Trung Quốc mở rộng đàn bò nội địa
Tongliao, nằm ở rìa phía đông sa mạc Gobi, từng là vùng đất sỏi đá, gắn với lạc đà và khí hậu khô cằn. Ngày nay, nơi đây đã trở thành thảo nguyên xanh với những hàng dương, đồng thời là một trong những trung tâm chăn nuôi bò thịt phát triển nhanh nhất của Trung Quốc.
Theo NYT, trong vài thập kỷ qua, khu vực thuộc Khu tự trị Nội Mông này đã cải tạo một vùng đất khô cằn có diện tích tương đương bang Maryland (Mỹ) thành các cánh đồng ngô, đồng cỏ và rừng cây. Theo Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, nhiều vùng rộng lớn ở miền bắc nước này đã trở nên ẩm ướt hơn đáng kể kể từ thập niên 1990 do tác động của biến đổi khí hậu.
Ngày nay, một phần Tongliao có diện mạo giống những vùng chăn nuôi bò thịt nổi tiếng ở Montana (Mỹ) hay Pampas (Argentina). Người dân thu hoạch cỏ và ngô trên vùng đất từng là sa mạc để làm thức ăn cho gia súc. Từ năm 2018, tổng đàn bò thịt của Trung Quốc đã tăng khoảng một phần ba, lên gần 90 triệu con, trong đó gần 4 triệu con tập trung tại Tongliao.
"Tình hình hiện nay đã đảo ngược; đó là 'thảm thực vật xanh lan rộng và sa mạc hóa đang thoái lui'", ông Shen Zhixin, kỹ sư lâm nghiệp và đồng cỏ cao cấp ở phía tây Tongliao, nói.
Lượng mưa mùa hè gia tăng ở miền bắc Trung Quốc có thể làm thay đổi cục diện ngành công nghiệp thịt bò toàn cầu trị giá 500 tỷ USD, đồng thời ảnh hưởng đến các nước xuất khẩu lớn như Argentina, Úc, Brazil và Mỹ.
Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu thịt bò lớn nhất thế giới, mua khoảng hai phần ba lượng thịt bò xuất khẩu của Argentina cùng một phần đáng kể từ nhiều quốc gia khác. Tuy nhiên, Bắc Kinh đang tận dụng điều kiện thuận lợi để nâng cao mức độ tự chủ bằng cách mở rộng ngành chăn nuôi bò trong nước. Ngành thịt bò của Trung Quốc hiện đứng thứ ba thế giới, sau Brazil và Mỹ.
Không chỉ tăng số lượng đàn bò, Trung Quốc còn đẩy mạnh lai tạo các giống bò khỏe hơn và cho chất lượng thịt tốt hơn. Theo Ngân hàng Thế giới, nước này đang cạnh tranh với Liên minh châu Âu để trở thành nhà nhập khẩu tinh dịch bò đực lớn nhất thế giới nhằm phục vụ thụ tinh nhân tạo.
Song song với đó, Bắc Kinh cũng tăng cường bảo vệ thị trường nội địa trước nguồn thịt bò giá rẻ từ các quốc gia có ngành chăn nuôi quy mô lớn và hiệu quả hơn.
Ngày 31/12, Trung Quốc áp dụng hạn ngạch nhập khẩu thịt bò hằng năm, đồng thời áp mức thuế 55% ngay khi vượt hạn ngạch. Úc đã chạm ngưỡng vào cuối tháng 6 và chịu thuế ba ngày sau đó, trong khi Brazil cũng đang tiến sát hạn ngạch.
Tại hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh hồi tháng 5, Tổng thống Donald Trump đã gây sức ép để Chủ tịch Tập Cận Bình mua thêm thịt bò Mỹ.
Trước đó, Trung Quốc gần như ngừng nhập khẩu thịt bò Mỹ sau khi ông Trump tăng thuế với thịt bò Trung Quốc. Dù Bắc Kinh đã dỡ bỏ một rào cản pháp lý tại hội nghị, lượng thịt bò Mỹ nhập khẩu vẫn gần như bằng không.
