Chỉ cách Bắc Kinh khoảng hai giờ đi tàu về phía Tây, vùng thảo nguyên lộng gió Ulanqab, thuộc Nội Mông từng gắn liền với hình ảnh những cánh đồng khoai tây mênh mông nay đang chuyển mình trở thành "trái tim" tính toán AI của Trung Quốc. Những khối nhà trung tâm dữ liệu khổng lồ mọc lên với tốc độ thần tốc đang cụ thể hóa tham vọng cạnh tranh công nghệ toàn cầu của Bắc Kinh.
Từ thủ phủ khoai tây lớn nhất Đại Lục
Hơn bốn thập kỷ qua, ông Zhang Zhiyong chưa từng nghĩ cuộc đời mình sẽ rời xa những luống đất. Gia đình ông nhiều thế hệ gắn bó với nghề trồng khoai tây trên vùng đồng bằng khô cằn, lộng gió ở miền Bắc Trung Quốc. "Đó là tất cả những gì chúng tôi biết," người nông dân 64 tuổi chia sẻ, tay tựa vào chiếc xe bán tải đang chất đầy những bao khoai mới thu hoạch.
Nhưng hôm nay, mảnh đất canh tác từng nuôi sống gia đình ông đang thu hẹp dần, đổi lại là những khoản tiền bồi thường rủng rỉnh. Trên những cánh đồng từng một thời chỉ im lìm tiếng gió, hàng loạt trung tâm dữ liệu khổng lồ đang mọc lên với tốc độ thần tốc. Ulanqab – thủ phủ khoai tây một thời của Nội Mông đang chứng kiến một cuộc đại chuyển mình bùng nổ, nơi những luống đất nông nghiệp nhường chỗ cho trái tim hạ tầng AI của cả quốc gia.
Từng được mệnh danh là "thủ phủ khoai tây" của đại lục, Ulanqab giờ đây đang trỗi dậy mạnh mẽ như một trung tâm sức mạnh tính toán then chốt, gánh trên vai tham vọng thống trị trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc.
Ông Zhang chia sẻ mình đã nhận được hơn 200.000 Nhân dân tệ (khoảng 30.000 USD) tiền bồi thường khi nhường lại 0,7 ha trên tổng số hơn 1,3 ha đất canh tác của gia đình. Hiện tại, diện tích trồng khoai của ông chỉ còn thu hẹp lại trong khoảng một mẫu Trung Quốc (tương đương 670 m²), phần diện tích còn lại ông đem cho các hộ nông dân khác thuê lại.
Chỉ tay vào mớ nông sản khiêm tốn trên thùng xe bán tải, ông Zhang thừa nhận khối lượng công việc hiện tại nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với những ngày tháng bán lưng cho đất, bán mặt cho trời trước đây. Số tiền bồi thường đền bù hoàn toàn đủ giúp người nông dân Ulanqab bước vào tuổi an nhàn, nhưng ông chưa từng có ý định buông tay chèo.
"Chừng nào tay chân còn khỏe, tôi còn làm," ông vừa nói vừa miệt mài rửa sạch từng củ khoai tây. Cách đó chỉ vài mét, căn nhà của gia đình ông đang được thi công mở rộng khang trang.
Theo số liệu từ Nhân dân Nhật báo năm 2023, Ulanqab vốn là vựa nông sản chiến lược với sản lượng khoai tây hàng năm đạt gần 4 triệu tấn – đóng góp gần 5% tổng sản lượng toàn quốc. Thế nhưng giờ đây, một đế chế hoàn toàn mới đang nhanh chóng định hình trên mảnh đất này.
Theo tin từ Tân Hoa Xã hồi tháng 10, Ulanqab đã đặt bút ký kết tới 109 dự án trung tâm điện toán. Tính đến tháng 8 vừa qua, năng lực điện toán chuyên biệt cho trí tuệ nhân tạo đã chiếm tới hơn 90% tổng công suất tính toán toàn thành phố, biến vùng đất nông nghiệp lâu đời thành "công xưởng dữ liệu" quy mô bậc nhất Trung Quốc.
Mỏ vàng địa lý và lợi thế tự nhiên hiếm có
Sự trỗi dậy của Ulanqab không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của sự hội tụ tuyệt vời giữa điều kiện tự nhiên và hạ tầng năng lượng. Với nhiệt độ trung bình năm chỉ khoảng 4,3°C, hệ thống làm mát bằng không khí tự nhiên tại đây có thể vận hành tới 10 tháng mỗi năm. Lợi thế này giúp các nhà vận hành tiết kiệm hàng triệu USD chi phí điện năng tiêu thụ cho việc làm mát máy chủ.
