Vụ bê bối của Vua thuốc nổ Ukraine
Một nhà máy sản xuất vũ khí của Ukraine đã cung cấp cho quân đội hàng nghìn quả đạn cối bị lỗi, The New York Times cho biết. Leonid Shyman, giám đốc nhà máy, sau đó đã bị bắt và bị buộc tội trong một vụ việc gian lận công nghiệp quốc phòng gây xôn xao dư luận nhất của cuộc chiến.
Tháng 4/2025, cảnh sát đã bắt giữ ông Shyman vì cáo buộc gian lận trị giá khoảng 68 triệu USD chi phí kiểm tra và thay thế hàng chục nghìn quả súng cối bị lỗi.
Một tòa án sau đó đã phán quyết rằng công ty của ông Shyman, Nhà máy Hóa chất Pavlohrad, đã bán cho quân đội 233.000 quả đạn cối không thể sử dụng được, nhiều quả có ngòi nổ hoặc thuốc phóng bị lỗi, theo hồ sơ tòa án do trung tâm dữ liệu Ukraine cung cấp.
Pavlohrad là một doanh nghiệp nhà nước, nhưng ông Shyman – một kỹ sư hóa học – đã giữ vai trò giám đốc nhà máy tại đây từ đầu những năm 2000. Ông được công nhận rộng rãi là "ông vua thuốc nổ" của Ukraine.
Khi các kiểm toán viên xem xét hợp đồng cung cấp đạn cối của công ty, họ phát hiện một điều bất thường. Ban đầu, nhà máy Pavlohrad tuyên bố họ không đủ năng lực để thực hiện đơn hàng. Sau đó, không cần giải trình, họ lại thay đổi tuyên bố về năng lực sản xuất và chính phủ đã trao hợp đồng cho họ.
Tuy nhiên, theo các báo cáo kiểm toán của chính phủ mà tờ New York Times thu thập được, ngay cả khi các quan chức nhận thấy vũ khí được giao bị lỗi, Cơ quan Mua sắm Quốc phòng Ukraine vẫn tiếp tục trao các hợp đồng mới cho nhà máy của ông Shyman.
Chính phủ đã trao hợp đồng trị giá 280 triệu USD cho ông ngay cả khi ông đang được tại ngoại trong lúc chờ xét xử về các cáo buộc tham nhũng.
Trước đó, với danh mục bất động sản đồ sộ, ông có cuộc sống xa hoa so với tiêu chuẩn ở vùng nông thôn Ukraine. Các điều tra viên cho biết họ phát hiện khoản tiền 9 triệu USD đã được chuyển qua một tài khoản ngân hàng tại Liechtenstein có liên hệ với vợ ông Shyman.
Ông nuôi một đàn trâu, cùng với hươu và nai sừng tấm, ngay trong khuôn viên nhà máy. Ông cho biết việc này nhằm chứng minh nhà máy không gây ô nhiễm, nhưng các nhà hoạt động chống tham nhũng lại cho rằng đó là để phục vụ việc săn bắn của lãnh đạo công ty.
Ukraine mất 1,2 tỷ USD vì gian lận
Vụ việc này phản ánh một thực trạng dai dẳng trong cuộc chiến tại Ukraine. Theo các báo cáo kiểm toán chính phủ, cùng hồ sơ tòa án và tin tức báo chí Ukraine, 7/10 nhà thầu quân sự hàng đầu của nước này vẫn giành được hợp đồng mới bất chấp việc họ đang bị điều tra hình sự về hành vi gian lận, không hoàn thành các thỏa thuận trước đó, hoặc có lãnh đạo cấp cao bị bắt vì tham nhũng.
Các kiểm toán viên đã xác định được 18 công ty đã ký kết các thỏa thuận bất chấp việc vi phạm các thỏa thuận trước đó. Sáu trong số các công ty đó đã không thực hiện được bất kỳ hợp đồng nào.
Các cuộc kiểm toán nội bộ của chính phủ cho thấy chỉ riêng năm 2024, Ukraine đã mất khoảng 1,2 tỷ USD do gian lận, lãng phí và quản lý yếu kém.
"Quân đội không nhận được những gì họ cần và ngân sách bị thu hẹp do không giao hàng và trả quá nhiều tiền", Tamerlan Vahabov, cựu cố vấn của Cơ quan Mua sắm Quốc phòng Ukraine, cho biết trong một cuộc phỏng vấn. "Kết quả là, chúng tôi không có tiền để đặt mua thêm vũ khí. Và chúng tôi không có đủ số lượng đạn dược cần thiết. Và đó là một vòng luẩn quẩn".
Giám đốc cơ quan mua sắm, Arsen Zhumadilov, đã từ chối yêu cầu bình luận. Ông Zhumadilov đã từ chức và rời vị trí vào thứ Hai.
Các cuộc xem xét bí mật của Cơ quan Kiểm toán Nhà nước và một bộ phận kiểm toán nội bộ của Bộ Quốc phòng cho thấy một hệ thống mua sắm quân sự đầy rẫy những sai phạm.
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov đã cố gắng cải tổ hệ thống và cho biết các nhà thầu quốc phòng đã buộc ông phải rời chức vụ vì điều đó.
"Có rất nhiều tham nhũng", ông Fedorov nói sau khi bị sa thải. Việc ông bị cách chức đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình lớn nhất kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.
Hà Lan (Theo The New York Times)
