Mỗi dịp Tết đến, nhà nhà đi chúc Tết, trẻ con được dịp theo bố mẹ gặp gỡ họ hàng, bạn bè. Và cứ hễ gặp trẻ nhỏ, người lớn lại quen miệng khen vài câu: "Con bé lớn nhanh quá, xinh thế!"; "Thằng bé nhìn sáng dạ ghê!"; "Con lễ phép quá trời!". Thế nhưng, phản xạ của nhiều bậc cha mẹ lại là xua tay: "Ôi, có gì đâu chị"; "Nó ở nhà quậy lắm"; "Chắc nay nó diễn thôi chứ bình thường lì lắm!".
Người lớn nghĩ đó là khiêm tốn, nhưng với trẻ nhỏ, những lời "đính chính" ấy đôi khi lại là một vết xước nhỏ trong lòng tự trọng. Với chị Ngọc Hương (TP.HCM), mỗi khi có ai khen con, chị có cách ứng xử khác.
Đừng vội phủ nhận lời khen dành cho con
Chị Hương cho rằng, hãy thử đặt mình vào vị trí của đứa trẻ: Khi ai đó khen, con đang cảm nhận niềm vui, sự công nhận. Nhưng ngay sau đó, chính bố mẹ lại "bẻ lái": "Không phải đâu, nó quậy lắm", "Ở nhà khác lắm đó". Với người lớn, đó chỉ là câu xã giao. Nhưng với trẻ, đặc biệt là trẻ tiểu học, con sẽ hiểu theo nghĩa đen: "À, hóa ra trong mắt bố mẹ, mình không tốt như vậy".
Tự trọng và sự tự tin của trẻ được hình thành từ rất sớm. Ngay cả trẻ 2-3 tuổi cũng biết phản ứng khi bị chê trước mặt người khác. Huống hồ là trẻ 6-10 tuổi, đã bắt đầu xây dựng hình ảnh về bản thân. Khi cha mẹ phủ nhận lời khen, vô tình ta đang gửi thông điệp: "Đừng tin vào điều tốt đẹp đó."
"Nhiều phụ huynh lo: nếu nhận lời khen, con sẽ tự mãn, kiêu ngạo. Thực ra, vấn đề không nằm ở việc nhận hay không nhận lời khen mà ở cách ta chuyển hóa lời khen đó. Thay vì "Ôi không có gì đâu", chị Hương thường áp dụng cách trả lời theo 3 bước sau:
1. Công nhận lời nhận xét của người khác
Ví dụ, khi ai đó nói: "Con chị lễ phép quá!", chị đáp: "Dạ, cảm ơn chị đã để ý". Câu trả lời này vừa lịch sự, vừa không phủ nhận lời khen. Đồng thời, con cũng học được cách đón nhận lời khen một cách bình thản. Nếu ta nói "Đâu có đâu", vô tình lại khiến người đối diện rơi vào thế khó xử, như thể họ nhận xét sai.
2. Chuyển lời khen từ "bẩm sinh" sang "nỗ lực"
Nếu ai đó khen: "Con xinh quá!". Bạn có thể nói: "Dạ, con tự biết giữ vệ sinh và gọn gàng nên nhìn sáng sủa vậy đó". Nếu ai đó khen: "Con thông minh ghê!", có thể đáp: "Con hay tò mò lắm, cái gì không hiểu là về nhà tìm đọc thêm".
Khi đó, trẻ sẽ hiểu rằng điều đáng trân trọng không phải vẻ ngoài hay sự thông minh trời cho, mà là sự cố gắng và thói quen tốt của mình. Lời khen được "neo" vào nỗ lực sẽ giúp con phát triển tư duy tích cực: mình giỏi vì mình chăm chỉ, chứ không phải vì may mắn.
3. Gợi con nói về quá trình
Khi ai đó khen: "Con vẽ đẹp quá!", thay vì chỉ cười, chị hỏi con: "Con kể cho cô nghe xem, bức tranh này con nghĩ ra ý tưởng thế nào?". Khi người khác khen: "Con chu đáo ghê!", chị hỏi: "Hồi nãy con lấy nước cho bà, con nghĩ gì vậy?".
Theo chị Hương, những câu hỏi này giúp con chuyển sự chú ý từ "kết quả được khen" sang "quá trình mình đã làm gì". Trẻ sẽ tự hào vì hành động của mình, chứ không chỉ vui vì được người khác tán thưởng.
Một đứa trẻ tự tin là đứa trẻ biết đón nhận lời khen. Tự tin không phải là nghĩ mình hơn người khác. Tự tin là biết giá trị của mình và không ngại thừa nhận điều tốt đẹp. Khi cha mẹ biết "đỡ" lời khen một cách khéo léo, trẻ sẽ học được: Không cần chối bỏ khi được khen; Không kiêu ngạo khi được công nhận; Không đánh giá bản thân qua lời chê nhất thời.
"Tết là dịp trẻ tiếp xúc với nhiều người, nhiều lời nhận xét. Mỗi lời khen là một cơ hội dạy con cách ứng xử với sự công nhận. Vì vậy, lần tới khi đi chúc Tết mà ai đó khen con, đừng vội nói "Ôi không có gì đâu". Hãy mỉm cười, công nhận, và chuyển lời khen ấy thành một bài học nhỏ về nỗ lực, phẩm chất và lòng biết ơn. Một đứa trẻ biết đón nhận lời khen một cách tự nhiên hôm nay, sau này lớn lên sẽ là người tự tin, điềm đạm và không cần phải hạ thấp mình để được yêu quý", chị Hương nói thêm.
Hiểu Đan
