*Dưới đây là chia sẻ đến từ Reem Raouda - một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nuôi dạy con có ý thức (conscious parenting) và là người sáng tạo chương trình FOUNDATIONS, một hướng dẫn từng bước giúp cha mẹ chữa lành và trở nên an toàn về mặt cảm xúc. Cô được công nhận rộng rãi nhờ chuyên môn về sự an toàn cảm xúc của trẻ em, đồng thời góp phần định nghĩa lại ý nghĩa của việc nuôi dạy những đứa trẻ khỏe mạnh về mặt cảm xúc.
Chúng ta biết rằng việc nuôi dạy những đứa trẻ có trí tuệ cảm xúc sẽ giúp chúng thành công trong tương lai. Thách thức nằm ở chỗ nhiều người trong chúng ta chưa từng được dạy những kỹ năng đó.
Khi còn nhỏ, nhiều người trong chúng ta đã nghe những câu như “đừng khóc nữa”, “bình tĩnh lại”, hoặc “ngoan nào”. Theo thời gian, những thông điệp đó đã dạy chúng ta cách kìm nén cảm xúc thay vì thấu hiểu chúng. Khi trưởng thành và làm cha mẹ, chúng ta thường thấy mình đang cố gắng dạy những kỹ năng về cảm xúc mà chính mình chưa từng có cơ hội học hỏi.
Sau nhiều năm nghiên cứu hơn 200 mối quan hệ cha mẹ - con cái, tôi nhận thấy rằng một số câu hỏi nhất định luôn giúp trẻ xây dựng nhận thức về cảm xúc, khả năng phục hồi và sự đồng cảm.
Dưới đây là chín câu hỏi quan trọng mà cha mẹ có thể đặt ra cho con mình:
1. "Hôm nay cơ thể con thể hiện cảm xúc như thế nào?"
Trẻ em thường cảm nhận cảm xúc thông qua cơ thể trước khi chúng có ngôn ngữ để diễn tả. Việc đặt câu hỏi này giúp chúng bắt đầu nhận biết những tín hiệu đó.
Một đứa trẻ lo lắng có thể nói là bị đau bụng. Sự phấn khích có thể biểu hiện qua khuôn mặt đỏ bừng hoặc nhịp tim nhanh. Nhận biết những cảm giác này giúp trẻ xây dựng nhận thức về trạng thái cảm xúc của mình.
2. "Hôm nay con có cảm giác gì và điều gì đã khiến con cảm nhận được điều đó?"
Trẻ em bắt đầu nhận ra rằng cảm xúc có liên quan đến trải nghiệm. Cảm xúc trở nên dễ hiểu hơn khi chúng có thể liên kết chúng với những điều đã xảy ra.
Một đứa trẻ có thể giải thích rằng chúng cảm thấy tự hào sau khi hoàn thành một dự án hoặc bực bội trong một cuộc tranh cãi với bạn bè. Những mối liên hệ này giúp chúng hiểu cảm xúc của mình và phản ứng với chúng hiệu quả hơn.
3. "Làm sao con biết khi nào ai đó đang vui hay buồn?"
Lòng trắc ẩn phát triển khi trẻ chú ý đến cảm xúc của người khác. Câu hỏi này khuyến khích trẻ quan sát biểu cảm khuôn mặt, giọng điệu và hành vi. Hy vọng là trẻ sẽ nhận thức rõ hơn rằng cảm xúc không chỉ tồn tại trong chính bản thân chúng mà còn ở những người xung quanh.
4. "Điều gì ở bản thân khiến con cảm thấy tự hào?"
Nhiều trẻ em chỉ liên tưởng niềm tự hào với việc chiến thắng hoặc đạt thành tích tốt. Câu hỏi này giúp chuyển sự chú ý của chúng sang những phẩm chất cá nhân của bản thân.
Trẻ em bắt đầu nhận ra những phẩm chất như lòng tốt, sự kiên trì hay sự hào phóng là lý do để cảm thấy tự hào. Nhận thức đó giúp củng cố lòng tự trọng của bản thân.
Nếu con gặp khó khăn trong việc trả lời, những lời gợi ý nhẹ nhàng của cha mẹ sau đây có thể giúp ích con:
- “Hôm nay con có tự hào về lòng tốt của mình không?”
- "Con có tự hào về những nỗ lực mình đã bỏ ra không?”
- “Con có tự hào vì đã giúp đỡ bạn mình không?”
5. "Khi con cảm thấy buồn bực, điều gì con ước người khác sẽ làm cho com?"
Câu hỏi này khuyến khích trẻ suy nghĩ về nhu cầu của mình trong những thời điểm khó khăn. Một đứa trẻ có thể nói rằng chúng muốn được ôm, muốn có người ngồi cạnh hoặc muốn có một không gian yên tĩnh nhỏ. Việc bày tỏ những mong muốn này giúp con học được rằng nhu cầu của chúng rất quan trọng và có thể được truyền đạt.
6. "Khi con cảm thấy lo lắng hôm nay, điều gì đã giúp cơ thể con cảm thấy an toàn trở lại?"
Trí tuệ cảm xúc bao gồm việc học cách làm dịu cơ thể trong những tình huống căng thẳng. Trẻ em bắt đầu nhận ra điều gì hiệu quả nhất đối với chúng. Một số cảm thấy dễ chịu hơn sau khi hít thở sâu. Những đứa trẻ khác cảm thấy bình tĩnh hơn sau khi trò chuyện với cha mẹ, ôm thú nhồi bông, vận động cơ thể hoặc dành vài phút yên tĩnh một mình. Việc nhận biết những biểu hiện này giúp trẻ tiếp cận cảm xúc mạnh một cách tự tin hơn.
7. "Con tự nhủ điều gì khi gặp phải khó khăn?"
Câu hỏi này giúp trẻ em làm quen với khái niệm về tiếng nói nội tâm. Trẻ nhỏ thường được lợi khi nghe những ví dụ về cách tự nói chuyện tích cực với bản thân. Cha mẹ có thể làm gương bằng những câu như: “Con có thể thử lại.” “Sai lầm giúp con học hỏi.” “Con an toàn rồi.” “Con đang cố gắng hết sức rồi.” Nhờ sự lặp lại, trẻ em bắt đầu tự sử dụng những cụm từ này, từ đó củng cố khả năng tự phục hồi.
8. "Làm thế nào để thể hiện sự quan tâm đến cảm xúc của người khác?"
Trẻ em học được rằng sự đồng cảm liên quan đến hành động. Quan tâm đến cảm xúc của người khác thường thể hiện qua những hành vi đơn giản. Trẻ có thể đề cập đến việc lắng nghe bạn bè, hỏi “Bạn có ổn không?”, chia sẻ đồ chơi hoặc ngồi cạnh người đang cảm thấy cô đơn. Những hành động thường ngày này giúp trẻ thực hành lòng tốt một cách cụ thể.
9. "Điều gì ở con khiến con trở nên đặc biệt?"
Câu hỏi này giúp trẻ suy nghĩ về những phẩm chất định hình nên con người của chúng. Cha mẹ có thể đề cập đến những phẩm chất như sự sáng tạo, tính tò mò, khiếu hài hước, sự chu đáo hoặc lòng dũng cảm và hỏi xem phẩm chất nào con cảm thấy đúng với mình. Việc nhận ra những phẩm chất này giúp trẻ hình thành một bản sắc lành mạnh, không bị ràng buộc bởi sự so sánh hay thành tích.
Vân Anh
Theo CNBC Make It
