Xem Sex Education, điều khiến tôi giật mình và thấy ớn lạnh nhất không phải là những trò nổi loạn của đám học trò, mà là sự cố chấp đến tàn nhẫn của những người làm cha, làm mẹ. Bộ phim đã bóc trần một căn bệnh kinh niên của người lớn: sai rành rành nhưng tuyệt đối không bao giờ chịu mở miệng nhận lỗi trước con cái.
Bà Jean Milburn tự ý đưa toàn bộ chuyện thầm kín, sang chấn của Otis vào sách xuất bản kiếm tiền. Đến khi con trai bẽ bàng, phát điên lên vì bị xâm phạm đời tư, bà lại tự ái của một "chuyên gia", ngụy biện rằng mình làm vì học thuật và trách ngược con trai "quá nhạy cảm". Ông Hiệu trưởng Michael Groff vì bất lực trong việc dạy con và sĩ diện hão mà sẵn sàng vu khống, biến Maeve thành con tốt thí đuổi học cô bé một cách oan ức, cả đời chưa từng biết nói một câu xin lỗi với ai. Rồi đến bà mẹ Sofia Marchetti, dù tận mắt thấy Jackson hoảng loạn đến mức tự đập gãy tay để trốn bơi lội, bà vẫn khăng khăng mình chỉ "làm điều tốt nhất cho con" và coi niềm đam mê kịch nghệ của đứa trẻ là sự nổi loạn vô bổ.
Cả ba bậc phụ huynh ấy đều mang những chiếc mặt nạ danh giá: chuyên gia tâm lý, hiệu trưởng, người mẹ hết lòng vì tương lai của con. Nhưng dưới lớp mặt nạ đó là một cái tôi to lớn, ích kỷ, thà bóp nghẹt tâm hồn đứa trẻ chứ nhất quyết không chịu nhận mình sai.
Nhìn họ trên màn ảnh, tôi như bị lột trần vết sẹo nhức nhối của chính mình nhiều năm về trước.
Cái bóng uy quyền và những bữa cơm ngột ngạt
Trước đây, tôi cũng từng là một người mẹ ngoan cố và độc đoán y như thế. Sinh ra và lớn lên trong tư tưởng phụ huynh luôn luôn đúng, tôi mang trọn vẹn cái nếp nghĩ ấy vào cách dạy con. Dưới mái nhà của tôi, lời mẹ nói ra là mệnh lệnh tối thượng.
Có những lần tôi trách nhầm con, mắng oan con làm vỡ đồ hay làm mất tài liệu, để rồi sau đó tự tôi tìm thấy món đồ ấy ở một xó xỉnh khác do chính mình đã đãng trí để quên. Thế nhưng, thay vì một câu xin lỗi con đàng hoàng, tôi chỉ lẳng lặng lờ đi, hoặc tệ hơn là buông một câu gắt gỏng chữa thẹn: "Tại mày để bừa bãi nên tao mới nhìn nhầm!". Tôi sợ nếu mình nhận sai, cái uy quyền của một người mẹ sẽ sụp đổ, con cái sẽ "nhờn mặt" và không còn sợ mình nữa.
Cứ thế, mối quan hệ giữa mẹ con tôi ngày càng căng thẳng, lạnh lẽo và đầy sự phòng thủ. Những bữa cơm gia đình không còn tiếng cười đùa mà diễn ra trong sự nơm nớp lo sợ của con. Tôi luôn thấy con xa cách, lầm lì, còn con thì nhìn tôi bằng ánh mắt dè chừng, u uất.
Đỉnh điểm là trong một lần tranh cãi gay gắt về việc tôi tự ý lục tung bàn học để vứt bỏ những món đồ kỷ niệm của con, con tôi đã uất ức gào khóc trong tuyệt vọng: "Trong cái nhà này con chẳng khác gì phận tôi tớ, không có tiếng nói, không bao giờ được tôn trọng. Bố mẹ lúc nào cũng đúng, còn con thở thôi cũng là sai!".
