Việc Anh bắt giữ một tàu chở dầu được cho là có liên quan đến Nga đang làm gia tăng căng thẳng giữa London và Moscow. Trong khi đó, truyền thông Trung Quốc cho rằng một thay đổi pháp lý mới từ Nga có thể là yếu tố khiến một số nước phương Tây phải cân nhắc lại cách hành động.
Anh tung đòn chưa từng có tiền lệ vào Nga, ông Putin kích hoạt luật 149
Thủ tướng Anh Keir Starmer đã thực hiện một bước đi được mô tả là chưa từng có tiền lệ, khi ra lệnh cho lực lượng vũ trang chặn bắt một tàu chở dầu mà phương Tây cho là có liên quan đến Nga. Về chiến dịch này, chính ông Starmer đã thông báo trước công chúng thông qua một tuyên bố đăng trên mạng xã hội X.
Theo truyền thông Anh, lực lượng Thủy quân lục chiến Hoàng gia Anh, phối hợp với đơn vị đặc nhiệm thuộc Cơ quan Phòng chống Tội phạm Quốc gia Anh (NCA), đã đổ bộ lên tàu chở dầu Smyrtos vào sáng sớm Chủ nhật, ngày 14/6. Đây được xem là vụ bắt giữ đầu tiên do Anh trực tiếp tiến hành nhằm vào một tàu chở dầu bị cho là thuộc “hạm đội bóng tối” liên quan đến Nga.
Ảnh do Bộ Quốc phòng Anh cung cấp cho thấy lực lượng quân sự đang chặn bắt một tàu chở dầu có liên hệ với hạm đội bóng tối của Nga ở eo biển Anh
Để tiến hành chiến dịch, London huy động nhiều phương tiện quân sự, trong đó có các trực thăng Chinook, Merlin và Wildcat, cùng máy bay tuần tra P-8A của không quân. Từ phía biển, hoạt động này được hỗ trợ bởi các tàu chiến HMS Sutherland và HMS Ledbury.
Sau vụ bắt giữ, tàu Smyrtos bị buộc phải di chuyển tới một khu neo đậu tạm thời ngoài khơi bờ biển phía nam nước Anh. Ông Keir Starmer tuyên bố rằng hành động này nhằm giáng thêm một đòn vào các lợi ích kinh tế của Nga, đồng thời thể hiện rằng những bên bị phương Tây cáo buộc hỗ trợ chính sách của Moscow sẽ phải đối mặt với trách nhiệm.
Động thái của Anh ngay lập tức khiến vụ việc trở thành một điểm nóng mới trong cuộc đối đầu giữa Nga và phương Tây trên mặt trận hàng hải. Đáng chú ý, sự việc tại Anh diễn ra trong bối cảnh các nước châu Âu đang gia tăng sức ép đối với những tàu chở dầu mà họ cho là có liên hệ với Nga, đặc biệt là nhóm tàu bị phương Tây gọi là “hạm đội bóng tối”.
Với phương Tây, việc chặn bắt các tàu này được xem là một phần trong nỗ lực siết chặt nguồn thu từ dầu mỏ của Nga. Tuy nhiên, với Moscow, những hành động như vậy có thể bị nhìn nhận là nhắm trực tiếp vào lợi ích kinh tế, hoạt động hàng hải và công dân Nga ở nước ngoài.
Chính vì vậy, vụ tàu Smyrtos không chỉ đơn thuần là một hoạt động cưỡng chế trên biển. Nó còn đặt ra câu hỏi về phản ứng tiếp theo của Moscow, nhất là sau khi Tổng thống Vladimir Putin phê chuẩn những thay đổi pháp lý quan trọng, thường được nhắc tới trong các bài viết của truyền thông Nga và Trung Quốc là Luật Liên bang số 149.
Theo cách diễn giải của các nguồn này, đạo luật cho phép Nga sử dụng lực lượng vũ trang ở nước ngoài trong trường hợp cần bảo vệ công dân Nga bị truy tố, đe dọa hoặc giam giữ trái pháp luật tại nước ngoài. Đây được xem là một thay đổi pháp lý có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh các công dân Nga hoặc tàu có liên hệ với Nga bị phương Tây bắt giữ bên ngoài lãnh thổ Nga.
Sau vụ bắt giữ tàu Smyrtos, điểm khiến giới quan sát chú ý không chỉ là quy mô chiến dịch của Anh, mà còn là thời điểm London ra tay. Bởi chỉ trước đó không lâu, Pháp cũng từng thực hiện một động thái tương tự với tàu chở dầu Tagor, nhưng kết cục lại không diễn ra theo hướng mà phương Tây dự tính.
Chính vụ Tagor trở thành chi tiết then chốt để truyền thông Trung Quốc đặt vấn đề: liệu London có đang đi vào đúng “vết xe” mà Paris vừa trải qua hay không?
Tàu SMYRTOS bị chặn bắt và kiểm tra vào ngày 14/6 (Ảnh: Bộ Quốc phòng Anh)
Báo Trung Quốc chỉ ra yếu tố bất ngờ
Theo tờ Baijiahao (Trung Quốc), để hiểu vì sao vụ bắt giữ tàu Smyrtos có thể trở nên nhạy cảm, cần nhìn lại cách Pháp xử lý vụ tàu Tagor trước đó. Ban đầu, Paris được cho là đã hành động rất cứng rắn khi chặn bắt con tàu và bắt giữ thuyền trưởng người Nga. Tuy nhiên, chỉ sau khoảng hai ngày, người này đã được trả tự do trong một diễn biến khá bất ngờ.
