Dạy học tăng cường miễn phí: Bài toán nguồn lực tại các trường công

Làm rõ ranh giới giữa tăng cường và dạy thêm

Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 30/9/2026, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, quy định về việc tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông kỳ vọng giúp học sinh phát triển toàn diện, bổ sung các kỹ năng cần thiết bên cạnh chương trình chính khóa. Tuy nhiên, khi ranh giới giữa hoạt động tăng cường và dạy thêm, luyện thi chưa được nhận diện rõ, việc tổ chức tại một số cơ sở giáo dục có nguy cơ đi chệch mục tiêu ban đầu.

Trao đổi với PV ĐS&PL, Tiến sĩ Vũ Trọng Đông, giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sài Gòn, cho biết việc ban hành Thông tư 85/2026 đã giải quyết bất cập chủ yếu ở ranh giới giữa “hoạt động giáo dục tăng cường” và dạy thêm luyện thi chưa được quy định rõ, dù Thông tư 19/2026 đã siết quản lý dạy thêm chính khóa. Trước đây, nhiều trường vẫn tổ chức “tăng cường” mang danh bổ trợ nhưng thực chất dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hoặc thu tiền dưới hình thức tự nguyện, gây mất công bằng.

Quy định mới định nghĩa rõ: hoạt động tăng cường (STEM cơ bản, năng lực số, kỹ năng sống, ngoại ngữ bổ trợ…) phải miễn phí, tổ chức trong thời gian 2 buổi/ngày, không dạy trước/ôn thi, không biến thành dạy thêm. Đồng thời cấm chuyển nội dung này sang hoạt động có thu phí và cấm ép buộc.

Thay đổi thực chất với học sinh: mọi em được tiếp cận nội dung thực hành trải nghiệm nền tảng mà không tốn phí; được bảo vệ khỏi áp lực “tự nguyện”; tham gia hay không không ảnh hưởng đánh giá. Điều này tạo sự công bằng hơn và giúp hoạt động tăng cường đúng mục tiêu phát triển năng lực thay vì chạy theo điểm số.

Tuy nhiên điều lo ngại được TS Đông chỉ ra trong thông tư là một trong những bất cập cần giải quyết là tình trạng hoạt động mang danh nghĩa tăng cường, bổ trợ nhưng thực chất có thể được sử dụng để dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hoặc thu tiền dưới hình thức tự nguyện.

Thực tế này không chỉ làm sai lệch mục tiêu giáo dục mà còn có thể tạo ra sự chênh lệch về cơ hội học tập giữa học sinh có điều kiện kinh tế khác nhau.

Theo ông Đông, việc xác định rõ phạm vi hoạt động tăng cường có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm quyền lợi học sinh. Những nội dung nền tảng như STEM cơ bản, năng lực số, kỹ năng sống, ngoại ngữ bổ trợ cần hướng đến mục tiêu phát triển năng lực, tăng cường thực hành và trải nghiệm, thay vì trở thành một hình thức dạy thêm hoặc luyện thi.

Nguyên tắc miễn phí đối với hoạt động tăng cường cũng góp phần giảm gánh nặng tài chính cho phụ huynh. Học sinh có thể tiếp cận những nội dung giáo dục cần thiết mà không phải trả thêm chi phí, trong khi việc tham gia hay không tham gia không được trở thành căn cứ gây bất lợi trong đánh giá học tập.

Tuy nhiên, để những yêu cầu này đi vào thực tế, điều quan trọng không chỉ là quy định rõ nội dung nào được miễn phí, mà còn phải bảo đảm các trường có đủ điều kiện tổ chức.

Bài toán nguồn lực khi hoạt động tăng cường không thu phí

Không thu tiền từ hoạt động tăng cường đồng nghĩa với việc nhà trường phải tìm nguồn lực phù hợp để duy trì chất lượng giảng dạy. Đây là thách thức đối với những cơ sở giáo dục công lập đang thiếu giáo viên, ngân sách hạn hẹp hoặc chưa có đủ điều kiện tổ chức các hoạt động giáo dục mới.

Tiến sĩ Vũ Trọng Đông cho rằng, khi hoạt động tăng cường không được thu phí, nhà trường vẫn phải bảo đảm chất lượng và đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Trong khi đó, giáo viên đã hoàn thành định mức giảng dạy chính khóa có thể phải đảm nhận thêm các tiết học về STEM cơ bản, năng lực số, kỹ năng sống...

Nếu không có nguồn kinh phí phù hợp để chi trả cho phần công việc phát sinh, các trường sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên hiện có chưa chắc đã được bồi dưỡng chuyên sâu ở tất cả các lĩnh vực cần triển khai. Việc mời chuyên gia bên ngoài cũng làm phát sinh chi phí, trong khi hoạt động tăng cường vẫn phải bảo đảm nguyên tắc miễn phí.

Theo ông Đông, những khó khăn này có thể dẫn đến nguy cơ tổ chức hình thức, đối phó hoặc làm giảm chất lượng nếu không được giải quyết bằng các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Để khắc phục, các trường cần xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động tăng cường phù hợp với điều kiện thực tế, ưu tiên những nội dung nền tảng dành cho tất cả học sinh, đồng thời tận dụng học liệu dùng chung và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên hiện có.

