Ung thư phổi hiện là một trong những loại ung thư nguy hiểm nhất trên thế giới với khoảng 2,5 triệu ca mắc mới mỗi năm. Tại Việt Nam, năm 2022 ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới và đây cũng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các bệnh ung thư.
Điều đáng lo ngại là có tới 70-80% bệnh nhân ở nước ta chỉ được phát hiện khi bệnh đã bước sang giai đoạn muộn hoặc di căn. Theo các chuyên gia, đây là nguyên nhân khiến hiệu quả điều trị bị hạn chế đáng kể, trong khi chi phí điều trị lại tăng cao.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết: “Tại Việt Nam, tỷ lệ phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm hiện vẫn dưới 10%. Đây là con số quá thấp và là điều khiến những người làm chuyên môn như chúng tôi luôn trăn trở”.
Đa phần các trường hợp bệnh nhân đi khám khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt như: ho kéo dài, ho ra máu, đau tức ngực. Không ít trường hợp phát hiện bệnh khi ung thư đã di căn lên não, gây đau đầu, yếu liệt hoặc suy kiệt nghiêm trọng.
“Khi đó, cơ hội phẫu thuật triệt căn gần như không còn. Việc điều trị chủ yếu nhằm kéo dài thời gian sống cho người bệnh”, vị chuyên gia Ung bướu nói.
Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản, tỷ lệ phát hiện sớm ung thư phổi đã đạt khoảng 50%.
Ung thư phổi thường diễn tiến âm thầm trong thời gian dài nên nhiều người không nhận ra bất thường cho đến khi bệnh chuyển nặng.
Những người có nguy cơ cao gồm:
- Người trên 50 tuổi, đặc biệt là nam giới.
- Người hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm.
- Người có chỉ số hút thuốc trên 20 bao/năm.
- Người thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, hóa chất, môi trường ô nhiễm nghề nghiệp.
- Người có người thân mắc ung thư phổi.
- Người mắc bệnh phổi mạn tính như COPD.
Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, mục tiêu lớn nhất của các chương trình tầm soát không chỉ là phát hiện bệnh nhân mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về việc khám sớm khi chưa có triệu chứng. Nếu được phát hiện ở giai đoạn đầu, ung thư phổi hoàn toàn có thể điều trị khỏi với chi phí hợp lý hơn rất nhiều so với giai đoạn muộn.
Phát hiện sớm các nốt phổi nguy cơ
Để cải thiện tình trạng này, các bác sĩ tại Bệnh viện Bạch Mai đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong tầm soát và quản lý ung thư phổi.
Hiện bệnh viện đã xây dựng mô hình hội chẩn đa chuyên khoa với sự tham gia của bác sĩ hô hấp, chẩn đoán hình ảnh, phẫu thuật lồng ngực và ung bướu nhằm đánh giá toàn diện cho từng trường hợp.
Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ ác tính.
Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, với những nốt phổi kích thước nhỏ trên phim CT, AI có thể hỗ trợ phân tích, đánh giá nguy cơ lành tính hay ác tính với độ chính xác cao. Nhờ đó, bác sĩ có thể đưa ra quyết định theo dõi hoặc can thiệp kịp thời, tránh bỏ sót các tổn thương nguy hiểm.
Trong buổi đầu tiên của chương trình tầm soát miễn phí do bệnh viện triển khai, các bác sĩ đã khám cho 50 người và phát hiện 4 trường hợp có nốt phổi kích thước từ 3-6 mm. Dù phần lớn có dấu hiệu lành tính, những trường hợp này vẫn sẽ được đưa vào hệ thống theo dõi định kỳ để kiểm soát nguy cơ.
Ngọc Minh
