Sau một năm đầy tin tức lạc quan về những tiến bộ vượt bậc của AI Trung Quốc, giới lãnh đạo ngành này đang đưa ra những lời thừa nhận bi quan bất ngờ. Tại hội nghị cuối tuần ở Bắc Kinh, các nhà nghiên cứu AI hàng đầu thẳng thắn nói rằng cơ hội bắt kịp Mỹ trong ngắn hạn rất mỏng manh, và khoảng cách thực sự có thể đang ngày càng nở rộng.
Tang Jie, người sáng lập startup AI Trung Quốc Zhipu, không che giấu sự lo ngại: "Sự thật có thể là khoảng cách thực sự đang nở rộng. Mặc dù chúng ta đang làm tốt trong một số lĩnh vực nhất định, chúng tôi vẫn phải thừa nhận những thách thức và sự chênh lệch đang phải đối mặt." Lời thừa nhận này đến từ một trong những người đứng đầu ngành công nghiệp AI Trung Quốc, trong bối cảnh các công ty nước này vừa có nhiều thành tựu đáng chú ý.
Thực tế, AI Trung Quốc đang trải qua giai đoạn tăng trưởng ấn tượng. DeepSeek đã làm chấn động thế giới với mô hình AI chất lượng cao một năm trước và liên tục xuất bản các kỹ thuật cải thiện hiệu quả phát triển AI được giới nghiên cứu phương Tây áp dụng.
Các mô hình của DeepSeek và Alibaba đã thu hẹp khoảng cách với các mô hình Mỹ tốt nhất xuống còn bốn tháng, so với mức trung bình bảy tháng trong những năm gần đây theo Epoch AI. Hai startup AI - Zhipu và MiniMax - vừa huy động hơn 1 tỷ USD trong các đợt IPO tại Hong Kong tháng này, với giá cổ phiếu MiniMax tăng gấp đôi.
Vậy tại sao giữa những thành tựu ấy, các lãnh đạo AI Trung Quốc lại bi quan? Câu trả lời nằm ở chip - rào cản mà họ không thể vượt qua trong ngắn hạn.
Justin Lin, người đứng đầu phát triển mô hình AI Qwen của Alibaba, đưa ra con số gây sốc khi được hỏi về cơ hội bất kỳ công ty Trung Quốc nào vượt qua OpenAI và Anthropic trong 3 đến 5 năm tới.
Dự đoán tại chỗ của ông chỉ là 20% hoặc thấp hơn. Lý do? "Một lượng khổng lồ tài nguyên tính toán tại OpenAI và các công ty Mỹ khác được dành cho nghiên cứu thế hệ tiếp theo, trong khi chúng tôi bị căng mỏng. Chỉ đáp ứng nhu cầu cung cấp dịch vụ đã tiêu thụ hầu hết tài nguyên của chúng tôi."
Chênh lệch về tài nguyên là rất lớn. Các nhà phân tích UBS ước tính chi tiêu vốn kết hợp của các gã khổng lồ internet Trung Quốc - phần lớn dành cho AI - chỉ tương đương khoảng 57 tỷ USD năm ngoái, chỉ bằng 1/10 so với các đối tác Mỹ. Đằng sau con số này là thực tế đau đớn: Trung Quốc không thể tiếp cận được chip AI tiên tiến nhất thế giới.
Đi sau về công nghệ chip
Minh chứng rõ ràng nhất là khi NVIDIA giới thiệu phần cứng thế hệ tiếp theo Rubin vào tháng 1, công ty gọi tên một loạt khách hàng Mỹ nhưng không có một nhà phát triển AI Trung Quốc nào, vì quy định của Mỹ chặn bán hàng trực tiếp. Để có được chip Rubin, các công ty Trung Quốc đang phải đi đường vòng qua các dịch vụ cloud tại các nước khác.
Quyết định gần đây của Washington cho phép NVIDIA bán chip H200 cho Trung Quốc cũng không phải là tin vui như nhiều người tưởng. Người trong ngành công nghệ Trung Quốc cho biết chip này - đã lỗi thời hai thế hệ so với series Rubin - không còn đủ mạnh để huấn luyện các mô hình AI tiên tiến.
Hơn nữa, các công ty vẫn đang chờ Bắc Kinh phê duyệt mua H200, trong khi quan chức Trung Quốc chỉ cho phép mua cho các mục đích "cần thiết" như nghiên cứu AI tiên tiến và tiếp tục thúc đẩy áp dụng chip nội địa.
Vấn đề không chỉ dừng ở việc mua chip. Yao Shunyu, người vừa rời OpenAI để lãnh đạo nỗ lực AI của Tencent, chỉ rõ: "Nút thắt chính là năng lực sản xuất chip." Trung Quốc bị Washington cấm có được công nghệ sản xuất chip hàng đầu và không thể khai thác các nhà sản xuất chip hàng đầu châu Á như Samsung hay TSMC để sản xuất chip tiên tiến. Thay vào đó, họ phải dựa vào máy móc kém tiên tiến hơn để tăng công suất.
Hậu quả của chip lạc hậu
Câu chuyện của DeepSeek minh họa rõ nét cho tình trạng này. Năm ngoái, khi phát triển mô hình flagship mới, DeepSeek đã thử sử dụng chip kém tiên tiến hơn từ Huawei và các nhà cung cấp nội địa khác. Kết quả không thể chấp nhận được, buộc họ phải quay lại sử dụng chip NVIDIA cho một số khối lượng công việc huấn luyện.
Mặc dù Huawei và nhiều startup chip Trung Quốc đã có tiến bộ trong những năm gần đây - Zhipu thậm chí tuyên bố vừa tạo ra mô hình tạo ảnh open-source chỉ dùng chip Huawei - khoảng cách hiệu suất với chip Mỹ tốt nhất vẫn còn rất xa.
Bất chấp những thách thức, các nhà đầu tư vẫn giữ niềm tin. Alyssa Lee, một nhà đầu tư công nghệ kỳ cựu hiện làm việc tại một startup AI, giải thích: "Bất chấp môi trường hoạt động thách thức hơn, các nhà đầu tư tiếp tục định giá khả năng bắt kịp công nghệ hoặc đột phá. Chính sự lạc quan đó nói lên mức độ đổi mới mà các công ty Trung Quốc đã thể hiện."
Các nhà phát triển như DeepSeek đã chứng minh kỹ năng ấn tượng trong việc thích nghi với tài nguyên hạn chế, xuất bản các kỹ thuật giúp phát triển mô hình lớn hơn với ít chip hơn và thiết kế bộ nhớ hiệu quả hơn. Nhiều mô hình hàng đầu Trung Quốc cũng là open-source, giúp họ nâng cao uy tín toàn cầu trong khi các mô hình Mỹ hàng đầu vẫn là closed-source.
Nhưng những đổi mới này, dù ấn tượng, vẫn chưa đủ để thay đổi cuộc chơi. Kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã ngăn cản nhiều công ty Trung Quốc theo đuổi AI tiên tiến tiêu tốn lượng khổng lồ sức mạnh tính toán. Thay vào đó, họ phải tập trung vào ứng dụng công nghệ cho các mục đích hàng ngày, trong khi các công ty Mỹ đầu tư vào chip mới nhất để mở rộng giới hạn năng lực của AI với nhiều khả năng đáng kinh ngạc hơn.
Tham khảo WSJ
Nguyễn Hải