Giảm phụ thuộc nhập khẩu
Với quy mô dân số khổng lồ, Trung Quốc vẫn còn xa mục tiêu tự túc hoàn toàn về thịt bò. Trước đây, nhu cầu tiêu thụ thịt bò của tầng lớp trung lưu tăng nhanh hơn nguồn cung trong nước, khiến lượng nhập khẩu liên tục lập kỷ lục.
Tuy nhiên, Bắc Kinh hiện đang đẩy mạnh mở rộng đàn bò trong nước nhằm từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài.
Theo số liệu hải quan Trung Quốc, năm 2015 nước này nhập khẩu chưa đến 500.000 tấn thịt bò. Khi nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh, lượng thịt bò nhập khẩu cũng liên tục tăng. Song song với đó, Bắc Kinh đẩy mạnh mở rộng đàn bò trong nước, thậm chí cấp bò miễn phí cho các hộ nghèo ở những huyện khó khăn nhất để khuyến khích chăn nuôi.
Đến năm 2024, lượng thịt bò nhập khẩu được dự báo đạt đỉnh 2,87 triệu tấn, tạo nguồn thu lớn cho các quốc gia xuất khẩu. Ngoài ngành ô tô của chính Trung Quốc, rất ít lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhanh như thị trường thịt bò phục vụ nhu cầu của nước này.
Tuy nhiên, cũng trong năm 2024, cuộc khủng hoảng bất động sản khiến nhiều gia đình Trung Quốc mất phần lớn tài sản tích lũy và chuyển sang sử dụng các loại thịt rẻ hơn như thịt gà hoặc thịt lợn. Cùng lúc đó, sản lượng bò trong nước tăng lên, khiến giá bán buôn thịt bò giảm tới 21%.
Giá lao dốc đã khiến nhiều hộ chăn nuôi ở nông thôn rơi vào khó khăn, bởi hàng triệu gia đình trước đó đã dồn toàn bộ tiền tiết kiệm để đầu tư nuôi bò thịt.
Năm nay, Trung Quốc tiếp tục siết nhập khẩu, giảm xuống còn 2,69 triệu tấn thông qua hệ thống hạn ngạch và đe dọa áp thuế 55%. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh phản đối các mức thuế mà Liên minh châu Âu và Mỹ áp lên ô tô xuất khẩu của Trung Quốc.
Giá thịt bò hiện đã phục hồi, mang lại tín hiệu tích cực cho người chăn nuôi ở Nội Mông và nhiều khu vực khác.
Tongliao là minh chứng rõ nét cho sự chuyển đổi ở rìa đông nam sa mạc Gobi. Theo chính quyền địa phương, nhiều thập kỷ trước chỉ khoảng 12% diện tích nơi đây là đồng cỏ hoặc rừng, còn lại chủ yếu là sa mạc. Hiện nay, 64% diện tích đã được phủ bởi cây trồng, đồng cỏ và rừng.
Trung Quốc cho rằng quá trình thu hẹp của sa mạc Gobi là kết quả của nhiều thập kỷ trồng rừng cùng việc triển khai quy mô lớn các trang trại điện mặt trời. Theo chính phủ, những biện pháp này giúp cố định các cồn cát di động và hạn chế những cơn gió khô làm mất độ ẩm của đất.
Tuy nhiên, biến đổi khí hậu cũng đóng vai trò quan trọng. Các nhà khí tượng Trung Quốc cho biết, dù lượng mưa biến động trong vài năm gần đây, xu hướng dài hạn vẫn là gia tăng đáng kể. Những vùng từng khô hạn ở miền bắc, với diện tích tương đương bang Arizona (Mỹ), hiện đã nhận đủ lượng mưa để duy trì đồng cỏ và cây trồng, dù chất lượng đất vẫn còn hạn chế.
"Do đó, những gì chúng ta đang chứng kiến hiện nay là xu hướng gia tăng dài hạn của lượng mưa trong bối cảnh nóng lên toàn cầu, cùng với những biến động đáng kể giữa các thập kỷ", ông Xu Xiaofeng, Chủ tịch Hiệp hội Khí tượng Trung Quốc, nhận định.
