Dự thảo phương án tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập từ Bộ Giáo dục và Đào tạo với đề xuất chỉ thi hai môn Toán và Ngữ văn đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ dư luận. Một bên ủng hộ vì cho rằng giảm số môn thi sẽ bớt đi gánh nặng ôn tập sau 4 năm THCS. Nhưng bên còn lại cũng đầy lo ngại: Nếu Tiếng Anh hay các môn tự nhiên, xã hội không xuất hiện trong kỳ thi chuyển cấp, học sinh có rơi vào cái bẫy "thi gì học nấy" và bỏ quên những nền tảng quan trọng khác?
Nhìn nhận về góc độ chuyên môn, thầy Đinh Đức Hiền - Giám đốc điều hành Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Bắc Giang - đã đưa ra những phân tích sâu sắc, mở ra một góc nhìn toàn diện hơn về câu chuyện thi cử và mục tiêu giáo dục đằng sau nó.
1. Giảm số môn chưa chắc đã giảm được áp lực
Có một thực tế cần nhìn nhận thẳng thắn: Áp lực lớn nhất của kỳ thi vào lớp 10 không nằm ở số lượng môn thi, mà đến từ tỷ lệ chọi và số lượng chỉ tiêu vào trường công lập. Khi số lượng học sinh cạnh tranh giữ nguyên, việc giảm bớt môn thi thứ ba thực chất chỉ làm giảm khối lượng ôn tập lý thuyết, chứ không thể làm giảm sự gay gắt của cuộc đua.
Thậm chí, khi kỳ thi chỉ còn lại Toán và Ngữ văn, giá trị của từng 0,25 điểm ở hai môn này sẽ tăng lên đáng kể. Hệ quả là nhu cầu học thêm không hề mất đi mà có xu hướng dịch chuyển, tập trung dồn dập và khắc nghiệt hơn vào hai môn then chốt này. Muốn giải quyết triệt để áp lực thi cử, chính sách cần tìm đúng nguồn gốc tạo ra áp lực thay vì chỉ cơ học bớt đi môn thi.
2. Kỳ thi định hướng hành vi học tập và bài toán hướng nghiệp
Ở Việt Nam, kỳ thi không dừng lại ở việc đo lường kết quả mà còn đóng vai trò định hướng hành vi học tập. Quy luật "Thi gì – học nấy" vốn đã hằn sâu: môn nào quyết định cơ hội chuyển cấp thì môn đó được học sinh, phụ huynh và nhà trường dồn toàn bộ nguồn lực. Nếu trong nhiều năm liên tục chỉ thi Toán và Ngữ văn, cách học của học sinh THCS chắc chắn sẽ thay đổi theo hướng lệch lệch rõ rệt.
3. Nhìn từ chiến lược quốc gia: Khoa học công nghệ và Tiếng Anh
Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nguồn nhân lực cho AI, bán dẫn, công nghệ sinh học hay lập trình không tự nhiên xuất hiện ở bậc đại học, mà bắt nguồn từ sự tò mò của học sinh THCS trước những hiện tượng vật lý, bài toán sinh học hay dòng mã công nghệ. STEM không chỉ có Toán. Việc kỳ thi tuyển sinh gạt bỏ các môn khoa học có thể phát đi một tín hiệu lệch pha so với chiến lược phát triển chung.
Tương tự, với mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, nếu ngoại ngữ này hoàn toàn vắng bóng trong kỳ thi chuyển cấp quan trọng, chúng ta sẽ thiếu đi cơ chế đủ mạnh để duy trì động lực và chất lượng dạy - học ở cấp THCS.
Dù thi cử không phải con đường duy nhất, nhưng việc thiếu vắng một công cụ định hướng sẽ khiến mục tiêu chính sách và hành vi học tập đi theo hai hướng ngược nhau.
4. Lối ra nào cho bài thi tổng hợp để tránh "học thêm toàn diện"?
Theo thầy Hiền: Nếu bổ sung môn thứ ba dưới dạng một bài thi tổng hợp gồm nhiều môn học, xã hội lại dấy lên nỗi lo về việc phụ huynh dồn ép con luyện thi tất cả các môn. Mối lo này hoàn toàn có thật nếu đề thi thiết kế theo kiểu ghép nhặt kiến thức chuyên sâu của từng môn Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa, Anh...
Vì vậy, nếu nghiên cứu bài thi thứ ba, nó không nên là một “bài thi nhiều môn”, mà phải thực sự là một “bài đánh giá năng lực nền tảng”. Khác biệt trong bài thi này nằm ở chỗ:
Hiểu Đan
