Vì sao phải lên cao?
Trong các đợt tập kích tầm xa vào Ukraine có sự tham gia của các máy bay không người lái phản lực Geran-4 và Geran-5, lực lượng Nga đôi khi áp dụng một chiến thuật khác nhằm xuyên thủng hệ thống phòng không của Ukraine: bay ở độ cao lớn.
Trong giai đoạn bay hành trình, các mẫu drone này – vốn đã tiến rất gần đến năng lực của tên lửa hành trình thay vì chỉ là các UAV kiểu Shahed thông thường – có thể bay ở độ cao trên 5 km. Trong một số trường hợp, độ cao hành trình ghi nhận được đã lên tới khoảng 7 km.
Theo truyền thống, phương thức bay ở độ cao thấp thường được sử dụng để vượt qua các lưới lửa phòng không. Trong kịch bản đó, tên lửa hành trình hoặc drone sẽ bay càng sát mặt đất càng tốt, tận dụng địa hình để che giấu hướng tiếp cận, đồng thời giảm thiểu tối đa thời gian hiện diện trong vùng tác chiến của các hệ thống ra-đa phát hiện và phòng không đối phương.
Tuy nhiên, lực lượng Nga đôi khi lại cố tình chọn quỹ đạo bay hành trình ở độ cao lớn, nơi các drone phản lực xuất hiện rõ ràng và liên tục trên màn hình ra-đa. Mục đích của ý đồ này là đặt toàn bộ hàng loạt hệ thống phòng không của Ukraine vào thế "ngoài tầm với".
Kể từ năm 2022, Ukraine đã mở rộng và phát triển đáng kể khả năng đánh chặn các mục tiêu bay thấp. Khi một chiếc drone kiểu Shahed bay ở độ cao 100–200 mét, nó có thể bị đánh chặn hiệu quả bởi các nhóm hỏa lực cơ động được trang bị súng máy. Ngay cả khi lực lượng Nga nâng độ cao hành trình của các drone cánh quạt lên 1–2 km, các loại drone đánh chặn và pháo cao xạ vẫn duy trì được hiệu quả tác chiến đối với chúng.
Tuy nhiên, một mục tiêu bay ở độ cao 7 km lại loại bỏ hàng loạt hệ thống phòng không ra khỏi cuộc chơi.
Ví dụ, pháo phòng không tự hành Gepard chỉ có thể đánh chặn hiệu quả các mục tiêu ở độ cao tối đa khoảng 3,5 km. Tình hình cũng không mấy khả quan hơn đối với dòng Skyranger 35 đời mới hơn, vốn được cho là có tầm bắn hiệu quả theo chiều cao lên tới 4 km.
Một mục tiêu ở độ cao 7 km cũng nằm ngoài tầm bắn của tất cả các hệ thống tên lửa phòng không tầm ngắn cá nhân (MANPADS) chủ lực và các hệ thống phòng không mặt đất sử dụng loại tên lửa này.
Ví dụ, tên lửa Stinger của Mỹ chỉ có thể đánh chặn mục tiêu trên không ở độ cao tối đa khoảng 3,5 km, tên lửa Piorun của Ba Lan đạt khoảng 4 km, trong khi Mistral 3 của Pháp có thể tiêu diệt mục tiêu ở độ cao lên tới khoảng 6 km.
Ngay cả các hệ thống tên lửa đất đối không tầm ngắn thông thường cũng chưa chắc đã với tới các mục tiêu ở độ cao như vậy. Đơn cử, hệ thống 9K35 Strela-10 có trần bắn hiệu quả khoảng 3,5 km, trong khi 9K33 Osa-AKM có thể đạt độ cao khoảng 5 km với tên lửa 9M33 tiêu chuẩn. Việc thay thế các tên lửa đó bằng tên lửa không đối không R-73 cũng không nhất thiết mang lại trần bắn hiệu quả cao hơn.
Phải làm thế nào?
Theo thông số từ hãng Diehl Defence, hệ thống IRIS-T SLS có thể tiêu diệt mục tiêu ở độ cao lên tới 6 km, điều này đồng nghĩa với việc một mục tiêu bay ở độ cao 7 km cũng sẽ nằm ngoài phạm vi bao phủ độ cao theo công bố của hệ thống này.
Lẽ dĩ nhiên, độ cao hành trình 7 km cũng nằm ngoài tầm với của các hệ thống phòng không chống drone giá rẻ dựa trên tên lửa APKWS và các thiết bị đánh chặn tương tự. Hệ thống Frankenburg Mark I, vốn được phát triển như một dòng tên lửa đất đối không nhỏ gọn nhằm mục đích chống drone, chỉ có thể tiêu diệt các mục tiêu từ mặt đất ở độ cao tối đa lên tới 1,5 km.
Ở độ cao 7 km, việc đánh chặn một mục tiêu như vậy bằng drone đánh chặn trở nên khó khăn hơn đáng kể, nếu không muốn nói là gần như không thể. Drone đánh chặn trước hết phải leo lên đến độ cao đó, trong khi cánh quạt của nó phải tiếp tục tạo đủ lực nâng trong môi trường không khí loãng hơn.
Trên thực tế, để đánh chặn các mục tiêu trên không ở độ cao 7 km đòi hỏi phải sử dụng các hệ thống tên lửa đất đối không tầm trung và tầm xa như Buk (bao gồm cả các cấu hình FrankenSAM kết hợp tên lửa RIM-7), IRIS-T SLM và các hệ thống tương tự.
Tuy nhiên, việc sử dụng các hệ thống này và các tên lửa đất đối không tương đối đắt tiền của chúng để chống lại các mục tiêu như Geran-4 và Geran-5 không chỉ kém hiệu quả về mặt kinh tế mà còn gặp nhiều vấn đề do số lượng tên lửa phòng không hiện có hạn chế.
Điều này khiến máy bay chiến đấu trở thành một trong số ít lựa chọn khả thi về mặt kinh tế, đặc biệt là các máy bay F-16 được trang bị để sử dụng APKWS trong vai trò không đối không. Ngay cả các tên lửa như AIM-9 cũng đắt hơn một chiếc Geran-4 thông thường và được sản xuất với tốc độ thấp hơn đáng kể.
Quốc Vinh (Theo Defense Express)
