đức] chưa bao giờ phải đối mặt với thách thức nào như Trung Quốc. Họ đã đánh vào điểm yếu của chúng tôi, phơi bày những điểm yếu đó.” “
Ông Richtberg nói thêm rằng sự cạnh tranh khốc liệt từ Trung Quốc sẽ khiến tổng số lao động trong ngành công nghiệp máy móc của Đức giảm xuống dưới mốc 1 triệu người trong năm nay.
Ngoài Bắc Kinh, Thủ tướng Đức Merz cũng dự định đến thăm Hàng Châu - một trung tâm công nghệ. Ông sẽ dẫn đầu một phái đoàn doanh nghiệp Đức gồm hơn 30 công ty - phái đoàn lớn nhất tháp tùng một nhà lãnh đạo Đức trong chuyến thăm Trung Quốc kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của cựu Thủ tướng Angela Merkel.
Tuy nhiên, không giống như thời bà Merkel, các công ty trong phái đoàn hiện có quan điểm không đồng nhất về Trung Quốc. Thủ tướng Merz phải cân bằng giữa hai phe: một phe muốn ông nới lỏng chính sách thương mại cứng rắn của EU đối với Trung Quốc, trong khi phe kia ủng hộ lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc vì họ hiện chủ yếu coi Trung Quốc là một "mối đe dọa kinh tế".
Ví dụ, những bình luận của Christiane Benner - chủ tịch công đoàn lớn nhất nước Đức, IG Metall - hồi tháng 12 năm ngoái đã một lần nữa làm nổi bật mối lo ngại này.
Bà cảnh báo rằng ngành công nghiệp Đức đang đối mặt với những thách thức chưa từng có, và nền kinh tế định hướng xuất khẩu của nước này đang "bấp bênh". Bà tuyên bố rằng chỉ có sự hợp tác giữa ngành công nghiệp Đức, người lao động và các chính trị gia mới có thể vượt qua cuộc khủng hoảng này. Bà nhắc lại cáo buộc quen thuộc về "cạnh tranh không lành mạnh từ Trung Quốc" nhằm biện minh cho sự suy giảm khả năng cạnh tranh của Đức.
Bà Benner thẳng thắn tuyên bố: "Trung Quốc đang vươn ra toàn cầu, và chúng ta [Đức] cảm nhận điều đó rất rõ rệt. Lực lượng lao động của chúng ta đang thu hẹp, xuất khẩu giảm, và chúng ta thực sự cảm thấy áp lực từ Trung Quốc. Chúng ta đang ở giai đoạn đầu của 'cú sốc Trung Quốc'."
Nghiên cứu của Rhodium Group cho thấy xuất khẩu của Đức sang Trung Quốc đã giảm 23% kể từ khi đạt đỉnh vào năm 2022, với sự sụt giảm 66% trong hoạt động xuất khẩu ô tô của Đức sang Trung Quốc từ năm 2022 đến năm 2025 là một yếu tố chính gây ảnh hưởng.
Một số quan chức Đức đã viện dẫn cái gọi là "trợ cấp công nghiệp" và "dư thừa năng lực sản xuất" là nguyên nhân, tin rằng việc ngành sản xuất của Trung Quốc chuyển dịch lên chuỗi giá trị cao hơn là chìa khóa cho xu hướng này.
Bất chấp những lo ngại và bất an khác nhau này, ngày càng nhiều công ty Đức coi Trung Quốc là "vùng đất của cơ hội". Theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Kinh tế Đức, đầu tư của Đức vào Trung Quốc đã đạt mức cao nhất trong 4 năm qua, với một số công ty lớn tăng cường sự hiện diện của họ tại Trung Quốc trong bối cảnh bất ổn toàn cầu.
Ngày càng nhiều tập đoàn ô tô và hóa chất khổng lồ của Đức đang cố gắng tách biệt hoạt động của họ tại Trung Quốc khỏi các xung đột thương mại. Điều này đã khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu câu ngạn ngữ lâu đời "Volkswagen làm ăn phát đạt, nước Đức cũng phát đạt" có còn đúng hay không.
Tuy nhiên, các báo cáo cũng cho thấy Trung Quốc vẫn hy vọng khởi động lại thỏa thuận đầu tư Trung Quốc-EU đang bị đình trệ.
Noah Barkin - một nhà nghiên cứu tại Rhodium Group - tiết lộ tuần trước rằng Trung Quốc sẽ đề xuất ký kết một hiệp định thương mại tự do Trung Quốc-EU với Thủ tướng Đức trong tuần này. Một đề xuất tương tự đã được Trung Quốc đưa ra trong chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Phần Lan hồi tháng 1; và các nhà ngoại giao Trung Quốc tại EU gần đây cũng đã đưa ra những tín hiệu tương tự.