Các hoạt động cần được thiết kế theo hướng thực hành, trải nghiệm, gắn với chương trình chính khóa nhưng không dạy trước nội dung, không chuyển thành ôn tập hay luyện thi. Việc công khai kế hoạch, phân công giáo viên đáp ứng yêu cầu chuyên môn và tăng cường giám sát cũng là những yếu tố cần thiết để bảo đảm chất lượng.

Dù vậy, theo ông Đông, không thể chỉ yêu cầu nhà trường tự xoay xở bằng nguồn lực sẵn có. Nhà nước và chính quyền địa phương cần kịp thời bổ sung ngân sách, bố trí đủ chỉ tiêu giáo viên để bảo đảm các hoạt động miễn phí được triển khai thực chất.

Một vấn đề khác cần được làm rõ là ranh giới giữa hoạt động tăng cường miễn phí và chương trình giáo dục theo nhu cầu được phép thu phí.

Theo phân tích của TS Đông, hoạt động tăng cường miễn phí hướng đến những kiến thức, kỹ năng cơ bản, cần thiết cho tất cả học sinh. Trong khi đó, các chương trình mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu như lập trình, robot, STEM nâng cao, ngoại ngữ chuyên sâu có thể được tổ chức theo nhu cầu nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.

"Điều kiện quan trọng là hoạt động theo nhu cầu không được sử dụng để thay thế hoặc thu tiền đối với phần nội dung tăng cường vốn phải miễn phí. Việc đăng ký cần dựa trên sự tự nguyện của học sinh và phụ huynh; các khoản thu phải tuân thủ quy định, được công khai, minh bạch", ông Đông nhấn mạnh.

Ngăn biến tướng các khoản thu bằng giám sát thực chất

Khi ranh giới giữa hoạt động miễn phí và hoạt động được phép thu phí đã được xác định, khâu tổ chức và giám sát sẽ quyết định hiệu quả thực thi chính sách.

Một trong những nguy cơ cần lưu ý là tình trạng đổi tên chương trình hoặc chuyển các khoản thu cũ thành khoản thu mới để né quy định. Nếu chỉ kiểm tra tên gọi, hồ sơ hoặc hình thức đăng ký, cơ quan quản lý có thể khó nhận diện đầy đủ bản chất hoạt động được tổ chức tại trường.

Tiến sĩ Vũ Trọng Đông cho rằng, cần triển khai đồng bộ ba cơ chế: công khai, giám sát và chế tài.

Trước hết, nhà trường cần công khai kế hoạch tổ chức hoạt động tăng cường và hoạt động theo nhu cầu ngay từ đầu năm học, trong đó nêu rõ nội dung, thời gian, đối tượng tham gia và các khoản thu nếu có. Việc công khai giúp phụ huynh theo dõi, đối chiếu và phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đối với công tác giám sát, cần căn cứ vào bản chất hoạt động thay vì tên gọi. Cơ quan quản lý cần xem xét nội dung được triển khai có phải kiến thức, kỹ năng nền tảng dành cho học sinh hay không; có dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hay không; có bảo đảm yêu cầu miễn phí và thời gian tổ chức theo quy định hay không.

Đồng thời, cần kiểm tra việc chuyển nội dung tăng cường sang chương trình thu phí, cũng như những biểu hiện gây áp lực để học sinh tham gia hoặc gắn việc tham gia với kết quả đánh giá.

Theo ông Đông, hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm trong phạm vi quản lý đối với việc tổ chức hoạt động giáo dục và thực hiện các khoản thu. Cơ quan quản lý giáo dục cần tăng cường kiểm tra, kể cả kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm; áp dụng biện pháp xử lý phù hợp, yêu cầu hoàn trả các khoản thu trái quy định và xem xét trách nhiệm theo tính chất, mức độ vi phạm.

"Việc giám sát cần được thực hiện thường xuyên, thực chất, đi kèm chế tài đủ sức răn đe. Đây là điều kiện quan trọng để hạn chế tình trạng biến tướng hoạt động tăng cường, bảo đảm các quy định được thực hiện thống nhất tại các trường công lập", TS Đông chia sẻ.

Không để học sinh khó khăn mất cơ hội học tiếng Anh

Bài toán nguồn lực càng trở nên đáng chú ý trong bối cảnh ngành giáo dục hướng đến mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Theo ông Đông, trong bối cảnh đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, quy định không thu tiền dạy tăng cường không nhất thiết thu hẹp cơ hội nếu được thực hiện đúng và có hỗ trợ bổ sung. Theo Thông tư 85, hoạt động tăng cường ngoại ngữ (củng cố, bổ trợ năng lực theo chương trình phổ thông qua thực hành, giao tiếp) thuộc nhóm miễn phí, dành cho mọi học sinh trong khung 2 buổi/ngày. Đây chính là phần cốt lõi giúp học sinh khó khăn vẫn được tiếp cận đều đặn, không phụ thuộc điều kiện kinh tế.

Phần nâng cao, giao tiếp chuyên sâu hay giáo viên bản ngữ thuộc “hoạt động theo nhu cầu”, được thu phí trên cơ sở tự nguyện.

“Để tránh khoảng cách lớn, trường thiếu kinh phí cần: ưu tiên nội dung tăng cường tiếng Anh cơ bản; tận dụng học liệu dùng chung và giáo viên hiện có; đồng thời đề xuất địa phương bổ sung ngân sách hoặc chỉ tiêu giáo viên. Nhà nước phải bảo đảm nguồn lực cho phần miễn phí thì quy định mới không thu hẹp cơ hội học tập của học sinh nghèo”, TS Đông cho hay.