Mới đây, các bác sĩ khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Hữu Nghị (Hà Nội) đã mổ thành công cho một bệnh nhân cao tuổi bị phình động mạch chủ bụng rất lớn doạ vỡ kèm theo u ở đại trực tràng, tiên lượng nặng, nguy cơ tử vong rất cao. Các bác sĩ đã tiến hành mổ cấp cứu thay đoạn động mạch chủ bụng - động mạch chậu 2 bên kèm theo cắt khối u ở đại trực tràng cứu sống tính mạng bệnh nhân.
Bệnh nhân Dương Văn B (81 tuổi, tại Hoàng Mai, Hà Nội), có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, phồng động mạch chủ bụng có chỉ định can thiệp đặt stent graft nhưng bệnh nhân chưa đồng ý.
Lần này vào viện vì đau bụng nhiều quanh rốn và vùng hạ vị. Khám có khối u lớn bất thường chiếm gần nửa bụng bên phải, đập theo nhịp tim.
Chụp cắt lớp vi tính phát hiện khối phình rất lớn động mạch chủ bụng dưới thận đường kính gần 9cm trên đoạn dài đến tận động mạch chậu gốc hai bên và có dấu hiệu vỡ, kèm theo thấy dày thành đại tràng sigma trực tràng thâm nhiễm ra xung quanh vào động mạch chậu hai bên.
Hình ảnh khối phồng động mạch chủ lớn doạ vỡ trên Chụp CLVT (trái) và hình ảnh mạch máu nhân tạo được thay vào chỗ đoạn mạch phình cắt bỏ. Ảnh: BVCC
Bệnh nhân được chẩn đoán xác định phình lớn động mạch chủ bụng đoạn dưới thận doạ vỡ, kèm theo nghi ngờ u đại trực tràng. Sau khi hội chẩn liên khoa Tim mạch can thiệp, Ngoại tổng hợp, Gây mê hồi sức, bệnh nhân được chỉ định mổ cấp cứu.
Cuộc phẫu thuật kéo dài gần 5h, các bác sĩ đã thực hiện ghép đoạn động mạch chủ bụng động mạch chậu hai bên bằng đoạn mạch nhân tạo; cắt đoạn đại trực tràng có u và nối ngay. Sau mổ tình trạng huyết động ổn định, các chỉ số xét nghiệm máu trong giới hạn bình thường, trung tiện sau 3 ngày. Sau 11 ngày bệnh nhân đã đi lại và ăn uống bình thường, động mạch ghép lưu thông tốt, không có dấu hiệu thiếu máu chi dưới, bệnh nhân đi đại tiện bình thường, kết quả giải phẫu bệnh là ung thư đại tràng.
Theo Bs Hoàng Việt Dũng, trưởng khoa ngoại tổng hợp, người mổ trực tiếp cho bệnh nhân: Phình động mạch chủ bụng là tổn thương vô cùng phức tạp bởi tổn thương liên quan đến nhiều mạch máu nuôi tạng, huyết khối túi phồng có thể gây tắc mạch, thiếu máu chi, khi túi phồng vỡ gây sốc mất máu, suy đa tạng... tỷ lệ tử vong cao.
"Hơn nữa, sự xuất hiện đồng thời của phình động mạch chủ bụng và ung thư đại trực tràng là rất hiếm (khoảng 0,2% - 2%), nhưng lại đặt ra một thách thức lớn cho các bác sĩ phẫu thuật khi quyết định thực hiện từng phẫu thuật hay cả hai phẫu thuật cùng một lúc, vì đây đều là hai phẫu thuật lớn, trong đó phẫu thuật động mạch chủ đòi hỏi vô trùng tuyệt đối. Trên bệnh nhân này, khi mổ ra thấy: khối phồng động mạch chủ rất lớn, đã nứt vỡ và được đại tràng ngang và ruột non bọc lại gây dính toàn bộ phía trên và bên phải. Đồng thời, có một khối u rất to ở đại tràng sigma - trực tràng, thâm nhiễm xung quanh, dính vào động mạch chậu hai bên", BS Dũng cho hay.
Hình ảnh ê kíp thực hiện phẫu thuật. Ảnh: BVCC
Sau khi đánh giá tình trạng của bệnh nhân cùng với kinh nghiệm của bản thân, nên đã quyết định mổ đồng thời thay đoạn động mạch chủ bụng bằng mạch nhân tạo trước, khâu che phủ phúc mạc sau đó tiến hành cắt đoạn đại tràng có u và nối ngay.
Cũng theo bác sĩ Dũng, đây là một ca phẫu thuật phức tạp đòi hỏi đội ngũ y bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cũng như cần sự phối hợp tốt giữa các chuyên khoa ngoại, gây mê và hồi sức.
Nguyên nhân gây phình động mạch
Phình động mạch chủ bụng là bệnh thường gặp ở người cao tuổi, thường có tiền sử hút thuốc lá, đi kèm cao huyết áp, xơ vữa động mạch, đái tháo đường…trong khi ung thư đại trực tràng hay gặp ở tuổi trung niên và ngày càng trẻ hoá, có yếu tố liên quan về di truyền, đa polyp đại tràng, tiền sử viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, chế độ ăn uống…Vì vậy, đối với những người có nguy cơ cần đi khám bệnh định kỳ bằng siêu âm ổ bụng và nội soi đại trực tràng, sinh thiết và cần tư vấn của các bác sĩ chuyên khoa.
Với các trường hợp phình động mạch chủ bụng cần theo dõi kích thước khối phồng, kiểm soát huyết áp và mức cholesterol trong máu; điều trị các bệnh đi kèm như tiểu đường, không hút thuốc lá, chế độ ăn uống lành mạnh như rau, trái cây, hạn chế thực phẩm nhiều chất béo, muối, đường. Can thiệp chủ động bằng đặt stent graft hoặc phẫu thuật khi kích thước khối phồng trên 5cm, tốc độ phình to nhanh (trên 0.5cm trong vòng 6 tháng). Nếu thấy đau bụng, đau lưng…cần đến bệnh viện ngay để được chẩn đoán và can thiệp sớm.