Ông cũng lưu ý lượng mưa ngày càng tập trung dưới dạng các trận mưa lớn trong thời gian ngắn thay vì những cơn mưa nhỏ kéo dài có lợi hơn cho cây trồng.
Để tránh hư hại do gia súc giẫm đạp hoặc chăn thả quá mức, chính quyền sử dụng máy móc cắt cỏ trên các đồng cỏ mới mỗi năm một lần rồi phân phối cỏ khô cho nông dân làm thức ăn chăn nuôi.
Theo ông Shen Zhixin, chính quyền cũng lắp đặt mạng lưới cảm biến chuyển động trên các khu vực phục hồi để phát hiện gia súc xâm nhập. Khi nhận cảnh báo, lực lượng chức năng sẽ đưa gia súc ra khỏi khu vực và xử phạt chủ sở hữu.
"Việc chăn thả gia súc bị nghiêm cấm tuyệt đối trong khu vực phục hồi đất cát của chúng tôi", ông nói.
Tongliao cũng đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất điện gió lớn nhất thế giới, với hàng loạt tua-bin được lắp đặt trên các đồng cỏ mới để cung cấp điện cho các thành phố phía nam.
Sự phát triển của ngành thịt bò, mở rộng diện tích trồng ngô và xây dựng thêm nhiều nhà máy đã cải thiện đáng kể đời sống người dân, trong đó máy móc dần thay thế sức kéo của gia súc.
Bên cạnh đó, Trung Quốc đang tìm cách nâng cao năng suất của giống bò bản địa vốn nhỏ và gầy, được nuôi từ nhiều thế kỷ trước chủ yếu để kéo cày. Giống bò này có ưu thế về khả năng chống chịu virus địa phương và thích nghi với các đợt bão tuyết từ Siberia.
Hiện nay, chúng được lai với các giống Simmental và Angus thông qua thụ tinh nhân tạo. Ông Guo Jie, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Chăn nuôi thành phố Tongliao, cho biết bò lai có thể nặng gấp đôi bò bản địa.
"Giống bò Simmental mang gen bò địa phương của chúng ta thích nghi tốt hơn với môi trường ở đây và phát triển nhanh hơn", ông nói.
Dù vậy, nhiều hộ chăn nuôi nhỏ vẫn thận trọng với các giống bò lai. Hiện gần 7 triệu hộ nuôi bò ở Trung Quốc chỉ sở hữu tối đa chín con mỗi hộ.
Một người chăn nuôi ở tỉnh Hà Bắc, nuôi hàng chục con bò bản địa, cho biết bà không quan tâm đến bò lai. "Thịt bò của chúng tôi ngon hơn nhiều so với thịt bò bán trong siêu thị; bò của tôi đều là giống bò bản địa Trung Quốc", bà nói. Đàn bò của bà gặm cỏ ở những thung lũng hẻo lánh, thân hình gầy với xương chậu và xương sườn lộ rõ.
Trong khi đó, chính quyền Nội Mông đang khuyến khích tập trung đàn gia súc vào các trang trại quy mô lớn để thuận lợi triển khai các chương trình như thụ tinh nhân tạo. Chính quyền trợ cấp khoảng 300 nhân dân tệ mỗi con cho các hộ nuôi bò vỗ béo tại trang trại và cung cấp tối thiểu 500 con mỗi năm cho các lò mổ địa phương.
Khi các biện pháp hạn chế nhập khẩu bắt đầu phát huy tác dụng, giá bán buôn thịt bò đã tăng 17,6% so với mức đáy hồi tháng 3 năm ngoái, góp phần cải thiện thu nhập của người chăn nuôi ở Tongliao và củng cố đà phát triển của khu vực.
"Trước đây, người dân đi lại bằng đường đất hoặc cưỡi lạc đà, nhưng giờ hầu như gia đình nào cũng có ô tô", ông Shen Zhixin nói.
An An (Theo NYT)
