Trong Sex Education, phân cảnh khiến tôi ám ảnh và đau đớn đến nghẹt thở không phải là những lần Maeve Wiley bị bạn bè bắt nạt, mà là khoảnh khắc cô bé bắt quả tang mẹ mình tái nghiện ma túy ngay trong căn nhà di động chật chội.
Bà Erin là điển hình chua xót cho kiểu phụ huynh sai rành rành nhưng luôn dùng sự đáng thương để trốn tránh trách nhiệm. Sau khi được con gái tha thứ và mở rộng cửa đón về cùng chăm sóc đứa em nhỏ Elsie, bà đã phá vỡ lời hứa một cách tàn nhẫn khi tiếp tục giấu chất cấm trong nhà. Nhưng điều khiến người ta ghê sợ nhất chính là phản ứng của bà khi bị phát hiện: không một chút ăn năn, bà lập tức khóc lóc, đóng vai một kẻ bất hạnh cùng cực bị số phận xô đẩy. Khi Maeve buộc phải gọi dịch vụ xã hội can thiệp để bảo vệ tương lai cho em gái, Erin liền quay ngoắt sang cắn xé con, mắng Maeve là "đứa con máu lạnh", là kẻ nhẫn tâm phá nát gia đình. Thay vì nhận trách nhiệm của một người bảo bọc, bà chọn cách biến đứa con gái chịu đủ mọi tủi hờn thành một kẻ mang tội phản bội.
Phân cảnh ấy như một mũi kim sắc lẹm đâm trúng vào góc tối tăm nhất trong ký ức của tôi. Tôi ngồi chết lặng trong bóng tối, nước mắt trào ra vì thấy hình bóng của chính mẹ ruột mình hiện lên trong từng câu từ cay độc của bà Erin.
Chiếc thùng rác cảm xúc sau một cuộc hôn nhân đổ vỡ
Năm tôi mười tuổi, bố mẹ ly hôn vì bố có người phụ nữ khác bên ngoài. Tòa phán quyết tôi ở với mẹ, còn em trai theo bố. Ngày xách chiếc vali nhỏ rời khỏi ngôi nhà cũ, tôi ngây thơ nghĩ rằng mình chỉ cần ngoan ngoãn, chăm chỉ đỡ đần việc nhà là mẹ sẽ bớt buồn. Nhưng tôi không hề biết rằng, cánh cửa bước vào căn nhà thuê của hai mẹ con cũng là lúc tôi bước vào chuỗi ngày giông bão tăm tối nhất cuộc đời.
Sự phản bội của bố để lại trong lòng mẹ tôi một nỗi hận thù điên cuồng. Nhưng vì không thể với tới người đàn ông đã dứt áo ra đi, mẹ trút toàn bộ cơn uất nghẹn ấy lên đầu đứa con gái đang ở cạnh mình.
Bất kể chuyện gì không vừa ý ngoài xã hội, từ việc bị trừ lương, hỏng chiếc xe máy cho đến một câu nói bâng quơ của hàng xóm, đều có thể châm ngòi cho những trận đòn roi tàn nhẫn giáng xuống lưng tôi. Mẹ vừa đánh, vừa chửi bới tôi bằng những từ ngữ miệt thị kinh khủng nhất. Mẹ nhìn tôi bằng ánh mắt hằn học, cay nghiệt, như thể chỉ cần nhìn thấy gương mặt tôi là mẹ lại nhìn thấy hình bóng kẻ phản bội đã hủy hoại cuộc đời bà. Tôi khi ấy chỉ là một đứa trẻ mười tuổi, gầy gò và co rúm người lại ở góc nhà, run rẩy hứng chịu từng trận lôi đình mà không hiểu nổi mình đã làm sai điều gì.
Cái bẫy tâm lý mang tên "sự hy sinh của người mẹ"
Điều tàn nhẫn hơn cả những vết lằn roi vọt là cách mẹ tôi đối diện với lỗi lầm của mình sau mỗi cơn thịnh nộ. Mẹ chưa từng một lần cúi xuống xoa dịu vết thương hay nói một lời xin lỗi con gái. Thay vào đó, bà lập tức bật khóc nức nở, biến mình thành nạn nhân đáng thương nhất trên cõi đời này.
Bà bắt đầu bài ca quen thuộc mà suốt thời thơ ấu tôi phải nghe đến mòn tai: "Mày có biết tao phải cắn răng chịu đựng thế nào để nuôi mày không? Tao vất vả đi làm từ sáng sớm đến đêm muộn, nhịn ăn nhịn mặc để cho mày ăn học bằng bạn bằng bè, thế mà mày không biết thương tao!". Bà đem sự vất vả, mệt nhọc của việc mưu sinh ra làm tấm lá chắn hoàn hảo để hợp thức hóa việc chửi bới, đánh đập con cái.
Bà nhồi vào đầu tôi một cảm giác tội lỗi nặng nề: Mẹ khổ là vì tôi. Nếu tôi cảm thấy đau đớn, tủi thân hay có ý định phản kháng trước những trận đòn roi vô cớ, thì tôi chính là một đứa con bất hiếu, máu lạnh và vô ơn.
Cái bẫy tâm lý ấy đã giam cầm tôi suốt những năm tháng tuổi thơ và cả thời niên thiếu. Tôi lớn lên trong sự ám ảnh thường trực, luôn tự trách bản thân mình là gánh nặng của mẹ, không dám vui cười, không dám đòi hỏi bất cứ điều gì cho riêng mình. Tôi răm rắp chịu đựng mọi sự hành hạ về mặt tinh thần chỉ để đổi lấy sự an lòng giả tạo cho mẹ, bởi tôi sợ cái danh xưng "đứa con nhẫn tâm" mà mẹ luôn sẵn sàng gán cho mình.
Tình mẫu tử không phải là giấy phép để gây tổn thương
Phải đến khi trưởng thành, tự mình bước ra đời và thực sự làm mẹ của những đứa trẻ, tôi mới bừng tỉnh nhận ra sự méo mó khủng khiếp trong cách giáo dục của mẹ mình năm xưa.
Sinh con ra và nuôi nấng con nên người là trách nhiệm, là bổn phận thiêng liêng mà người lớn phải tự gánh vác khi quyết định đưa một sinh mệnh đến với thế giới này. Sự vất vả của cơm áo gạo tiền hay những bất công mà xã hội ném vào người lớn chưa bao giờ là cái cớ chính đáng để cha mẹ tự cho mình quyền trút giận và bạo hành tinh thần đứa trẻ.
Bà Erin trên phim hay mẹ tôi ngoài đời đều là những người phụ nữ có số phận đáng thương, nhưng sự yếu đuối và bất hạnh của họ không thể là tấm vé thông hành cho những hành vi độc hại. Thật tàn nhẫn khi người lớn phạm sai lầm, nhưng lại chọn cách khoác lên mình chiếc áo nạn nhân, ép những đứa trẻ non nớt phải mang theo gánh nặng tội lỗi thay cho sự bất lực của chính cha mẹ chúng.
Tuổi thơ của tôi đã trôi qua trong những vết sẹo dài của sự thao túng tâm lý. Giờ đây, khi nhìn những đứa con của mình lớn lên mỗi ngày, tôi luôn tự nhắc nhở bản thân một điều sống còn: Dù cuộc đời ngoài kia có nghiệt ngã đến đâu, cánh cửa nhà phải là nơi che chở giông bão, chứ tuyệt đối không bao giờ được biến thành nơi gieo rắc sợ hãi và gông xiềng tội lỗi lên tâm hồn con trẻ.
Minh Châu
