Tết Nguyên Đán là một ngày lễ quan trọng nhất trong văn hóa của người Việt Nam. Tết bắt đầu cho việc khởi đầu một năm mới với những điều tốt đẹp nhất, hi vọng một năm mới an lành, may mắn, thành công.
Tết Nguyên Đán cũng chính là việc mọi người trở về nhà sum họp, hỏi thăm nhau sau một năm dài xa nhà. Đây là một ngày lễ rất quan trọng với người Việt, bởi vậy trong ngày Tết cổ truyền này có những phong tục tập quán đã được lưu truyền từ xa xưa cho đến tận bây giờ và dần trở thành nét đẹp trong văn hóa ngày Tết, những phong tục này cũng chính là thay cho lời chúc một năm mới may mắn, bình an.
Trong đó, trưng hoa ngày Tết là một nét đẹp văn hóa lâu đời. Hoa tượng trưng cho sự may mắn ngày Tết, hoa nở càng đẹp, càng thơm thì ngày Tết càng tràn đầy.
Ở miền Bắc, người ta thường chọn cành đào đỏ để cắm trên bàn thờ hoặc cây đào, cây quất để trang trí trong nhà bởi hoa đào màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn còn cây quất càng nhiều quả thì chứng tỏ gia đình ấy càng nhận được nhiều lộc trong năm mới.
Ở miền Trung và miền Nam lại sử dụng cành mai vàng bởi theo quan niệm của họ, mai vàng tượng trưng cho sự cao sang của vua chúa thời phong kiến, là biểu tượng cho sự phát triển thăng tiến. Tuy mỗi miền một màu sắc, một sắc hoa khác biệt nhưng nó đều tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc, thịnh vượng cho gia đình.
Đặc biệt, trong tín ngưỡng thờ cúng, hoa dâng cúng được xem là cầu nối năng lượng trong nghi lễ tâm linh, đòi hỏi sự khắt khe về thời điểm thu hái và quy cách bài trí.
4 nguyên tắc khi chọn hoa ngày Tết
Chia sẻ với VnExpress, Thạc sĩ Việt Nam học Trần Thị Kim Hoa cho biết, trong nghi lễ thờ cúng không chỉ của người Việt mà với nhiều dân tộc trên thế giới từ cổ chí kim, hoa dâng lễ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút sinh khí, giúp con người kết nối với thế giới tâm linh.
Theo từ điển Tiếng Việt, thì "cúng" là dâng lễ vật lên thần thánh hoặc linh hồn người chết, thường có thắp hương khấn vái, theo tín ngưỡng hoặc phong tục cổ truyền".
Ở Việt Nam, cúng ở gia đình, họ tộc nghĩa là dâng lễ vật cho tổ tiên, những người đã khuất. Chính vì vậy, hoa dành riêng cho việc cúng cũng có chút khác biệt với những loại hoa thông thường. Tuy nhiên, nhiều gia chủ thường mắc sai lầm khi chọn và dâng hoa theo thói quen mà bỏ qua các nguyên tắc cốt lõi.
Dưới đây là những lưu ý để việc dâng hoa đảm bảo sự trang nghiêm và thanh tịnh.
Thời điểm để hái hoa cúng
Thời gian thu hái và cắt hoa quyết định trực tiếp đến năng lượng của vật phẩm. Tốt nhất nên thu hái vào giờ Dần - Mão (từ 3h đến 7h sáng). Đây là lúc hoa hấp thụ mạnh mẽ khí năng lượng bình minh của trời đất, giúp giữ được sự thanh tĩnh và tươi mới.
Ngược lại, gia chủ nên tránh cắt hoa vào buổi chiều tối. Khi mặt trời lặn, âm khí gia tăng dễ khiến hoa nhiễm các yếu tố không tốt cho việc thờ cúng.
Ngày nay đa phần là hoa mua sẵn, thậm chí ướp lạnh nên khó thực hiện. Tuy nhiên với các gia đình có vườn và trồng hoa, nên áp dụng cắt thời điểm này để dâng lễ.
Kỵ dâng nụ, chuộng hoa nở
Một quan điểm khác là không nên dâng nụ hoa. Nhiều người lầm tưởng nụ hoa sẽ tươi lâu, nhưng xét về khía cạnh năng lượng, nụ chưa tích tụ đủ thần khí để làm cầu nối tâm linh.
Hoa dâng cúng tốt nhất là những bông đã nở rộ đúng độ, hương sắc vẹn toàn. Việc dùng tay tách cánh hoa để ép nở giả tạo chỉ mang lại vẻ đẹp hình thức chứ không có tác dụng trong cúng dường.
Ngoài ra, hoa phải đảm bảo tươi khỏe, không sâu bệnh hay dập nát. Sau khi lễ xong, cần hạ hoa ngay sau lễ hoặc trong ngày, tuyệt đối không để hoa héo úa hay thối rữa trên bàn thờ.