Bên cạnh đó, nguồn tài nguyên năng lượng gió và mặt trời cực kỳ phong phú tại đại lục giúp cung cấp nguồn điện xanh dồi dào, đáp ứng đúng các tiêu chuẩn tiêu thụ năng lượng khắt khe của các siêu mô hình AI. Ulanqab còn nằm trong lưới điện Tây Nội Mông – một hệ thống điện độc lập giúp duy trì mức chi phí điện năng cực kỳ cạnh tranh so với mặt bằng chung cả nước. Khoảng cách địa lý cũng vừa đủ gần với thủ đô cho phép xây dựng đường cáp quang chuyên dụng với độ trễ vòng lặp chỉ khoảng 4,2 miligiây, giúp các tập đoàn công nghệ đặt trụ sở tại Bắc Kinh vận hành hạ tầng tính toán tại Nội Mông gần như tức thì.
Hiện tại, công suất tính toán của Ulanqab đã chiếm khoảng 8,7% tổng năng lực tính toán toàn quốc của Trung Quốc và dự kiến sẽ sớm vượt mốc 200.000 PETAFLOPS. Hàng loạt tên tuổi lớn trong và ngoài nước đã nhanh chóng triển khai các siêu dự án nhằm chiếm lĩnh hạ tầng chiến lược này.
DeepSeek hiện đang lên kế hoạch xây dựng một khuôn viên dữ liệu với công suất dự kiến đạt ít nhất 1 GW nhằm phục vụ việc huấn luyện các đại mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới. Trong khi đó, các ông lớn như Huawei và Alibaba vẫn liên tục mở rộng quy mô các trung tâm dữ liệu hiện hữu để củng cố hạ tầng đám mây và xử lý dữ liệu.
Đáng chú ý, Apple cũng duy trì hạ tầng dữ liệu tại đây, minh chứng rằng Ulanqab không chỉ thu hút các lab AI nội địa mà còn là địa điểm lý tưởng để các tập đoàn đa quốc gia tuân thủ quy định lưu trữ dữ liệu bản địa. Cùng với đó, dự án Galaxy Campus của Envision được thiết kế với khả năng nâng công suất lên trên 2 GW, hướng tới sức chứa hàng trăm nghìn chip gia tốc AI.
Bài toán chiến lược và mục tiêu công nghệ năm 2030
Bắc Kinh đã đặt ra mục tiêu đưa ứng dụng AI phủ sóng tới 90% các ngành công nghiệp và đời sống xã hội vào năm 2030. Trong bối cảnh phương Tây siết chặt các quy định kiểm soát xuất khẩu vi mạch tiên tiến, chiến lược của Trung Quốc là tận dụng tối đa lợi thế về quy mô đất đai, hạ tầng năng lượng giá rẻ và sự tối ưu hóa phần mềm để bù đắp khoảng trống phần cứng.
Cuộc đại chuyển mình tại Ulanqab đã và đang âm thầm tái định hình sinh kế của những người dân sống bên lề các đại công trường điện toán.
Cách những dãy nhà chứa máy chủ khổng lồ không xa, ông Hu (50 tuổi) lặng lẽ chăn giữ đàn cừu khoảng 40 con trên mảnh đất mà trong ký ức của ông từng là những đồng cỏ chăn thả bạt ngàn. Sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu đã dần lấn chiếm không gian xung quanh, khiến khoảng trống dành cho đàn gia súc của ông ngày càng bị thu hẹp.
"Trước đây, tất cả đều là đồng cỏ rộng lớn, chúng tôi cứ thế thả cừu ra gặm cỏ. Giờ thì bãi cỏ cho chúng ăn ngày càng ít lại," ông Hu bộc bạch.
Cùng lúc đó, nhiều người thân trong gia đình ông đã tìm được việc làm và cải thiện thu nhập nhờ làn sóng xây dựng hạ tầng đang diễn ra rầm rộ.
Đứng giữa sự thu hẹp của đồng cỏ truyền thống và sự mọc lên của đế chế AI, ông Hu trầm ngâm nhìn nhận sự thay đổi như một quy luật tất yếu của thời đại: "Mọi thứ đang đổi thay, và đó là một phần của sự phát triển. Nhìn chung, cuộc sống cũng đã tốt hơn theo nhiều cách khác."/
Thiên Minh
