Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển - Trái Đất Nhật Bản (JAMSTEC) vừa công bố phát hiện quan trọng: lần đầu tiên quan sát được hiện tượng “sụt lún địa tầng” trực tiếp tại vùng có thể phát sinh Siêu động đất rãnh Nankai, ở độ sâu 2.000 m dưới đáy biển. Theo JAMSTEC, địa tầng nơi đây đang lún xuống với tốc độ từ 1,5 đến 2,5 cm mỗi năm - một dấu hiệu khiến giới khoa học đặc biệt chú ý, trong bối cảnh tần suất địa chấn tại Nhật Bản tăng mạnh gần đây.
Từ ngày 29/9 đến 5/10, Nhật Bản đã ghi nhận 42 trận động đất ở nhiều khu vực khác nhau, làm dấy lên lo ngại rằng vùng rãnh Nankai có thể đang tích tụ năng lượng cho một “siêu động đất” tương tự thảm họa năm 1946.
Theo Đài Truyền hình Nhật Bản (NTV), phát hiện nói trên được thực hiện nhờ hệ thống giám sát động đất và sóng thần DONET, được JAMSTEC triển khai tại khu vực Nankai. Nhờ ứng dụng công nghệ mới giúp hiệu chỉnh sai số của máy đo áp suất nước, các nhà khoa học lần đầu tiên đã trực tiếp ghi nhận dữ liệu về sự tụt lún địa tầng dưới đáy biển.
Cụ thể, tại vùng Kumanonada, nền đất lún trung bình 1,5 cm mỗi năm; trong khi vùng biển phía tây nam còn tụt nhanh hơn - khoảng 2,5 cm/năm. Cả hai khu vực này đều nằm trong vùng phát sinh của đới hút chìm Nankai, nơi mảng kiến tạo Philippines đang trượt dần xuống dưới mảng Á Âu, tích tụ áp lực khổng lồ - cơ chế được cho là nguyên nhân gây ra các trận động đất lớn trong lịch sử Nhật Bản.
Trước đây, các quan sát trên đất liền đã từng ghi nhận hiện tượng mặt đất lún xuống, nhưng đây là lần đầu tiên giới khoa học Nhật Bản xác nhận được bằng chứng trực tiếp dưới đáy biển. Dữ liệu vệ tinh của Cơ quan Thông tin Địa lý Quốc gia Nhật Bản (GSI) cũng củng cố kết luận này: từ năm 1998 đến nay, điểm quan trắc tại thành phố Omaezaki (tỉnh Shizuoka) đã lún gần 20 cm. Ở khu vực mũi Shionomisaki (bán đảo Kii), hiện tượng lún được ghi nhận từ thập niên 1970; còn tại mũi Muroto (tỉnh Kochi), địa tầng từng nâng lên khoảng 1 m sau trận động đất Nankai năm 1946, nhưng sau đó lại tiếp tục lún xuống - biểu hiện điển hình của chu kỳ tích tụ và giải phóng ứng suất địa chất.
Nhà nghiên cứu Machida, Phó giám đốc JAMSTEC, cho biết: “Việc theo dõi liên tục dữ liệu dưới đáy biển giúp chúng tôi phát hiện sớm những biến động tại khu vực phát sinh động đất. Hệ thống quan trắc tức thời này có thể nắm bắt biến động nhanh hơn nhiều so với quan trắc trên đất liền, đóng vai trò quan trọng trong việc cảnh báo sớm các trận động đất lớn.”
Cuối tháng 9 vừa qua, Ủy ban Điều tra Động đất của Chính phủ Nhật Bản cũng đã nâng mức xác suất xảy ra Siêu động đất rãnh Nankai trong vòng 30 năm tới lên từ 60% đến hơn 90%, dựa trên các dữ liệu quan trắc mới nhất. Phát hiện về sự tụt lún dưới đáy biển lần này càng cho thấy rủi ro địa chấn ở khu vực này đang tiếp tục gia tăng.
Dù nhiều người dân lo ngại đây có thể là dấu hiệu báo trước cho một thảm họa lớn, các chuyên gia khẳng định hiện tượng lún địa tầng vốn không phải điều mới - chỉ là lần đầu tiên được xác nhận rõ ràng bằng dữ liệu trực tiếp dưới đáy biển.
Hiện tại, toàn bộ khu vực rãnh Nankai đã được trang bị mạng lưới quan trắc dưới biển theo thời gian thực. JAMSTEC dự định mở rộng hệ thống này sang nhiều khu vực khác, nhằm nâng cao khả năng dự đoán thời điểm xảy ra siêu động đất và giúp Nhật Bản chủ động hơn trong công tác phòng chống thiên tai.
Nguồn: ETtoday
Phạm Trang