Nguyên tắc 'thuận tự nhiên'
Sự thanh khiết là yếu tố hàng đầu trong nghi thức dâng hoa. Người dâng lễ cần rửa sạch tay, mặt trước khi sửa soạn. Hoa nên được rửa nhẹ nhàng, bày trên đĩa sạch hoặc cắm lọ đơn giản, đặt dưới chân hoặc bệ tượng/ bát hương.
Đặc biệt, chuyên gia lưu ý tuyệt đối không can thiệp thô bạo vào hình dáng hoa. Các hành động như xâu chuỗi, dùng ghim bấm cánh, uốn nắn tạo hình cầu kỳ... sẽ làm mất đi linh lực tự nhiên.
Hoa cúng cần giữ nguyên bản, không dùng hoa giả, cành vàng lá ngọc nhân tạo hay các loại hoa không rõ nguồn gốc (hoa hái trộm, hái từ khu nghĩa trang, ven đường, công viên, các nơi uế tạp).
Chọn hoa đúng người, đúng tâm
Mỗi vị Thánh, Thần, Phật hay gia tiên sẽ tương ứng với những tần số năng lượng khác nhau. Thông thường, hoa cúc, huệ, mẫu đơn phù hợp để thắp hương gia tiên; trong khi hoa sen, hoa đại, vạn thọ thường được dùng dâng Phật.
Và một yếu tố nữa cần lưu ý là văn hóa của mỗi quốc gia, vùng miền. Ví dụ Thái Lan, Campuchia dùng hoa nhài để dâng lễ Phật, song với người Việt Nam hoa nhài tuy thơm nhưng không dâng lễ được.
Những phong tục ngày Tết cổ truyền
Ngoài phong tục trưng hoa, người Việt từ lâu đã có nhiều phong tục tập quán tốt đẹp khác. Chẳng hạn như:
Gói bánh chưng, bánh tét
Bánh chưng, bánh tét là một phần không thể thiếu trong nét đẹp văn hóa của người Việt, hàng năm cứ vào ngày Tết khoảng từ ngày 27, 28, 29 Tết mọi gia đình lại ngồi quây quần bên nhau gói những chiếc bánh chưng bánh tét.
Ở miền Nam thì có bánh tét, bánh có hình trụ, miền Bắc thì có bánh chưng hình vuông, tuy hình dáng có khác nhau nhưng nguyên liệu thì hoàn toàn giống nhau, lúa gạo là nguyên liệu chính của bánh, bánh tượng trưng cho nền văn hóa lúa nước lâu đời của người Việt.
Bày mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là thứ đồ không thể thiếu được trên bàn thờ tổ tiên trong những ngày Tết của người Việt, tùy vào từng vùng miền mà có những loại quả khác nhau với những nét đặc trưng khác nhau, nhưng trên bàn thờ tổ tiên lúc nào cũng phải đầy đủ ngũ quả với mong muốn cầu một năm mới bình an, may mắn, hạnh phúc, an khang, phú quý, mong sao một năm mới sẽ đầy đủ, sung túc hơn.
Làm lễ cúng tổ tiên
Theo phong tục của người Việt Nam, trong mỗi gia đình đều có một bàn thờ tổ tiên, ông bà, tùy vào từng gia đình mà có cách trang trí và sắp đặt khác nhau. Cứ đến cuối năm, mỗi gia đình đều lau dọn bàn thờ để chuẩn bị đón Tết, sau đó đến chiều 30 tháng Chạp, thức ăn và trái cây được xếp lên bàn thờ dâng lên ông bà tổ tiên để mong ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng với gia đình.
Đây cũng chính là việc làm thể hiện giá trị nhân văn, đạo đức, lối sống của người Việt, nhắc nhở con cháu phải biết giữ gìn đạo lý của gia đình, lối sống uống nước nhớ nguồn, không được quên nguồn gốc tổ tiên.
Xông đất đầu năm
Thời khắc giao thừa kết thúc, bước sang một năm mới, gia chủ thường chọn người bước vào nhà mình đầu tiên để xông đất, đó phải là những người hợp tuổi với gia chủ, hiền lành, gia đình hạnh phúc, làm ăn phát đạt với mong muốn một năm mới mọi điều đều thuận lợi, tốt đẹp.
Chúc Tết và lì xì đầu năm
Nét văn hóa này có từ thời xa xưa, vào ngày mùng 1 tháng Giêng đầu năm mọi người trong gia đình thường cùng nhau đi chúc Tết bên nhà nội ngoại, mang theo quà cáp để mừng cho gia chủ.
Con cháu thì chúc thọ ông bà và người lớn tuổi sang năm mới sức khỏe dồi dào, may mắn, bình an sau đó được người lớn chúc lại kèm theo một phong bao lì xì nhỏ màu đỏ, có hình chữ nhật, bên trong đựng những đồng tiền mới với ý nghĩa chúc cho con cháu nhận được sẽ ngày càng được đạt được nhiều may mắn, thành công.
Tiền trong bao lì xì không quan trọng ít hay nhiều mà nó ở ý nghĩa và nét văn hóa ấy, nó tượng trưng cho tài lộc, cho sự may mắn của cả người cho lẫn người nhận.
Nguyễn Phượng (Tổng hợp)
