Theo trang tin 36Kr, thị trường robot hình người tại Trung Quốc đang chứng kiến nghịch lý lớn, đó là dòng vốn đầu tư tăng tốc, hàng loạt doanh nghiệp được định giá hàng chục tỷ NDT, nhưng phần lớn robot vẫn chưa bước vào nhà máy để tạo ra giá trị kinh tế thực tế.
Khi thị trường chứng khoán bắt đầu điều chỉnh và nhà đầu tư chuyển từ tâm lý sợ bỏ lỡ sang yêu cầu chứng minh hiệu quả kinh doanh, cuộc đua robot hình người đang đứng trước phép thử quan trọng nhất, đó là thương mại hóa.
Năm 2026, có lẽ khó tìm được một lĩnh vực công nghệ nào tại Trung Quốc mang màu sắc kỳ ảo hơn robot hình người.
Tuy nhiên, phía sau bức tranh đầu tư sôi động là thực tế hoàn toàn khác. Trong khi các doanh nghiệp liên tục gọi vốn, mở rộng định giá và chuẩn bị niêm yết, số lượng robot thực sự được triển khai trong nhà máy vẫn còn hạn chế.
Theo những dữ liệu được tổng hợp, robot hình người tại Trung Quốc đang đứng giữa hai thái cực, đó là kỳ vọng công nghệ và khả năng thương mại hóa. Khoảng cách giữa chúng đang trở thành vấn đề không thể bỏ qua.
Định giá hàng chục tỷ NDT: Khi dòng vốn chạy nhanh hơn doanh thu
Chỉ trong vòng một năm, số lượng doanh nghiệp robot hình người có mức định giá vượt 10 tỷ NDT đã tăng từ 3 lên 22 công ty. Tốc độ mở rộng định giá cho thấy sức nóng đặc biệt của lĩnh vực này, đồng thời phản ánh kỳ vọng lớn của thị trường đối với tương lai robot và trí tuệ nhân tạo.
Theo dữ liệu được phân tích, doanh số robot hình người trên toàn cầu trong một năm vào khoảng 20.000-22.000 chiếc. Nếu lấy tổng doanh số 22.000 chiếc làm cơ sở và chia đều cho 22 doanh nghiệp có mức định giá hàng chục tỷ NDT, mỗi công ty chỉ bán được trung bình chưa tới 1.000 robot mỗi năm.
Đây không phải phép đo trực tiếp giá trị kinh tế của từng cỗ máy, bởi định giá doanh nghiệp còn phản ánh kỳ vọng tăng trưởng và tiềm năng công nghệ trong tương lai.
Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa quy mô tiêu thụ hiện tại và mức định giá cho thấy thị trường đang đặt cược rất lớn vào những gì robot hình người có thể đạt được, thay vì những gì chúng đã chứng minh được.
Trong ngành sản xuất phần cứng, nơi sản lượng, chi phí và khả năng tiêu thụ đóng vai trò quan trọng, khoảng cách này đặt ra câu hỏi về cơ sở của các mức định giá.
Kỳ vọng về một bước ngoặt công nghệ khiến dòng vốn nhanh chóng tập trung vào những doanh nghiệp có khả năng phát triển robot hình người. Khi các thương vụ gọi vốn liên tiếp tạo ra những mốc định giá mới, kỳ vọng của thị trường tiếp tục được đẩy lên.
Trong vòng xoáy đó, những sản phẩm vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm hoặc thương mại hóa ban đầu cũng có thể nhanh chóng được định giá như những doanh nghiệp đã hình thành mô hình kinh doanh quy mô lớn.
Điều đáng chú ý là dòng tiền đầu tư và năng lực tạo ra doanh thu không nhất thiết tăng trưởng cùng tốc độ. Vốn có thể được huy động dựa trên triển vọng dài hạn, nhưng một doanh nghiệp sản xuất robot vẫn phải đối mặt với những bài toán cụ thể về độ tin cậy, chi phí vận hành, hiệu suất và nhu cầu khách hàng.
Chính sự khác biệt giữa kỳ vọng của thị trường vốn và tình hình kinh doanh thực tế đang khiến đường đua robot hình người trở nên khó đoán.
Gần 80% robot chưa vào nhà máy: Phép thử thương mại hóa ngày càng rõ rệt
Nếu định giá phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư, cơ cấu ứng dụng robot lại cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế.
Theo số liệu được bài viết dẫn lại, toàn cầu bán ra khoảng 20.000 robot hình người trong một năm. Trong số đó, khoảng 80% robot hoạt động ngoài các môi trường sản xuất công nghiệp, chủ yếu xuất hiện tại những sân khấu biểu diễn thương mại, phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục và thu thập dữ liệu.
Chưa đầy 20% số robot được bán ra thực sự bước vào dây chuyền sản xuất trong nhà máy hoặc hoạt động trong lĩnh vực kho vận, hậu cần.
Nói cách khác, phần lớn robot hiện nay chưa đảm nhiệm những công việc có thể trực tiếp thay thế hoặc hỗ trợ lao động trong môi trường sản xuất và logistics. Chúng vẫn chủ yếu phục vụ trình diễn, nghiên cứu hoặc các hoạt động tạo dữ liệu để tiếp tục hoàn thiện công nghệ.
