Thời gian gần đây, trên mạng xã hội chia sẻ công thức pha nước chanh tỏi “thần thánh” được cho là "diệt được khối u". Theo lập luận thì chanh có Citrus pectin, tỏi có Allicin "gây ức chế tê liệt u mạnh mẽ, đặc biệt là u vú”. Vậy thực hư điều này thế nào?
Theo TS Nguyễn Hồng Vũ, đang công tác tại Viện Nghiên cứu ung thư quốc gia City of Hope (California, Mỹ), đây là thông tin thiếu cơ sở khoa học, có thể khiến người bệnh hiểu sai, trì hoãn điều trị và đối mặt với nhiều nguy cơ cho sức khỏe.
Không ít bài đăng trên mạng xã hội đang chia sẻ công thức gồm chanh, nước và tỏi (đen hoặc trắng) với lời quảng cáo có thể giúp "tiêu u, tăng sức đề kháng, hỗ trợ điều trị ung thư". Vì nguyên liệu đều là thực phẩm quen thuộc, dễ kiếm và chi phí thấp nên nhiều người tin tưởng, đặc biệt là những bệnh nhân đang tìm kiếm các phương pháp điều trị thay thế.
“Tuy nhiên, điều cần phân biệt rõ là giữa một loại thực phẩm có chứa các hoạt chất sinh học và một phương pháp điều trị đã được khoa học chứng minh hiệu quả là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau”, TS Vũ chia sẻ.
Chanh và tỏi có chứa hoạt chất chống ung thư nhưng chưa thể kết luận "tiêu u"
TS Nguyễn Hồng Vũ cho biết, nếu đặt câu hỏi liệu chanh và tỏi có chứa các hoạt chất có khả năng chống ung thư hay không thì câu trả lời là "có".
Trong đó, chanh chứa pectin, flavonoid và vitamin C, còn tỏi chứa allicin cùng nhiều hợp chất sulfur hữu cơ. Hàng trăm nghiên cứu trên tế bào nuôi cấy và động vật thí nghiệm cho thấy những hoạt chất này có thể:
- Ức chế sự tăng sinh của một số dòng tế bào ung thư.
- Thúc đẩy quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis).
- Giảm viêm và stress oxy hóa.
- Hạn chế khả năng xâm lấn và di căn trong một số mô hình thực nghiệm.
Tuy nhiên, TS Vũ bày tỏ quan điểm: “Từ những kết quả nghiên cứu này để đi đến kết luận rằng uống nước chanh và tỏi có thể làm khối u biến mất là một khoảng cách rất lớn”.
TS Vũ ví von việc sử dụng công thức chanh - tỏi để điều trị ung thư cũng giống như "dùng chân không để nhảy từ bờ bên này sang bờ bên kia sông" - điều gần như không thể xảy ra trong thực tế.
Khoảng cách rất lớn giữa phòng thí nghiệm và cơ thể người
Theo TS Nguyễn Hồng Vũ, nguyên nhân đầu tiên nằm ở nồng độ hoạt chất. Trong các nghiên cứu tiền lâm sàng, tế bào ung thư được tiếp xúc trực tiếp với hoạt chất ở nồng độ khá cao trong môi trường nuôi cấy.
Trong khi đó, khi con người ăn hoặc uống thực phẩm, các hoạt chất phải trải qua hàng loạt quá trình như tiêu hóa, phân hủy bởi axit dạ dày và enzyme, chuyển hóa qua gan trước khi một phần rất nhỏ đi vào máu. Lượng hoạt chất thực sự đến được khối u còn thấp hơn rất nhiều.
Điều này khiến nồng độ allicin hay pectin trong cơ thể sau khi uống nước chanh và tỏi thấp hơn rất nhiều so với mức được sử dụng trong các nghiên cứu cho thấy tác dụng chống ung thư.
Đó cũng là lý do không ít hoạt chất có kết quả rất hứa hẹn trong phòng thí nghiệm nhưng cuối cùng không thể phát triển thành thuốc điều trị ung thư.
Một điểm quan trọng khác được TS Nguyễn Hồng Vũ nhấn mạnh là cho đến nay chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh rằng hỗn hợp chanh và tỏi có thể: Làm khối u nhỏ lại; Giúp bệnh nhân ung thư sống lâu hơn; Thay thế hóa trị, xạ trị, phẫu thuật hoặc các liệu pháp miễn dịch.
TS Nguyễn Hồng Vũ cũng lưu ý, nhiều người có quan niệm thực phẩm tự nhiên thì sử dụng càng nhiều càng tốt. Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn đúng.
Việc uống nhiều nước chanh có thể gây kích ứng dạ dày, làm trào ngược axit và mòn men răng.
Trong khi đó, tỏi sử dụng với liều cao có thể gây đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy. Đặc biệt, tỏi còn có tác dụng chống kết tập tiểu cầu, làm tăng nguy cơ chảy máu ở những người đang dùng thuốc chống đông.
Đối với bệnh nhân ung thư vốn đã suy dinh dưỡng hoặc có tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, việc sử dụng lượng lớn chanh và tỏi sống có thể khiến cơ thể càng khó dung nạp hơn.
Vì vậy, việc sử dụng kéo dài với mục đích điều trị bệnh cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
"Tăng sức đề kháng" là khái niệm dễ bị lạm dụng
Theo TS Nguyễn Hồng Vũ, cụm từ "tăng sức đề kháng" thường được nhiều quảng cáo sử dụng nhưng rất ít khi giải thích bằng cơ sở khoa học.
TS Vũ cho rằng, hệ miễn dịch của con người là một mạng lưới vô cùng phức tạp và hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc uống nước chanh tỏi mỗi ngày có thể giúp hệ miễn dịch của người khỏe mạnh lên một cách đáng kể.
Thay vào đó, một hệ miễn dịch khỏe mạnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc, tập luyện thường xuyên, kiểm soát căng thẳng, tiêm chủng đầy đủ và điều trị tốt các bệnh lý nền.
Theo TS Nguyễn Hồng Vũ, chanh và tỏi vẫn là những thực phẩm tốt cho sức khỏe, chứa nhiều hợp chất sinh học có tiềm năng chống ung thư trong các nghiên cứu tiền lâm sàng.
Tuy nhiên, đến nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào chứng minh công thức chanh và tỏi có thể "tiêu u" ở người bệnh.
Việc sử dụng hỗn hợp này chỉ nên được xem là một lựa chọn bổ sung trong chế độ dinh dưỡng nếu cơ thể dung nạp tốt, tuyệt đối không nên coi đây là phương pháp điều trị ung thư hoặc vì tin vào những lời quảng cáo trên mạng mà trì hoãn các phương pháp điều trị đã được y học chứng minh hiệu quả.
"Trong y học, điều quan trọng không phải là một chất có thể tiêu diệt tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm hay không, mà là liệu nó có thực sự giúp bệnh nhân sống lâu hơn và khỏe mạnh hơn trong thực tế hay không", TS Nguyễn Hồng Vũ nhấn mạnh.
Ngọc Minh
