Theo Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, Tết là thời điểm nhiều cảm xúc bị dồn nén suốt cả năm có xu hướng “trỗi dậy” cùng lúc. “Nghe thì vui, nhưng Tết thực ra là giai đoạn rất nhạy cảm về mặt tâm lý. Tôi gặp nhiều người trẻ hơn, đối diện nhiều câu hỏi hơn và cũng dễ bị chạm vào những điểm yếu bên trong", thạc sĩ Hoàng Quốc Lân chia sẻ.
Khi “detox cảm xúc” trở thành nhu cầu tự nhiên
Những năm gần đây, khái niệm "detox cảm xúc" được giới trẻ nhắc tới ngày càng nhiều, như một cách “dọn dẹp bên trong” sau những chuỗi ngày căng thẳng. Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân ví von: “Nó giống như việc làm sạch máy tính sau cả năm đầy file rác. Nếu không dọn, máy sẽ chạy chậm, dễ treo. Tâm trí cũng vậy”.
Không khó để bắt gặp những chia sẻ rất đời thường của người trẻ: “Đầu óc em full dung lượng rồi, cho em xóa bớt drama để thở". Hay những thói quen giản dị nhưng hiệu quả như viết nhật ký, mỗi tối ghi ra những điều khiến mình buồn, để sáng hôm sau thức dậy với cảm giác nhẹ nhõm hơn.
Ở góc độ tâm lý học, detox cảm xúc là quá trình nhận diện – xử lý – giải phóng những cảm xúc bị mắc kẹt, thay vì kìm nén hay phớt lờ. Cảm xúc không biến mất chỉ vì mình không nhìn vào nó. Ngược lại, càng ép xuống, nó càng âm ỉ và có thể bùng lên vào lúc mình yếu nhất.
Theo thạc sĩ Hoàng Quốc Lân, nhiều người nhầm lẫn detox cảm xúc với việc cố gắng quên đi hoặc làm ngơ những cảm xúc tiêu cực. Thực chất, đó là hai cách hoàn toàn khác nhau.
“Quên hay làm ngơ giống như đậy nắp một nồi nước đang sôi. Bên ngoài có vẻ yên, nhưng bên trong vẫn sôi ùng ục”, thạc sĩ Hoàng Quốc Lân phân tích. Các nghiên cứu tâm lý cho thấy việc kìm nén cảm xúc kéo dài làm gia tăng stress, giảm cảm giác hạnh phúc và ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe tinh thần.
Detox cảm xúc, ngược lại, bắt đầu từ việc thừa nhận cảm xúc, gọi tên chúng và lựa chọn cách xử lý an toàn: viết ra giấy, trò chuyện với người đáng tin cậy, thực hành thở – thiền, hoặc thay đổi góc nhìn để cảm xúc “nhẹ lại”. Nhiều nghiên cứu ở thanh thiếu niên cho thấy, khi biết điều hòa cảm xúc đúng cách, nguy cơ lo âu và trầm cảm giảm đáng kể.
Áp lực Tết đến từ các mối quan hệ và cách “xả” cho lòng nhẹ hơn
Một trong những nguồn áp lực lớn nhất mỗi dịp Tết, theo nhiều bạn trẻ, chính là các mối quan hệ gia đình – họ hàng. Tết không chỉ có bánh chưng, lì xì mà còn đi kèm “combo” câu hỏi quen thuộc: học hành ra sao, lương bao nhiêu, bao giờ lấy chồng, khi nào sinh con… Những câu hỏi tưởng chừng vô hại đôi khi lại chạm đúng vùng nhạy cảm của người nghe.
“Khi tâm mình chưa sẵn sàng, chỉ một câu hỏi cũng đủ tạo áp lực lớn”, thạc sĩ Hoàng Quốc Lân nói. Detox cảm xúc giúp mỗi người nhận ra cảm giác thật của mình trước khi phản ứng. Thay vì cáu gắt, cãi lại hoặc bỏ đi, việc hiểu rằng "à, mình đang bối rối" hay "mình đang bị chạm tự ái" sẽ giúp phản ứng chậm lại và bình tĩnh hơn.
Đây là một kỹ năng điều hòa cảm xúc quan trọng, đặc biệt ở lứa tuổi vị thành niên và người trẻ, đã được nhiều nghiên cứu chứng minh có lợi cho sức khỏe tâm thần cũng như các mối quan hệ gia đình. Khi nền cảm xúc ổn định, việc đặt ranh giới cũng trở nên dễ dàng hơn, chẳng hạn như nhẹ nhàng nói: “Con chưa muốn nói nhiều về chuyện này, mình đổi chủ đề nhé". Hoặc đôi khi chỉ cần một câu đùa khéo cũng đủ để không khí bớt căng thẳng.
Ngoài ra, theo chuyên gia, việc duy trì những hoạt động gia đình mang tính kết nối – như cùng ăn bữa cơm truyền thống, chụp ảnh đầu năm, đi chùa hay đơn giản là ngồi lại trò chuyện không áp lực có thể tạo ra cảm xúc tích cực, giúp những va chạm nhỏ trong Tết trở nên dễ chịu hơn rất nhiều.
“Tết không nhất thiết phải hoàn hảo. Quan trọng là mình không bỏ quên cảm xúc của chính mình”, thạc sĩ Hoàng Quốc Lân chia sẻ.
Ngọc Minh