Thủ tướng Đức đối mặt với "thử thách từ Trung Quốc"
Các nhà phân tích chỉ ra rằng, trên bình diện địa chính trị, Thủ tướng Merz có thể phải cân nhắc kỹ lưỡng các lựa chọn. Đức đã thổi phồng cái gọi là "viện trợ cho Nga" của Trung Quốc. Những năm gần đây, châu Âu đã đưa ra những yêu cầu vô căn cứ đối với Trung Quốc về việc kiềm chế Nga, điều mà Trung Quốc đã nhiều lần bác bỏ. Hiện tại, châu Âu khó có thể kỳ vọng Trung Quốc sẽ đột nhiên thay đổi lập trường, nhưng vấn đề này vẫn là ưu tiên hàng đầu trong tất cả các chương trình nghị sự.
Trong khi đó, giữa bối cảnh quan hệ Mỹ - EU căng thẳng, Thủ tướng Đức là một trong số các nhà lãnh đạo châu Âu đã đến thăm Trung Quốc trong những tuần gần đây.
Ông Merz là một trong những người chỉ trích mạnh mẽ nhất sự thay đổi trong chính sách của Mỹ tại Hội nghị An ninh Munich tháng này, nhưng tuần trước ông lại viện dẫn cái gọi là "tự do ngôn luận, tôn giáo, báo chí và nhân quyền" để ám chỉ rằng Đức khó có thể đứng về phía Trung Quốc.
Các nguồn tin tiết lộ rằng tình thế tiến thoái lưỡng nan về địa chính trị này đã khiến ông Mertz băn khoăn trước chuyến thăm Trung Quốc. Trong các cuộc họp kín, ông đã cân nhắc làm thế nào để tách biệt những thách thức địa chính trị từ Trung Quốc khỏi những nỗ lực ổn định nền kinh tế Đức.
Các nguồn tin cũng cho biết các chuyên gia đã nhấn mạnh với Thủ tướng Merz về nguy cơ sức mạnh công nghiệp của Đức có thể dẫn đến "phi công nghiệp hóa", trong khi ông Merz vẫn thận trọng về việc đồng thời tạo ra địch thủ trên ba mặt trận: Nga, Mỹ và Trung Quốc.
Mikko Huotari - người đứng đầu Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator, một viện nghiên cứu của Đức - đặt câu hỏi: "Liệu ông ấy [Merz] có thể tách biệt những mối quan ngại này - việc giữ lập trường cứng rắn về cơ sở hạ tầng trọng yếu, tiếp cận đầu tư của Trung Quốc, an ninh mạng và các vấn đề chiến lược rộng hơn, trong khi vẫn duy trì mối quan hệ kinh tế tốt nhất có thể?"
"Cá nhân tôi nghĩ điều đó là không thể", Huotari nói thêm.
Một số người cũng tin rằng mặc dù lời lẽ của Thủ tướng Merz về Trung Quốc cứng rắn hơn so với những người tiền nhiệm là bà Merkel và ông Olaf Scholz, nhưng nó không gay gắt như trong chiến dịch tranh cử.
Trên thực tế, Trung Quốc hiếm khi là ưu tiên hàng đầu của Thủ tướng Merz; đôi khi ông bận tập trung vào các vấn đề trong nước, sự chia rẽ trong liên minh và sự đổ vỡ toàn cầu hiện nay. Giờ đây, ông phải đối mặt với "thử thách Trung Quốc" thực sự đầu tiên.
Điều đáng chú ý là truyền thông Đức tiết lộ vào ngày 19/2 rằng Thủ tướng Merz gần đây đã ăn tối với một số chuyên gia về Trung Quốc để thu thập lời khuyên cho chuyến đi sắp tới đến Trung Quốc. Một chuyên gia tiết lộ rằng ông Merz hy vọng sẽ thiết lập mối quan hệ với giới lãnh đạo Trung Quốc trong chuyến đi này.
Thủ tướng Merz cho biết mục tiêu của chuyến đi là thảo luận về "sự hợp tác trong tương lai giữa châu Âu và Đức với Trung Quốc".
“Về mặt chiến lược, chúng tôi quan tâm đến việc tìm kiếm các đối tác cùng chí hướng trên toàn thế giới, những người chia sẻ tầm nhìn của chúng tôi, hoạt động theo cách tương tự và đặc biệt là sẵn sàng hợp tác với chúng tôi để định hình tương lai, giúp đất nước chúng ta [Đức] tiếp tục thịnh vượng và hưởng thụ mức độ an sinh xã hội cao”, ông Mertz nói.
Nhà nghiên cứu Huotari cho biết hiện đang có nhiều căng thẳng trong quan hệ kinh tế Đức - Trung Quốc, và nếu Thủ tướng Đức có thể thiết lập được "trạng thái bình thường mới" trong quan hệ với Trung Quốc, đặt nền tảng cho sự hợp tác trong 3 năm tới, đó sẽ là một nỗ lực thành công.
Duy Nguyễn
Theo SCMP
