Không phải ô tô biết bay, mà là hệ thống hai trong một
Xpeng - hãng xe điện Trung Quốc thường được xem là đối thủ của Tesla - đang có kế hoạch mở rộng sang lĩnh vực hàng không đô thị. Theo ông Brian Gu, Chủ tịch Xpeng, công ty dự kiến sản xuất và giao hàng loạt "ô tô bay" từ năm 2027, thậm chí lô đầu tiên có thể được bàn giao ngay cuối năm 2026.
Tuy nhiên, cái tên "ô tô bay" ở đây không có nghĩa là một chiếc ô tô tự cất cánh lên trời. Land Aircraft Carrier thực chất là hệ thống gồm hai phần: một xe điện sáu bánh đóng vai trò "xe mẹ" và một máy bay cất hạ cánh thẳng đứng chạy điện (eVTOL) có sức chứa hai người, được gấp gọn và vận chuyển trong khoang sau của xe. Sản phẩm này do Xpeng AeroHT - thương hiệu con của Xpeng, hoạt động từ năm 2013 - phát triển, hiện mang tên quốc tế là Aridge. Mẫu xe đã được trưng bày tại triển lãm CES 2025.
Hơn 7.000 đơn hàng, nhưng lịch trình liên tục bị dời
Được biết, Xpeng đã nhận được hơn 7.000 đơn đặt hàng cho Land Aircraft Carrier, phần lớn đến từ thị trường Trung Quốc, trong đó có đơn hàng lớn 600 chiếc từ khu vực Trung Đông. Về mặt kỹ thuật, công ty cũng có những bước tiến đáng ghi nhận: phần eVTOL đã đạt chứng nhận loại (type certification) từ Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc (CAAC) vào tháng 3/2024, nhà máy tại Quảng Châu với công suất 10.000 chiếc mỗi năm đã hoàn thành và bắt đầu lắp ráp thử nghiệm từ tháng 11/2025. Tính đến nay, Xpeng AeroHT cho biết đã thực hiện gần 20.000 lần bay thử.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là mốc thời gian giao hàng đã bị lùi nhiều lần. Ban đầu, công ty công bố kế hoạch sản xuất hàng loạt vào quý 4/2025 và giao xe trong năm 2026. Sau đó, mốc sản xuất được đẩy sang năm 2026, rồi giờ đây lại là 2027. Mỗi lần công bố, thời hạn lại thêm một bước xa hơn so với lời hứa trước đó.
Quan trọng hơn, dù đã có chứng nhận loại, Xpeng AeroHT vẫn chưa được cấp hai giấy phép then chốt: chứng nhận sản xuất (production certificate) và chứng nhận đủ điều kiện bay cho phiên bản thương mại (airworthiness certificate). Thiếu hai giấy phép này, công ty không thể sản xuất hàng loạt hay giao sản phẩm cho khách hàng. Vì cơ quan hàng không xếp eVTOL vào danh mục máy bay chứ không phải ô tô, quy trình phê duyệt vốn chậm và khắt khe hơn rất nhiều so với ngành ô tô truyền thống.
Về tài chính, Xpeng AeroHT đã huy động được khoảng 250 triệu USD trong vòng gọi vốn Series B. Con số này nghe có vẻ lớn, nhưng nếu so sánh với các đối thủ trong ngành eVTOL như Joby Aviation hay Archer Aviation - mỗi hãng đã gọi được khoảng 3 tỷ USD - thì nguồn lực của Xpeng AeroHT vẫn còn khá khiêm tốn cho tham vọng sản xuất quy mô lớn.
Tham vọng quốc tế và những hoài nghi
Nếu được cấp phép tại Trung Quốc, khả năng Land Aircraft Carrier xuất hiện ở các thị trường khác là hoàn toàn có cơ sở. Xpeng hiện đã có mặt tại khoảng 60 quốc gia và 15% doanh thu đến từ thị trường nước ngoài. Ông Brian Gu cho biết mục tiêu trong 5 đến 10 năm tới là đưa tỷ trọng doanh thu quốc tế lên trên 50%. Với mối hợp tác hiện có cùng Volkswagen, thị trường Đức nhiều khả năng cũng nằm trong tầm ngắm. Tất nhiên, mỗi quốc gia sẽ có quy trình cấp phép hàng không riêng, nghĩa là thêm nhiều rào cản pháp lý nữa cần vượt qua.
Trên các diễn đàn như Reddit, phản ứng của cộng đồng mạng phần lớn mang tính hoài nghi. Nhiều người đặt câu hỏi về mức độ an toàn và tính thực tế khi sử dụng hằng ngày, thậm chí đùa rằng những kiểu lái xe thiếu ý thức trên đường bộ giờ sẽ "bay" lên trời. Một số ý kiến cho rằng đây là bước đi sớm hướng tới một công nghệ đáng kỳ vọng trong dài hạn, nhưng mốc thời gian Xpeng đưa ra được xem là quá tham vọng.
Nhìn tổng thể, Xpeng không phải công ty vẽ vời trên giấy - họ có sản phẩm thật, đã bay thử thành công và đang xây nhà máy. Nhưng khoảng cách từ bay thử đến giao hàng thương mại vẫn còn rất xa, và lịch sử liên tục lùi deadline cho thấy mốc 2027 cũng chưa chắc là con số cuối cùng.
Phạm Hoàng
