Bộ Quốc phòng Ba Lan vừa tiếp nhận thêm 32 xe tăng M1A2 SEPv3 từ Mỹ, đánh dấu đợt bàn giao thứ tư trong năm và tiếp tục củng cố tốc độ mở rộng chưa từng có của đội xe bọc thép hạng nặng nước này.
Chỉ vài tháng trước, Warsaw đã nhận 38 chiếc SEPv3 vào giữa tháng 9, sau các lô về hồi tháng 5 và tháng 1, đưa chuỗi cung ứng Abrams vào trạng thái hoạt động liên tục suốt năm 2025.
Tổng cộng, Ba Lan đặt mua 336 xe tăng, gồm 116 chiếc M1A1 đã qua sử dụng từ Thủy quân Lục chiến Mỹ và 250 chiếc SEPv3 đặt mua tháng 4/2022 trong hợp đồng 4,8 tỷ USD. Điều này giúp Ba Lan trở thành quốc gia NATO duy nhất vận hành Abrams và sẽ là lực lượng lớn thứ 2 sau Lục quân Mỹ.
Sự khác biệt giữa M1A1 và M1A2 SEPv3 thể hiện rõ qua lớp giáp tháp pháo và giáp trước thân được gia cường, khả năng sinh điện và phân phối năng lượng được nâng lên, giảm yêu cầu bảo trì, đồng thời khai thác tối đa năng lực tác chiến mạng trung tâm, một yếu tố then chốt trong chiến trường hiện đại.
Khả năng tương thích với đạn xuyên động năng M829A4, vốn được thiết kế để xuyên thủng các lớp bảo vệ tiên tiến trên xe tăng Nga, khiến SEPv3 được đánh giá cao hơn hẳn trong các kịch bản đối đầu trực tiếp.
Việc Warsaw nhận Abrams với tốc độ "vào biên chế ngay khi đặt chân tới cảng", đi kèm làn sóng bổ sung hàng trăm xe tăng K2 từ Hàn Quốc đã giúp Ba Lan thay thế gần như toàn bộ số Leopard 2, T-72 và PT-91.
Những xe tăng cũ hơn được chuyển tiếp cho Ukraine như một phần gói viện trợ quy mô lớn, trong đó riêng T-72 mà Ba Lan gửi đi được ước tính vượt quá 350 chiếc, góp phần bù đắp tổn thất lớn của Kiev sau hơn ba năm giao tranh. Sự kết hợp giữa công nghiệp quốc phòng Mỹ và Hàn Quốc vô hình trung tạo ra nguồn dư thừa để bơm thêm khí tài cho Ukraine, đúng vào giai đoạn họ cần thay thế hàng loạt thiệt hại từ chiến trường phía Đông.
Hiệu suất kém tại Ukraine
Song song với tốc độ biên chế ấn tượng của Ba Lan, những đánh giá thực chiến từ Ukraine lại cho thấy mặt trái đáng lo của Abrams. Nhiều kíp lái phản ánh các lỗi kỹ thuật, đặc biệt là độ nhạy của hệ thống điện tử trước độ ẩm và hiện tượng ngưng tụ khiến thiết bị trục trặc.
Trong những trận đụng độ đầu tiên với lực lượng Nga hồi tháng 2/2024, Abrams đã chịu thiệt hại nặng nề trước tên lửa chống tăng, UAV tấn công và thậm chí cả hỏa lực từ xe tăng T-72 - loại khí tài đã xuất hiện từ thời Chiến tranh Lạnh. Tới giữa năm 2025, đánh giá độc lập cho thấy Ukraine đã mất tới 87% số Abrams được viện trợ, trở thành minh chứng rõ ràng cho những hạn chế về triết lý thiết kế của các dòng xe tăng phương Tây.
Thực tế chiến trường Ukraine đã củng cố nhận định rằng các mẫu xe tăng hiện đại của Mỹ và châu Âu vẫn dựa trên tư duy thiết kế cũ, tối ưu cho các chiến trường đối xứng thời kỳ trước, nơi ít xuất hiện UAV cảm tử giá rẻ, đạn thông minh liều thấp hay các hệ thống cảm biến phân tán mà Nga đang khai thác mạnh.
Trước kết quả đáng lo ngại này, Lục quân Mỹ quyết định hủy kế hoạch nâng cấp dần Abrams và chuyển sang phát triển mẫu M1E3 với thiết kế mới hoàn toàn, tập trung vào giảm trọng lượng, tăng khả năng sống sót và tích hợp AI trong điều khiển tác chiến.
Đáng chú ý, M1E3 có nhiều nét tương đồng với Type 100, dòng tăng tối tân mà Trung Quốc theo đuổi, trong khi chương trình T-14 của Nga vẫn trong tình trạng đình trệ, chưa thể tạo ra thế hệ kế tiếp thực sự.
Cán cân xe tăng ở châu Âu đang đổi chiều
Việc Ba Lan đẩy tốc độ tiếp nhận xe tăng lên mức cao nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh khiến Moskva phải đối mặt với thách thức mới trên sườn phía Tây. Từ vị trí từng vận hành lực lượng thiết giáp già cỗi, Warsaw giờ đây dần sở hữu một trong những đội hình mạnh nhất châu Âu, kết hợp cả Abrams lẫn K2. Với lợi thế số lượng, dây chuyền hậu cần tiêu chuẩn NATO và vị trí địa chiến lược sát Ukraine, Ba Lan đang trở thành trung tâm mới của sức mạnh tăng thiết giáp ở Đông Âu.
Tuy nhiên, sự đối lập giữa hiệu suất kém của Abrams tại Ukraine và niềm tin của Ba Lan đặt ra câu hỏi lớn: liệu Warsaw đang đầu tư vào một hệ thống đã lỗi thời hay họ kỳ vọng SEPv3 sẽ khác biệt khi được vận hành trong biên chế chuẩn NATO với điều kiện bảo dưỡng tốt hơn? Dù câu trả lời còn bỏ ngỏ, tốc độ trang bị chóng mặt của Ba Lan chắc chắn buộc Nga phải tính toán lại bố trí lực lượng ở Kaliningrad và dọc biên giới Belarus, nơi mọi thay đổi về mật độ thiết giáp đều có thể làm thay đổi cục diện an ninh khu vực.
Quang Hưng (Theo Military Watch)
