Sự khác biệt văn hóa giữa Nhật Bản và các nước phương Tây về việc xác định nội dung nào phù hợp cho khán giả nhỏ tuổi từ lâu đã là một bài toán chưa có lời giải. Mới đây, cuộc tranh luận này lại một lần nữa bị thổi bùng lên sau một hội thảo quốc tế được tổ chức tại thành phố Otaru với chủ đề "Anime và Giới tính".
Tại sự kiện học thuật này, nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đã thẳng thắn lên tiếng chỉ trích các bộ hoạt hình Nhật Bản hiện nay chứa đựng quá nhiều cảnh bạo lực và biểu cảm thị giác gây khó chịu cho trẻ em. Đồng thời đặt dấu hỏi lớn về việc các đài truyền hình xứ Phù Tang ngang nhiên phát sóng những bộ phim này vào khung giờ gia đình.
Gốc rễ tranh cãi từ bom tấn "Thanh Gươm Diệt Quỷ"
Lập trường phê phán gay gắt nhất đến từ Giáo sư người Canada - Sharalyn Orbaugh, một chuyên gia có gần 50 năm kinh nghiệm phân tích truyền thông. Bà Orbaugh đã chỉ đích danh những thương hiệu tỷ đô như Kimetsu no Yaiba (Thanh Gươm Diệt Quỷ) để làm minh chứng cho hố sâu ngăn cách văn hóa này.
Tại Nhật Bản, Kimetsu no Yaiba được phát sóng rộng rãi trên các khung giờ truyền hình giúp bất kỳ đứa trẻ nào cũng có thể dễ dàng tiếp cận. Tuy nhiên, tại Mỹ và Canada, bộ phim này lại bị dán nhãn kiểm duyệt cực kỳ nghiêm ngặt và chỉ dành cho người lớn (R-rated) vì chứa quá nhiều cảnh bạo lực, máu me.
Giáo sư Orbaugh khẳng định thẳng thừng rằng anime đương đại đang lạm dụng các yếu tố bạo lực và phản cảm. Thậm chí dưới góc nhìn của công chúng Bắc Mỹ, ngay cả cách xây dựng các nhân vật đại diện cho giới tính thứ ba (LGBTQ+) trong anime cũng mang thiên hướng hung hãn và tiêu cực.
Sự chuyển mình của các "Thiếu nữ phép thuật"
Để mang đến một góc nhìn đa chiều và mang tính xã hội hơn, Giáo sư Akiko Sugawa đã đóng góp một bài phân tích sâu sắc về cách anime phản chiếu sự thay đổi địa vị của người phụ nữ trong xã hội Nhật Bản thông qua dòng phim Mahou Shoujo.
Bà giải thích rằng ở thời kỳ đầu với tác phẩm kinh điển Sally the Witch (1966), phép thuật chỉ là công cụ giúp các cô gái giải quyết những rắc rối đời thường do nam giới gây ra. Tuy nhiên, cùng với tiến trình phụ nữ tham gia ngày càng sâu rộng vào lực lượng lao động ngoài đời thực, dòng phim này đã có bước tiến lớn.
Các nữ chiến binh phép thuật hiện đại giờ đây không còn quẩn quanh trong góc bếp hay trường học, họ gánh vác những sứ mệnh giải cứu thế giới mang tầm toàn cầu, đề cao tinh thần làm việc nhóm và trách nhiệm xã hội.
Hội thảo tại Otaru đã phơi bày một thực tế rõ ràng: Những thước phim mà khán giả Nhật Bản coi là giải trí gia đình thuần túy hoàn toàn có thể bị các tổ chức quốc tế đánh giá là mối nguy hại tiềm ẩn cho trẻ vị thành niên.
Trước làn sóng toàn cầu hóa mạnh mẽ, câu hỏi là liệu các hãng phim Nhật Bản có nên thỏa hiệp để thay đổi hệ thống phân loại độ tuổi theo tiêu chuẩn phương Tây, hay chính phương Tây đang quá nhạy cảm và khắt khe với thế giới hoạt hình.
Bảo Lâm