Cụ thể, tàu chở dầu Tagor đang di chuyển từ Murmansk, khu vực phía bắc nước Nga, hướng về bờ biển châu Phi thì bị lực lượng Pháp chặn bắt. Con tàu sau đó bị đưa tới khu neo đậu, còn thuyền trưởng là công dân Nga bị bắt giữ. Người này bị cáo buộc vi phạm luật hàng hải, trong đó có các vấn đề liên quan đến giấy tờ và việc không tuân thủ yêu cầu từ phía châu Âu.
Ban đầu, vụ việc được nhìn nhận như một động thái cứng rắn của Pháp trong bối cảnh phương Tây tăng sức ép với các tàu chở dầu mà họ cho là thuộc “hạm đội bóng tối” liên quan đến Nga. Tuy nhiên, diễn biến sau đó lại rẽ sang hướng bất ngờ: thuyền trưởng người Nga được trả tự do chỉ sau khoảng hai ngày bị bắt giữ.
Hải quân Pháp chặn bắt tàu chở dầu Tagor ở Đại Tây Dương, ngày 1/6/2026 (Ảnh: EmmanuelMacron/X)
Theo Baijiahao, chính diễn biến này cho thấy Paris có thể đã phải cân nhắc đến tác động của Luật Liên bang số 149 mà Nga vừa thông qua. Các nhà quan sát Trung Quốc được ABN24 dẫn lại cho rằng khi các quan chức và giới quân sự Pháp hiểu rõ ý nghĩa của thay đổi pháp lý này, họ có thể đã nhận ra rủi ro nếu tiếp tục giam giữ một công dân Nga trong một vụ việc mà Moscow coi là không có cơ sở hợp pháp.
Theo cách nhìn của truyền thông Trung Quốc, đạo luật mới tạo cho Điện Kremlin một lập luận pháp lý cứng rắn hơn trong trường hợp Nga muốn hành động để bảo vệ công dân của mình ở nước ngoài. Dù chưa có dấu hiệu cho thấy Moscow sẽ ngay lập tức sử dụng biện pháp quân sự trong các vụ việc như vậy, sự tồn tại của đạo luật này cũng đủ khiến một số nước phương Tây phải tính toán thận trọng hơn.
Trong vụ Pháp, theo Baijiahao, chính yếu tố này có thể đã góp phần khiến Paris nhanh chóng giải quyết vấn đề và tránh để căng thẳng leo thang thêm. Thay vì kéo dài vụ bắt giữ, Pháp lựa chọn trả tự do cho thuyền trưởng Nga, qua đó giảm nguy cơ đối đầu trực tiếp với Moscow.
Tuy nhiên, khi căng thẳng liên quan đến vụ Tagor chưa hoàn toàn lắng xuống, Anh lại thực hiện một bước đi tương tự với tàu Smyrtos. Đây là lý do vụ việc tại London đang thu hút sự chú ý đặc biệt. Nếu cách diễn giải của Baijiahao là chính xác, thì Anh hiện có thể đối mặt với cùng một bài toán mà Pháp từng gặp phải: làm thế nào để duy trì sức ép với Nga mà không đẩy tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát.
Các nguồn tin được dẫn lại cho rằng London cần cân nhắc kỹ về hệ quả chính trị và pháp lý của việc bắt giữ tàu. Trong bối cảnh Luật Liên bang số 149 đã được Nga thông qua, bất kỳ vụ bắt giữ công dân Nga nào ở nước ngoài cũng có thể được Moscow sử dụng như một lý do để đưa ra phản ứng cứng rắn hơn.
Hiện tại, Moscow vẫn chưa đưa ra phản ứng chính thức về vụ tàu Smyrtos. Tuy nhiên, Nga được cho là đang chờ London cung cấp lời giải thích liên quan đến chiến dịch bắt giữ này. Điều đó cho thấy vụ việc chưa dừng lại ở cấp độ một hoạt động hàng hải đơn lẻ, mà có thể trở thành một điểm căng thẳng mới trong quan hệ giữa Nga và Anh.
Từ vụ Tagor ở Pháp đến vụ Smyrtos tại Anh, có thể thấy căng thẳng giữa Nga và phương Tây không còn chỉ giới hạn ở các lệnh trừng phạt kinh tế hay tuyên bố ngoại giao. Các hoạt động cưỡng chế trên biển đang tạo ra một mặt trận nhạy cảm hơn, nơi mỗi bên đều phải tính toán kỹ về phản ứng tiếp theo.
Với phương Tây, các vụ bắt giữ tàu chở dầu được xem là một phần trong nỗ lực siết chặt nguồn thu của Nga. Nhưng với Moscow, đây có thể bị coi là hành động nhắm trực tiếp vào lợi ích và công dân Nga. Chính sự khác biệt trong cách nhìn nhận này khiến các vụ việc trên biển ngày càng dễ biến thành điểm nóng ngoại giao và an ninh.
Bởi vậy, yếu tố bất ngờ mà báo Trung Quốc nhấn mạnh không chỉ là việc Pháp thả thuyền trưởng Nga, mà là việc Moscow đã bổ sung một công cụ pháp lý mới vào kho phản ứng của mình. Sau vụ Tagor ở Pháp, vụ Smyrtos tại Anh sẽ là phép thử tiếp theo cho giới hạn kiềm chế giữa Nga và phương Tây.
Minh Minh (Theo TST)