Nghe câu nói cay đắng ấy, phản xạ đầu tiên của tôi lúc đó vẫn là sự tự ái đùng đùng. Tôi nổi trận lôi đình, tát cho con một cái và mắng con là đồ láo xược, bất hiếu dám so sánh mái ấm gia đình với kiếp tôi tớ, mà không hề nhận ra trái tim đứa trẻ đã rỉ máu đến mức nào.
Cuộc trò chuyện làm thay đổi một người mẹ
Mối quan hệ ngột ngạt ấy có lẽ sẽ mãi mãi rơi vào ngõ cụt nếu như năm đó tôi không tình cờ quen một người bạn làm trong ngành tham vấn tâm lý học đường.
Trong một buổi cà phê, khi tôi trút hết những ấm ức, than thở về đứa con gái "bướng bỉnh, khó dạy, hở ra là chống đối", người bạn ấy đã im lặng lắng nghe rất lâu rồi nhìn thẳng vào mắt tôi hỏi một câu nhẹ nhàng: "Lần cuối cùng bà chân thành nói lời xin lỗi với con là khi nào?".
Câu hỏi ấy khiến tôi sững người, nghẹn ứ ở cổ họng vì lục lọi trong ký ức chẳng thể tìm ra nổi một lần.
Người bạn nhẹ nhàng phân tích cho tôi thấy cái bẫy uy quyền mà rất nhiều bậc cha mẹ đang tự giăng ra để bóp nghẹt con mình. Bạn bảo rằng: Trẻ con không bao giờ coi thường cha mẹ chỉ vì cha mẹ nhận sai. Ngược lại, việc người lớn ngoan cố chối bỏ lỗi lầm mới chính là thứ tước đoạt toàn bộ sự kính trọng thật lòng của đứa trẻ. Khi một người mẹ không dám nhận sai, đứa trẻ sẽ cảm thấy công lý dưới mái nhà hoàn toàn biến mất. Chúng buộc phải sống như một "kẻ hầu người hạ" cam chịu, hoặc sẽ biến thành một quả bom nổ chậm đầy hận thù.
Lời khuyên của người bạn tâm lý như một đòn giáng mạnh làm sụp đổ toàn bộ bức tường sĩ diện giả tạo mà tôi dày công dựng lên bao năm qua.
Sức mạnh của một lời xin lỗi chân thành
Tối hôm đó trở về nhà, nhìn cánh cửa phòng con gái vẫn khép chặt như mọi khi, tôi đã đứng chôn chân ở hành lang rất lâu. Lần đầu tiên trong đời, tôi học cách gõ cửa thật khẽ, bước vào phòng và ngồi xuống cạnh con mà không mang theo bất kỳ sự phán xét hay uy quyền nào.
Tôi nhìn vào đôi mắt còn sưng đỏ của con, nghẹn ngào mở lời: "Mẹ xin lỗi con. Mẹ xin lỗi vì bấy lâu nay đã quá áp đặt, mẹ sai nhưng vì cái tôi ích kỷ mà luôn bắt con phải chịu đựng. Mẹ đã làm tổn thương con quá nhiều...".
Khoảnh khắc câu xin lỗi ấy thốt ra, bao nhiêu lớp phòng thủ xù xì, gai góc trên người đứa trẻ bỗng chốc tan biến. Con tôi òa khóc nức nở như một đứa trẻ thơ, ôm chầm lấy tôi sau bao nhiêu năm trời xa cách. Sự ấm áp mà tôi tưởng chừng đã đánh mất vĩnh viễn dưới mái nhà này cuối cùng cũng đã quay trở lại, chỉ nhờ một lời nhận sai đúng lúc.
Nuôi dạy một đứa trẻ chưa bao giờ là việc giữ cho hình tượng của cha mẹ luôn hoàn hảo hay bất khả xâm phạm. Uy quyền thực sự của một người làm cha, làm mẹ không đến từ sự độc đoán hay nỗi sợ hãi mà chúng ta gieo rắc vào lòng con cái, mà nó đến từ sự công bằng, lòng dũng cảm dám đối diện với sai lầm của chính mình. Chỉ khi người lớn chịu hạ bớt cái tôi xuống, cánh cửa tâm hồn của những đứa trẻ mới thực sự sẵn sàng mở ra.
Minh Châu
