Trong cuộc đua AI mà các công ty đang tìm mọi cách để rút ngắn khoảng cách với đối thủ, ByteDance lại chọn đi theo hướng ngược lại. Công ty mẹ TikTok cấm nhân viên sử dụng các mô hình AI tiên tiến của Mỹ làm “đường tắt” để cải thiện AI của mình, ngay cả khi điều đó có thể khiến hãng tạm thời tụt lại phía sau các đối thủ Trung Quốc.
Theo The Information được tài liệu dẫn lại, nhà sáng lập ByteDance Zhang Yiming đã đưa ra quan điểm này trong một cuộc họp toàn thể của đội Seed, bộ phận phụ trách phát triển AI của công ty. Ông Zhang cho rằng ByteDance không nên coi việc distill các mô hình tiên tiến khác là con đường tắt để nâng cao năng lực.
“Chúng ta nên sẵn sàng hy sinh một số lợi ích ngắn hạn cho những mục tiêu dài hạn”, nhà sáng lập ByteDance cho biết trong cuộc họp.
Kỹ thuật Distillation, hay “chưng cất mô hình”, không đơn giản là sao chép nguyên một AI. Nhà phát triển có thể sử dụng lượng lớn đầu ra của một mô hình mạnh hơn làm dữ liệu huấn luyện, qua đó giúp mô hình của mình học được một phần năng lực của hệ thống đi trước. Trong cuộc đua AI tốn kém hiện nay, phương pháp này có thể giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và tài nguyên tính toán.
Nhưng kỹ thuật đó cũng đang trở thành một vấn đề nhạy cảm giữa Mỹ và Trung Quốc. Anthropic gần đây đã cáo buộc nhiều công ty AI Trung Quốc thực hiện lượng lớn truy vấn tới Claude nhằm distill năng lực của mô hình này. Những cái tên được tài liệu đề cập gồm DeepSeek, Moonshot AI, MiniMax, Alibaba và Zhipu.
ByteDance đáng chú ý lại không nằm trong danh sách những công ty bị Anthropic công khai cáo buộc. Điều đó có nghĩa công ty mẹ TikTok đang chủ động dựng hàng rào trước khi vấn đề xảy ra, dù phải chấp nhận cái giá là AI của mình có thể tiến chậm hơn đối thủ trong ngắn hạn.
Một lý do quan trọng nằm ở tài sản có giá trị đặc biệt đối với ByteDance: TikTok.
Ứng dụng video ngắn này đã trải qua nhiều năm nằm dưới sự giám sát của Washington. Theo tài liệu, ByteDance lo ngại việc sử dụng các mô hình AI Mỹ để distill năng lực ở quy mô lớn có thể dẫn tới phản ứng bất lợi từ phía Mỹ và cuối cùng gây thêm rủi ro cho TikTok.
Nỗi lo này không hoàn toàn xa vời trong bối cảnh vấn đề distillation đã bắt đầu vượt khỏi phạm vi tranh luận kỹ thuật. Sau khi Moonshot AI tung Kimi K3, Anthropic và một số thành viên chính quyền Trump đã cáo buộc công ty Trung Quốc distill mô hình từ Anthropic. Một quan chức Mỹ còn đưa ra cáo buộc liên quan tới cách Moonshot tiếp cận GPU Nvidia GB300.
Alibaba cũng được cho là có động thái phòng ngừa. Theo tài liệu, công ty đã thu hồi quyền truy cập Claude của nhân viên nhằm giảm nguy cơ xuất hiện những nghi ngờ rằng mô hình Qwen được phát triển bằng cách distill AI của Anthropic.
Với ByteDance, một cáo buộc tương tự có thể tạo ra vấn đề lớn hơn nhiều bởi hãng còn sở hữu TikTok. Một tranh cãi xoay quanh nguồn gốc năng lực AI có nguy cơ trở thành thêm một lý do để Washington gia tăng sức ép lên ứng dụng vốn đã là tâm điểm của căng thẳng Mỹ - Trung trong nhiều năm.
Đáng chú ý, ByteDance đưa ra lựa chọn này trong lúc bản thân hãng đang có vị thế đáng kể trong cuộc đua AI Trung Quốc. Seedance đã đưa công ty trở thành một cái tên nổi bật trong lĩnh vực tạo video bằng AI, trong khi Doubao có hơn 300 triệu người dùng hoạt động hàng tháng theo tài liệu.
Điều đó khiến quyết định của Zhang Yiming trở nên khác thường. ByteDance có động lực rất lớn để tiếp tục cải thiện mô hình nhanh nhất có thể, nhưng lại chủ động từ bỏ một phương pháp có khả năng giúp rút ngắn khoảng cách nếu phương pháp đó tạo ra rủi ro lớn hơn về dài hạn.
Câu chuyện cũng cho thấy cuộc cạnh tranh AI Mỹ - Trung đang mở rộng khỏi những con chip Nvidia. Khi các mô hình frontier trở thành tài sản chiến lược, cách một AI có được năng lực của mình cũng bắt đầu trở thành vấn đề nhạy cảm. Cuộc cạnh tranh không còn chỉ xoay quanh ai sở hữu nhiều GPU hơn, mà còn là liệu một mô hình có đang học từ đầu ra của những hệ thống tiên tiến thuộc đối thủ hay không.
Với ByteDance, phép tính cuối cùng vì thế không chỉ nằm ở việc AI của hãng đứng trước hay sau DeepSeek, Alibaba hoặc những đối thủ khác. Sau nhiều năm chứng kiến TikTok chịu sức ép tại Mỹ, công ty đang chấp nhận để AI tiến chậm hơn thay vì sử dụng một “đường tắt” có thể tạo thêm rủi ro cho một trong những tài sản quan trọng nhất của mình.
Nguyễn Hải
