Phòng lưu trữ bằng chứng của sở cảnh sát Detroit vốn là nơi yên tĩnh tuyệt đối. Không có người ra vào, không có tín hiệu mạng lọt vào, không có bất kỳ tác động nào từ thế giới bên ngoài. Những chiếc iPhone bị tịch thu nằm im trong két, chờ ngày được đưa ra làm bằng chứng trước tòa.
ột buổi sáng tháng 11 năm 2024, các điều tra viên mở cửa két và nhận ra điều gì đó không ổn: hàng loạt thiết bị đã tự khởi động lại trong đêm. Không có lý do. Không có lời giải thích. Và không ai chạm vào chúng.
Với lực lượng pháp y kỹ thuật số, khoảnh khắc đó đồng nghĩa với thảm họa. Một chiếc iPhone sau khi khởi động lại sẽ chuyển về trạng thái Before First Unlock, tức là trước lần mở khóa đầu tiên. Ở trạng thái này, các khóa mã hóa chưa được nạp vào bộ nhớ, toàn bộ dữ liệu người dùng nằm sau một lớp tường bảo vệ mà ngay cả các công cụ pháp y chuyên dụng đắt tiền nhất cũng gần như bó tay.
Cơ quan thực thi pháp luật Mỹ phải trả hàng chục nghìn USD cho những công cụ như Cellebrite hay GrayKey chính là để khai thác dữ liệu từ iPhone đang ở trạng thái ngược lại, khi máy đã được mở khóa ít nhất một lần từ khi bật. Chỉ một lần khởi động lại ngoài ý muốn là đủ để xóa sạch lợi thế đó.
Điều khiến các điều tra viên Detroit thực sự mất ngủ là hiện tượng này xảy ra ngay cả với những chiếc máy đang ở chế độ máy bay, thậm chí với một chiếc đang được cất trong hộp Faraday, loại hộp chuyên dụng chặn hoàn toàn mọi tín hiệu điện từ bên ngoài. Không thể có kết nối mạng. Không thể có tín hiệu Bluetooth hay Wi-Fi. Vậy thứ gì đã đánh thức những chiếc máy này?
Trong tài liệu nội bộ bị rò rỉ sau đó, cảnh sát Detroit đưa ra một giả thuyết nghe như phim khoa học viễn tưởng: các iPhone chạy iOS 18.0 mang vào phòng lab đã bằng cách nào đó "liên lạc với nhau", gửi tín hiệu khiến các máy khác trong két đồng loạt khởi động lại. Một giả thuyết khác còn cho rằng chính chiếc điện thoại cá nhân của điều tra viên có thể đã kích hoạt phản ứng dây chuyền này. Cộng đồng pháp y kỹ thuật số bắt đầu xôn xao. Cảnh báo được gửi đi khắp nơi, kêu gọi các phòng lab trên toàn quốc kiểm tra ngay kho thiết bị đang lưu giữ.
Sự thật có thể rất đơn giản. Nhà nghiên cứu bảo mật độc lập Jiska Naehrdine xác nhận qua mã nguồn trên GitHub rằng Apple đã âm thầm tích hợp tính năng mang tên Inactivity Reboot vào iOS 18.1.
Cơ chế hoạt động không cần bất kỳ kết nối mạng nào, không cần tín hiệu từ thiết bị khác, không cần bất kỳ điều kiện nào từ bên ngoài: nếu một iPhone không được mở khóa trong vòng 72 giờ liên tục, máy sẽ tự khởi động lại và trở về trạng thái niêm phong hoàn toàn. Đó là lý do tại sao hộp Faraday không có tác dụng gì. Đồng hồ đếm ngược nằm bên trong chính chiếc máy.
Apple không đưa ra thông báo chính thức nào về tính năng này. Giáo sư Matthew Green từ Đại học Johns Hopkins gọi ý tưởng đó là "xuất sắc" và cho biết ông "kinh ngạc nếu Apple thực sự cố ý làm vậy."
Bà Naehrdine đánh giá đây là "biện pháp bảo vệ rẻ tiền nhưng hiệu quả cao", vì nó không chỉ bảo vệ người dùng trước nguy cơ bị điều tra pháp y mà còn trong tình huống điện thoại bị đánh cắp. Kẻ trộm giữ máy qua đêm mà không mở khóa được, sáng hôm sau đối mặt với một chiếc iPhone đã tự niêm phong lại từ đầu.
Người dùng muốn có sự bảo vệ tương tự mà không cần chờ đủ 72 giờ hoàn toàn có thể tự làm trong vòng 30 giây. Chỉ cần giữ đồng thời nút nguồn và nút âm lượng, trượt để tắt máy, bật lại nhưng không nhập mật khẩu, iPhone sẽ ngay lập tức ở trạng thái niêm phong hoàn toàn.
Mọi công cụ bẻ khóa khi đó đều cần mật khẩu trực tiếp từ người dùng, thay vì khai thác dữ liệu còn lưu trong bộ nhớ. Tính năng Inactivity Reboot chỉ có mặt trên iOS 18.1 trở lên, người dùng đang chạy phiên bản cũ hơn sẽ không được hưởng lớp bảo vệ tự động này.
Nguyễn Hải