Sự khác biệt này có ý nghĩa quan trọng đối với triển vọng thương mại hóa. Một robot có thể thực hiện động tác phức tạp trên sân khấu chưa đồng nghĩa với việc nó có thể vận hành ổn định trong nhà máy, nơi công việc đòi hỏi độ chính xác, tính liên tục và khả năng xử lý các tình huống phát sinh.
Trong môi trường công nghiệp, giá trị của robot không chỉ nằm ở khả năng thực hiện một thao tác đơn lẻ, mà còn ở việc hoàn thành công việc một cách ổn định, đáp ứng yêu cầu vận hành và tạo ra hiệu quả kinh tế cho khách hàng.
Bởi vậy, khoảng cách giữa robot trình diễn và robot sản xuất không đơn thuần là khác biệt về địa điểm hoạt động. Đó còn là khoảng cách giữa năng lực công nghệ được thể hiện trong điều kiện thử nghiệm và khả năng vận hành trong môi trường thực tế.
Nghịch lý càng thể hiện rõ khi nhìn vào hạ tầng huấn luyện robot. Trung Quốc đã xây dựng hơn 70 sân huấn luyện robot, trong khi 46 sân khác vẫn đang được triển khai. Tuy nhiên, nhóm khách hàng lớn nhất của robot lại chính là các cơ quan phục vụ hoạt động thu thập dữ liệu.
Dù vậy, tỷ lệ thu thập dữ liệu hiệu quả trung bình của toàn ngành chỉ ở mức mười mấy phần trăm.
Điều này cho thấy việc xây dựng hạ tầng và mở rộng quy mô huấn luyện chưa tự động chuyển hóa thành dữ liệu chất lượng cao hoặc hiệu quả ứng dụng tương xứng. Khi dữ liệu là đầu vào quan trọng cho quá trình phát triển robot, hiệu suất thu thập thấp cũng đặt ra bài toán về chi phí và tốc độ hoàn thiện công nghệ.
Trong khi đó, những đơn hàng công nghiệp có khả năng tạo ra doanh thu thường xuyên vẫn chưa tương xứng với quy mô kỳ vọng trên thị trường vốn.
Tại Trung Quốc, một robot hình người được đưa lên sân khấu để trình diễn là hoàn toàn có thể, nhưng đưa robot vào xưởng sản xuất và để nó thực hiện công việc thực tế lại là câu chuyện khác. Đó chính là điểm nghẽn mà ngành robot hình người cần giải quyết.
Thị trường vốn đổi chiều, doanh nghiệp phải chứng minh hiệu quả kinh doanh
Nếu trước đây, nỗi lo bỏ lỡ cơ hội khiến nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận những mức định giá cao, thì hiện nay, mối quan tâm đang chuyển sang nguy cơ mắc kẹt với khoản đầu tư không thể hiện thực hóa thành lợi nhuận.
Vấn đề nằm ở sự chênh lệch giữa hai thị trường. Khi mức định giá cao trong các vòng gọi vốn tư nhân không thể chuyển đổi thành giá trị tương ứng trên thị trường chứng khoán, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc huy động nguồn vốn tiếp theo.
Đối với những công ty vẫn phụ thuộc vào vốn bên ngoài để phát triển công nghệ, mở rộng sản xuất và hoàn thiện sản phẩm, sự gián đoạn dòng vốn có thể tạo ra áp lực đáng kể.
Câu cửa miệng của giới đầu tư vì thế cũng thay đổi. Thay cho tâm lý sợ bỏ lỡ, yêu cầu được nhắc đến ngày càng nhiều là: “Hãy xem xét kết quả kinh doanh trước đã”.
Điều này không đồng nghĩa với việc triển vọng công nghệ robot hình người đã chấm dứt. Tuy nhiên, khi thị trường bước vào giai đoạn điều chỉnh, khả năng chứng minh giá trị kinh tế sẽ ngày càng có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp.
Những công ty có thể duy trì hoạt động trong giai đoạn tới sẽ phải giải quyết đồng thời bài toán công nghệ và thương mại hóa. Thay vì chỉ theo đuổi hình dáng giống con người hay những màn trình diễn thu hút sự chú ý, doanh nghiệp cần tập trung vào các kịch bản cụ thể, nơi robot có thể hoàn thiện quy trình ứng dụng và tạo ra giá trị thực tế.
Tác nghiệp trong môi trường nguy hiểm và logistics chuyên biệt là những ví dụ được bài viết đề cập. Đây là các lĩnh vực mà nhu cầu ứng dụng có thể được xác định thông qua những nhiệm vụ cụ thể, thay vì chỉ dựa vào kỳ vọng chung về tương lai robot.
Cuộc đua robot hình người vì thế đang bước vào giai đoạn mà sự nhiệt huyết của thị trường vốn và bong bóng định giá có thể cùng tồn tại. Công nghệ vẫn thu hút sự quan tâm lớn, nhưng quy mô đầu tư không thể thay thế cho kết quả kinh doanh.
Sau những vòng gọi vốn hàng chục tỷ NDT và làn sóng chuẩn bị IPO, phép thử quyết định vẫn nằm ở những nhà máy, kho vận và khách hàng thực tế: robot có thể làm được việc gì, vận hành hiệu quả đến đâu và liệu có đủ khả năng tạo ra doanh thu để duy trì hoạt động kinh doanh hay không.
* Nguồn: Trang tin 36Kr
Vũ Hoàng
