Buổi họp phụ huynh cuối kỳ, như bao lần khác, chỉ xoay quanh kết quả học tập, nề nếp lớp học và vài lưu ý chung từ giáo viên. Nhưng với một người mẹ, buổi họp ấy lại mở ra một khoảnh khắc khiến chị bối rối đến mất ngủ nhiều đêm sau đó.
Trong lúc chờ đến lượt trao đổi, chị mở cuốn vở nháp của con gái 9 tuổi. Thay vì những phép tính hay bài tập dang dở, trước mắt chị là hàng loạt bức vẽ nguệch ngoạc: những con mắt to, đen, lặp đi lặp lại; những hình người không khuôn mặt; những dòng chữ viết vội: “Tôi là con rối sao?”, “Mắc gì tôi phải viết đẹp”, “Tôi phải mặc váy??? Tại sao!!!”, “Không có nhan sắc là cái tội”.
Người mẹ sững lại. Con chị học tốt, ngoan, viết chữ đẹp. Ở nhà, chị không nghĩ mình là người áp lực con. Chị chỉ yêu cầu con viết bút máy trong một quyển vở để giữ nét chữ. Con không thích mặc váy, chị vẫn cho mặc quần, chỉ có vài hôm trời nóng, chị khuyên con “mặc váy cho mát”. Những điều ấy, trong suy nghĩ của người lớn, dường như quá nhỏ để gọi là áp lực.
Nhưng những bức vẽ thì không nói như vậy.
Khi câu chuyện được chia sẻ trong một nhóm phụ huynh, hàng trăm bình luận xuất hiện chỉ trong vài giờ. Có người lo lắng, cho rằng đứa trẻ “bất ổn tâm lý”. Có người khuyên nên đưa con đi tham vấn tâm lý. Có người khác lại nhẹ nhàng hơn: “Những con mắt kia có thể là cảm giác bị săm soi, bị phán xét”. Và cũng có không ít ý kiến thẳng thắn: “Điều mẹ nghĩ là không ép với con lại là ép”.
Đôi khi, điều con cần nhất không phải là được sửa cho đúng mà là được hiểu cho đủ
Thực tế, các chuyên gia tâm lý trẻ em cho rằng, ở độ tuổi 8–10, trẻ bắt đầu hình thành ý thức mạnh mẽ về cái tôi, về quyền lựa chọn và sự tôn trọng. Trẻ không chỉ cảm nhận bằng lời nói trực tiếp, mà còn bằng sắc thái giọng nói, ánh mắt, sự lặp lại của những “yêu cầu tưởng như rất nhỏ”. Một lời nhắc nhở quen thuộc, nếu kéo dài và không có đối thoại hai chiều, hoàn toàn có thể trở thành áp lực trong thế giới cảm xúc của trẻ.
Đáng chú ý, những bức vẽ xuất hiện trong vở nháp – nơi không dành để nộp bài, không bị chấm điểm. Với nhiều đứa trẻ, đó là “vùng an toàn” hiếm hoi để xả cảm xúc. Khi trẻ chưa có đủ ngôn ngữ để gọi tên những khó chịu, bức bối, hội họa trở thành cách nói thay.
Những con mắt lặp đi lặp lại có thể không mang ý nghĩa bệnh lý, nhưng thường phản ánh cảm giác bị quan sát, bị đánh giá. Những hình người không khuôn mặt có thể là biểu hiện của việc trẻ chưa biết mình được nhìn nhận như thế nào, hoặc cảm thấy bản thân không được là chính mình. Điều quan trọng không nằm ở việc “giải mã tranh vẽ” một cách cứng nhắc,mà ở câu hỏi phía sau: Đứa trẻ đang không nói được điều gì bằng lời?
Một phụ huynh khác, cũng có con 9 tuổi, chia sẻ: “Con mình từng học thêm một môn vì ‘mẹ thích’, chứ không phải vì con thích. Con vẫn đi học đều, vẫn ngoan, nhưng sau này con nói là học chỉ để mẹ vui, sợ mẹ buồn. Lúc đó mình mới giật mình”.
Nhiều người lớn thường vô tình đánh giá sự việc bằng chuẩn chịu đựng của mình khi còn nhỏ. Nhưng thế giới của trẻ hôm nay khác rất nhiều. Áp lực không chỉ đến từ gia đình, mà còn từ bạn bè, mạng xã hội, chuẩn mực ngoại hình, lời so sánh vô thức giữa các bạn trong lớp. Một đứa trẻ có thể không bị mắng, không bị đánh, nhưng vẫn thấy mệt mỏi vì cảm giác “phải làm cho đúng”.
Điều đáng mừng là, trong phần lớn các ý kiến, phụ huynh đều gặp nhau ở một điểm: thay vì hoảng sợ hay quy kết con “có vấn đề”, điều đầu tiên nên làm là kết nối lại. Không hỏi dồn dập. Không truy xét. Không mang tranh ra chất vấn. Mà là tạo một không gian đủ an toàn để con được nói hoặc được im lặng.
Có khi chỉ cần một câu xin lỗi: “Nếu có lúc mẹ nói khiến con khó chịu, mẹ xin lỗi”. Với người lớn, xin lỗi con không dễ. Nhưng với trẻ, đó có thể là cánh cửa đầu tiên để con tin rằng cảm xúc của mình được công nhận.
Những bức vẽ trong cuốn vở nháp ấy có thể không phải là tín hiệu đáng sợ, mà là lời nhắc nhở. Rằng phía sau một đứa trẻ “ngoan”, “học tốt”, đôi khi là những suy nghĩ chưa kịp được lắng nghe. Và đôi khi, điều con cần nhất không phải là được sửa cho đúng, mà là được hiểu cho đủ.
Hiểu Đan
