Khối u nhỏ ở cổ và chẩn đoán khiến cả gia đình bàng hoàng
Anh Minh (42 tuổi, Hà Nội) phát hiện một khối cứng nhỏ ở bên cổ trái khi soi gương đánh răng. Khối u không đau, không đỏ, không gây khó chịu nên anh cho rằng đó chỉ là hạch viêm do cảm cúm. Suốt gần một tháng, khối này không biến mất, thậm chí to dần.
Bên cạnh đó, anh thường xuyên khạc đờm có lẫn vài vệt máu vào buổi sáng, kèm cảm giác ù tai nhẹ và nghẹt mũi một bên. Vì công việc bận rộn, anh tiếp tục trì hoãn việc đi khám, cho đến khi cơn đau đầu một bên xuất hiện thường xuyên hơn. Kết quả nội soi và sinh thiết tại bệnh viện chuyên khoa tai mũi họng cho thấy anh mắc ung thư vòm họng giai đoạn II.
May mắn, bệnh được phát hiện khi chưa di căn xa, giúp anh có cơ hội điều trị hiệu quả và tiên lượng tốt hơn. Trường hợp của anh Minh không phải cá biệt. Ung thư vòm họng là một trong những loại ung thư đầu - cổ có biểu hiện sớm mơ hồ, dễ nhầm với các bệnh lý tai mũi họng thông thường, khiến nhiều bệnh nhân chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển.
Những dấu hiệu sớm dễ bị bỏ qua và cơ chế bệnh học
Ung thư vòm họng khởi phát từ vùng vòm mũi họng, nơi có mạng lưới bạch huyết dày đặc, giàu mạch máu và nằm sâu, khó quan sát trực tiếp. Chính đặc điểm giải phẫu này khiến bệnh dễ lan sớm đến hạch cổ và gây ra các triệu chứng gián tiếp. Dấu hiệu sớm nhất và phổ biến nhất là nổi hạch hoặc khối u ở cổ không rõ nguyên nhân, tồn tại trên ba tuần và không xẹp.
Thống kê cho thấy khoảng 30-40% bệnh nhân phát hiện bệnh từ biểu hiện này. Khác với hạch viêm thông thường, hạch do ung thư thường cứng, ít di động và không đau. Một triệu chứng khác ít được chú ý là đờm có lẫn máu hoặc chảy máu mũi nhẹ.
Khoảng 30% bệnh nhân có biểu hiện này ngay từ giai đoạn đầu. Do khối u giàu mạch máu và dễ loét, máu thường chảy rỉ rả, không ồ ạt, chủ yếu chảy ngược xuống họng nên người bệnh dễ nhầm với viêm họng hoặc khô mũi. Đờm có lẫn máu, nhất là vào buổi sáng, là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác. Khi khối u phát triển, nó có thể chèn ép vào lỗ vòi nhĩ, gây ù tai, cảm giác đầy tai, giảm thính lực hoặc nghe tiếng nước chảy trong tai - triệu chứng xuất hiện ở khoảng 25% bệnh nhân. Nếu khối u bít đường thông mũi, người bệnh sẽ nghẹt mũi một bên kéo dài, chảy dịch mủ, giọng nói bị mũi.
Ngoài ra, khoảng 16% bệnh nhân có đau đầu một bên do khối u xâm lấn xương nền sọ hoặc các dây thần kinh lân cận. Khi bệnh tiến triển hơn, sự chèn ép các dây thần kinh sọ (V, VI, XII) có thể gây nhìn đôi, tê mặt, rối loạn vận nhãn hoặc liệt lưỡi, những dấu hiệu cho thấy bệnh đã bước sang giai đoạn muộn. Về chẩn đoán, nội soi mũi họng kết hợp sinh thiết mô bệnh học là tiêu chuẩn vàng để xác định ung thư vòm họng. Các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI giúp đánh giá mức độ xâm lấn tại chỗ và di căn hạch, đóng vai trò quan trọng trong phân giai đoạn và lập kế hoạch điều trị.
Nguyên nhân, điều trị và phòng ngừa: phát hiện sớm là chìa khóa sống còn
Ung thư vòm họng có liên quan chặt chẽ đến nhiều yếu tố nguy cơ, trong đó nổi bật là nhiễm virus Epstein–Barr (EBV), yếu tố di truyền, thói quen hút thuốc, uống rượu và chế độ ăn nhiều thực phẩm ướp muối, lên men chứa nitrosamine. Bệnh phổ biến hơn ở một số khu vực châu Á, bao gồm Việt Nam.
Điều trị ung thư vòm họng hiện nay chủ yếu dựa trên xạ trị, do khối u nhạy cảm với tia xạ, kết hợp hóa trị tùy giai đoạn nhằm tăng hiệu quả kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ tái phát. Với sự tiến bộ của kỹ thuật xạ trị điều biến liều và phác đồ hóa trị chuẩn hóa, tỷ lệ sống thêm 5- 10 năm của bệnh nhân được phát hiện sớm đã cải thiện đáng kể. Bên cạnh điều trị đặc hiệu, chăm sóc hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng sống. Một số phương pháp y học cổ truyền được sử dụng như liệu pháp hỗ trợ, tập trung vào điều hòa thể trạng, giảm triệu chứng và cải thiện sức khỏe tổng thể, đặc biệt ở giai đoạn sau xạ trị hoặc hóa trị khi cơ thể suy nhược.
Tuy nhiên, các biện pháp này không thay thế điều trị chuẩn và cần được thực hiện dưới sự tư vấn của chuyên gia y tế. Về phòng ngừa, việc hạn chế hút thuốc, rượu bia, duy trì chế độ ăn lành mạnh, giảm thực phẩm ướp muối, khám tai mũi họng định kỳ và chú ý các dấu hiệu bất thường của cơ thể là những biện pháp quan trọng.
Ung thư vòm họng không dễ nhận biết, nhưng không phải không thể phát hiện sớm. Hạch cổ kéo dài, đờm có máu, nghẹt mũi hoặc ù tai dai dẳng, đau đầu không rõ nguyên nhân đều là những “tín hiệu đỏ” cần được kiểm tra y tế kịp thời. Trong nhiều trường hợp, chính việc lắng nghe cơ thể và đi khám sớm đã tạo ra ranh giới giữa điều trị hiệu quả và bỏ lỡ cơ hội. Sức khỏe không đợi đến khi đau mới lên tiếng; đôi khi, một dấu hiệu rất nhỏ lại là lời cảnh báo lớn nhất cho sự sống.
Ngọc Tú
